বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 1.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.12.1
ततः काले बहुतिथे कस्मिंश्चित् सुमनोहरे ।
वसन्ते समनुप्राप्ते राज्ञो यष्टुं मनोऽभवत् ॥ १.१२.१ ॥
বহু দিন পরে, এক অতি মনোরম বসন্তকাল উপস্থিত হলে, রাজার মনে যজ্ঞ করার ইচ্ছা জাগল।
1.12.2
ततः प्रणम्य शिरसा तं विप्रं देववर्णिनम् ।
यज्ञाय वरयामास संतानार्थं कुलस्य च ॥ १.१२.२ ॥
অতঃপর দেবতুল্য সেই ব্রাহ্মণকে মস্তক নত করে প্রণাম করে, যজ্ঞের জন্য ও বংশের সন্তানের জন্য তাঁকে পুরোহিতরূপে বরণ করলেন।
1.12.3
तथेति च स राजानमुवाच वसुधाधिपम् ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥ १.१२.३ ॥
"তথাস্তু" বলে তিনি সেই ভূপতিকে বললেন, "তোমার যজ্ঞসামগ্রী সংগ্রহ করা হোক; অশ্ব ছেড়ে দেওয়া হোক।"
1.12.4
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।
ततोऽब्रवीनृपो वाक्यं ब्राह्मणान् वेदपारगान् ॥ १.१२.४ ॥
"সরয়ূ নদীর উত্তর তীরে যজ্ঞভূমি নির্মিত হোক।" তারপর রাজা বেদপারঙ্গম ব্রাহ্মণদের উদ্দেশে এই কথাগুলি বললেন।
1.12.5
सुमन्त्रावाहय क्षिप्रमृत्विजो ब्रह्मवादिनः ।
सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ॥ १.१२.५ ॥
"হে সুমন্ত্র, বেদজ্ঞ ঋত্বিকদের শীঘ্র আহ্বান কর — সুযজ্ঞ, বামদেব, জাবালি ও কাশ্যপকে।"
1.12.6
पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमाः ।
ततः सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः ॥ १.१२.६ ॥
পুরোহিত বশিষ্ঠকে এবং অন্যান্য শ্রেষ্ঠ দ্বিজদেরও। তখন দ্রুতগতি সুমন্ত্র দ্রুত গিয়ে —
1.12.7
समानयत् स तान् सर्वान् समस्तान् वेदपारगान् ।
तान् पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ॥ १.१२.७ ॥
তিনি বেদে পারঙ্গম সকলকে ডেকে আনালেন। তাঁদের সম্মান জানানোর পর ধর্মাত্মা রাজা দশরথ তখন বললেন।
1.12.8
धर्मार्थसहितं युक्तं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ।
मम तातप्यमानस्य पुत्रार्थं नास्ति वै सुखम् ॥ १.१२.८ ॥
ধর্ম ও অর্থযুক্ত, উপযুক্ত, মধুর বাক্য তিনি বললেন: "পুত্রের জন্য সন্তপ্ত আমার সত্যিই কোনো সুখ নেই।"
1.12.9
पुत्रार्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम ।
तदहं यष्टुमिच्छामि हयमेधेन कर्मणा ॥ १.१२.९ ॥
"পুত্রের জন্য অশ্বমেধ যজ্ঞ করব, এটাই আমার সংকল্প। তাই অশ্বমেধ কর্মের দ্বারা যজ্ঞ করতে আমি ইচ্ছা করি।"
1.12.10
ऋषिपुत्रप्रभावेण कामान् प्राप्स्यामि चाप्यहम् ।
ततः साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ॥ १.१२.१० ॥
"ঋষিপুত্রদের প্রভাবে আমি আমার কামনাও লাভ করব।" তখন ব্রাহ্মণেরা তাঁর বাক্যকে "সাধু" বলে সমাদর করলেন।
1.12.11
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम् ।
ऋष्यशृङ्गपुरोगाश्च प्रत्यूचुर्नृपतिं तदा ॥ १.१२.११ ॥
বশিষ্ঠ প্রমুখ সকলে এবং ঋষ্যশৃঙ্গ যাঁদের সামনে ছিলেন, তাঁরা রাজার মুখ থেকে নিঃসৃত বাক্য শুনে তখন রাজাকে উত্তর দিলেন।
1.12.12
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ॥ १.१२.१२ ॥
"তোমার জন্য যজ্ঞের উপকরণ সংগ্রহ করা হোক; ঘোড়াটিকে ছেড়ে দেওয়া হোক। সরযূর উত্তর তীরে যজ্ঞভূমি নির্মাণ করা হোক।"
1.12.13
सर्वथा प्राप्यसे पुत्रांश्चतुरोऽमितविक्रमान् ।
यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ॥ १.१२.१३ ॥
তুমি সর্বপ্রকারে অমিত বিক্রমশালী চারটি পুত্র লাভ করবে, কারণ পুত্রের জন্য তোমার এই ধার্মিক বুদ্ধি উদিত হয়েছে।
1.12.14
ततः प्रीतोऽभवद् राजा श्रुत्वा तु द्विजभाषितम् ।
अमात्यानब्रवीद् राजा हर्षेणेदं शुभाक्षरम् ॥ १.१२.१४ ॥
সেই দ্বিজের বাক্য শুনে রাজা প্রীত হলেন এবং হর্ষভরে মন্ত্রীদের এই শুভ বাক্য বললেন।
1.12.15
गुरूणां वचनाच्छीघ्रं सम्भाराः सम्भ्रियन्तु मे ।
समर्थाधिष्ठितश्चाश्वः सोपाध्यायो विमुच्यताम् ॥ १.१२.१५ ॥
গুরুদের বাক্যানুসারে শীঘ্রই আমার জন্য যজ্ঞের উপকরণ সংগ্রহ করা হোক; সমর্থ রক্ষীদের দ্বারা রক্ষিত অশ্বকে তার উপাধ্যায়সহ ছেড়ে দেওয়া হোক।
1.12.16
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।
शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ॥ १.१२.१६ ॥
সরযূর উত্তর তীরে যজ্ঞভূমি প্রস্তুত করা হোক; শান্তিকর্মগুলি কল্প অনুযায়ী ও বিধি অনুসারে যথাযথভাবে সম্পন্ন হোক।
1.12.17
शक्यः कर्तुमयं यज्ञः सर्वेणापि महीक्षिता ।
नापराधो भवेत् कष्टो यद्यस्मिन् क्रतुसत्तमे ॥ १.१२.१७ ॥
এই যজ্ঞ সকল রাজাই সম্পাদন করতে পারেন; কিন্তু এই শ্রেষ্ঠ যজ্ঞে যেন কোনো কঠিন অপরাধ না ঘটে।
1.12.18
छिद्रं हि मृगयन्त्येते विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः ।
विधिहीनस्य यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ॥ १.१२.१८ ॥
এই বিদ্বান ব্রহ্মরাক্ষসরা ত্রুটি খুঁজে বেড়ায়; বিধিহীন যজ্ঞের অনুষ্ঠাতা তৎক্ষণাৎ বিনষ্ট হয়।
1.12.19
तद् यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते ।
तथा विधानं क्रियतां समर्थाः करणेष्विह ॥ १.१२.१९ ॥
আমার এই যজ্ঞ যেন বিধিমতো সম্পন্ন হয়, হে সমর্থ ব্যক্তিগণ, এখানে এই কাজগুলির ব্যবস্থা করো।
1.12.20
तथेति च ततः सर्वे मन्त्रिणः प्रत्यपूजयन् ।
पार्थिवेन्द्रस्य तद् वाक्यं यथाज्ञप्तमकुर्वत ॥ १.१२.२० ॥
'তথাস্তু' বলে সব মন্ত্রী সেই রাজশ্রেষ্ঠের কথাকে সম্মান জানিয়ে আদেশ অনুযায়ী কাজ করলেন।
1.12.21
ततो द्विजास्ते धर्मज्ञमस्तुवन् पार्थिवर्षभम् ।
अनुज्ञातास्ततः सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम् ॥ १.१२.२१ ॥
তখন সেই দ্বিজগণ ধর্মজ্ঞ, রাজশ্রেষ্ঠ সেই রাজার স্তব করলেন; অনুমতি পেয়ে সবাই যেপথে এসেছিলেন সেপথেই ফিরে গেলেন।
1.12.22
गतेषु तेषु विप्रेषु मन्त्रिणस्तान् नराधिपः ।
विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महामतिः ॥ १.१२.२२ ॥
সেই ব্রাহ্মণেরা চলে গেলে, মহামতি নরাধিপ মন্ত্রীদের বিদায় দিয়ে নিজের প্রাসাদে প্রবেশ করলেন।