वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.12.1
ततः काले बहुतिथे कस्मिंश्चित् सुमनोहरे ।
वसन्ते समनुप्राप्ते राज्ञो यष्टुं मनोऽभवत् ॥ १.१२.१ ॥
बरेच दिवस उलटल्यानंतर, एका अतिशय सुंदर वसंत ऋतूत राजाच्या मनात यज्ञ करण्याची इच्छा निर्माण झाली.
1.12.2
ततः प्रणम्य शिरसा तं विप्रं देववर्णिनम् ।
यज्ञाय वरयामास संतानार्थं कुलस्य च ॥ १.१२.२ ॥
मग देवतुल्य त्या ब्राह्मणाला मस्तक नमवून वंद्न करून, यज्ञासाठी आणि वंशाच्या संततीसाठी राजाने त्यांना पुरोहित म्हणून वरण केले.
1.12.3
तथेति च स राजानमुवाच वसुधाधिपम् ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥ १.१२.३ ॥
"तथास्तु" म्हणून ते त्या पृथ्वीपतीला म्हणाले, "तुझी यज्ञसामग्री जमवावी, आणि घोडा सोडावा."
1.12.4
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।
ततोऽब्रवीनृपो वाक्यं ब्राह्मणान् वेदपारगान् ॥ १.१२.४ ॥
"सरयूच्या उत्तर तीरी यज्ञभूमी तयार करावी." मग राजाने वेदपारंगत ब्राह्मणांना हे शब्द सांगितले.
1.12.5
सुमन्त्रावाहय क्षिप्रमृत्विजो ब्रह्मवादिनः ।
सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ॥ १.१२.५ ॥
"सुमंत्रा, वेदज्ञ ऋत्विजांना त्वरित बोलाव — सुयज्ञ, वामदेव, जाबाली आणि काश्यप यांना."
1.12.6
पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमाः ।
ततः सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः ॥ १.१२.६ ॥
पुरोहित वसिष्ठांना आणि इतर श्रेष्ठ द्विजांनाही. मग वेगवान पावलांचा सुमंत्र त्वरेने जाऊन —
1.12.7
समानयत् स तान् सर्वान् समस्तान् वेदपारगान् ।
तान् पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ॥ १.१२.७ ॥
त्याने वेदपारंगत अशा सर्वांना बोलावून आणले. त्यांचा सन्मान केल्यावर धर्मात्मा राजा दशरथ तेव्हा म्हणाला.
1.12.8
धर्मार्थसहितं युक्तं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ।
मम तातप्यमानस्य पुत्रार्थं नास्ति वै सुखम् ॥ १.१२.८ ॥
धर्म आणि अर्थाने युक्त, योग्य, मृदु वचन तो म्हणाला: "पुत्रासाठी तप्त होणाऱ्या माझ्या मनाला खरोखर सुख नाही."
1.12.9
पुत्रार्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम ।
तदहं यष्टुमिच्छामि हयमेधेन कर्मणा ॥ १.१२.९ ॥
"पुत्रासाठी अश्वमेध यज्ञ करीन असा माझा निश्चय आहे. म्हणून अश्वमेध कर्माने यज्ञ करू इच्छितो."
1.12.10
ऋषिपुत्रप्रभावेण कामान् प्राप्स्यामि चाप्यहम् ।
ततः साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ॥ १.१२.१० ॥
"ऋषिपुत्रांच्या प्रभावाने माझ्या इच्छाही मी पूर्ण करीन." तेव्हा ब्राह्मणांनी त्याच्या वचनाला "साधु" म्हणून दाद दिली.
1.12.11
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम् ।
ऋष्यशृङ्गपुरोगाश्च प्रत्यूचुर्नृपतिं तदा ॥ १.१२.११ ॥
वसिष्ठ प्रमुख असलेले सर्वजण आणि ऋष्यशृंग पुढे असलेले, राजाच्या मुखातून निघालेले वचन ऐकून तेव्हा राजाला म्हणाले.
1.12.12
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ॥ १.१२.१२ ॥
"तुमच्यासाठी यज्ञसामग्री जमवली जावी; घोडा सोडला जावा. सरयूच्या उत्तर तीरावर यज्ञभूमी तयार करावी."
1.12.13
सर्वथा प्राप्यसे पुत्रांश्चतुरोऽमितविक्रमान् ।
यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ॥ १.१२.१३ ॥
तुला सर्वप्रकारे अमित पराक्रमी चार पुत्र प्राप्त होतील, कारण पुत्रप्राप्तीसाठी तुझी ही धार्मिक बुद्धी जागृत झाली आहे.
1.12.14
ततः प्रीतोऽभवद् राजा श्रुत्वा तु द्विजभाषितम् ।
अमात्यानब्रवीद् राजा हर्षेणेदं शुभाक्षरम् ॥ १.१२.१४ ॥
त्या द्विजाचे वचन ऐकून राजा प्रसन्न झाला आणि आनंदाने अमात्यांना ही शुभवचने म्हणाला.
1.12.15
गुरूणां वचनाच्छीघ्रं सम्भाराः सम्भ्रियन्तु मे ।
समर्थाधिष्ठितश्चाश्वः सोपाध्यायो विमुच्यताम् ॥ १.१२.१५ ॥
गुरूंच्या वचनानुसार लवकरच माझ्यासाठी यज्ञसामग्री जमा करावी; समर्थ रक्षकांनी राखलेला अश्व त्याच्या उपाध्यायासह सोडावा.
1.12.16
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।
शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ॥ १.१२.१६ ॥
सरयूच्या उत्तर तीरावर यज्ञभूमी सिद्ध करावी; शांतिकर्मे कल्पाप्रमाणे आणि विधीप्रमाणे यथायोग्य करावीत.
1.12.17
शक्यः कर्तुमयं यज्ञः सर्वेणापि महीक्षिता ।
नापराधो भवेत् कष्टो यद्यस्मिन् क्रतुसत्तमे ॥ १.१२.१७ ॥
हा यज्ञ सर्व राजांनाही करता येईल; परंतु या श्रेष्ठ यज्ञात कोणताही कठोर अपराध घडू नये.
1.12.18
छिद्रं हि मृगयन्त्येते विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः ।
विधिहीनस्य यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ॥ १.१२.१८ ॥
हे विद्वान ब्रह्मराक्षस दोष शोधत असतात; विधिहीन यज्ञ करणारा तत्काळ नाश पावतो.
1.12.19
तद् यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते ।
तथा विधानं क्रियतां समर्थाः करणेष्विह ॥ १.१२.१९ ॥
माझा हा यज्ञ विधिपूर्वक पूर्ण होईल असा, हे समर्थ जनहो, येथील कार्यांची व्यवस्था करा.
1.12.20
तथेति च ततः सर्वे मन्त्रिणः प्रत्यपूजयन् ।
पार्थिवेन्द्रस्य तद् वाक्यं यथाज्ञप्तमकुर्वत ॥ १.१२.२० ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून सर्व मंत्र्यांनी त्या राजाधिराजाच्या वचनाचा सन्मान केला आणि आज्ञेप्रमाणेच केले.
1.12.21
ततो द्विजास्ते धर्मज्ञमस्तुवन् पार्थिवर्षभम् ।
अनुज्ञातास्ततः सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम् ॥ १.१२.२१ ॥
मग त्या द्विजांनी धर्मज्ञ, राजांमध्ये श्रेष्ठ अशा त्या राजाची स्तुती केली; अनुज्ञा मिळाल्यावर सर्वजण आले त्याच मार्गाने परत गेले.
1.12.22
गतेषु तेषु विप्रेषु मन्त्रिणस्तान् नराधिपः ।
विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महामतिः ॥ १.१२.२२ ॥
ते ब्राह्मण गेल्यावर, महामती नराधिपाने त्या मंत्र्यांना निरोप देऊन स्वतःच्या राजवाड्यात प्रवेश केला.