Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 1.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.14.1
अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन् प्राप्ते तुरङ्गमे ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥ १.१४.१ ॥
Entonces, cumplido el año y llegado aquel caballo, el sacrificio del rey avanzó en la ribera norte del Sarayū.
1.14.2
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः ।
अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥ १.१४.२ ॥
Colocando a Ṛṣyaśṛṅga al frente, los mejores de los nacidos dos veces realizaron los ritos en el gran sacrificio del caballo de este rey de gran alma.
1.14.3
कर्म कुर्वन्ति विधिवद् याजका वेदपारगाः ।
यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥ १.१४.३ ॥
Los sacerdotes oficiantes, conocedores de los Vedas, realizan los ritos según la norma; como está prescrito y como es justo, dan vueltas ceremoniales según las escrituras.
1.14.4
प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः ।
चक्रुश्च विधिवत् सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥ १.१४.४ ॥
Habiendo realizado el pravargya según las escrituras, y asimismo el upasad, los nacidos dos veces llevaron a cabo todos los demás ritos adicionales según la norma y las escrituras.
1.14.5
अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि ।
प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः ॥ १.१४.५ ॥
Luego, habiendo honrado a todos, los sabios más eminentes, llenos de alegría, realizaron según la norma los ritos que comienzan con la prensada matutina.
1.14.6
ऐन्द्रश्च विधिवत् दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघः ।
मध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम् ॥ १.१४.६ ॥
La ofrenda a Indra fue dada según la norma, y se exprimió el soma del rey sin mancha; luego la prensada del mediodía comenzó en orden.
1.14.7
तृतीयसवनं चैव राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ।
चक्रुस्ते शास्त्रतो दृष्ट्वा यथा ब्राह्मणपुङ्गवाः ॥ १.१४.७ ॥
Los mejores brahmanes también realizaron la tercera libación de aquel rey de alma grandiosa, según las escrituras, tal como se había observado.
1.14.8
आह्वायाञ्चक्रिरे तत्र शक्रादीन् विबुधोत्तमान् ।
ऋष्यशृङ्गादयो मन्त्रैः शिक्षाक्षरसमन्वितैः ॥ १.१४.८ ॥
Allí Ṛṣyaśṛṅga y los demás invocaron a Indra y a los demás dioses supremos, con mantras dotados de pronunciación y sílabas correctas.
1.14.9
गीतिभिर्मधुरैः स्निग्धैर्मन्त्राह्वानैर्यथार्हतः ।
होतारो ददुरावाह्य हविर्भागान् दिवौकसाम् ॥ १.१४.९ ॥
Llamando con cantos dulces y suaves e invocaciones de mantras, como correspondía, los hotṛ entregaron las porciones de la ofrenda a los moradores del cielo.
1.14.10
न चाहुतमभूत् तत्र स्खलितं वा न किञ्चन ।
दृश्यते ब्रह्मवत् सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥ १.१४.१० ॥
Allí ninguna ofrenda salió mal, ni se vio falta alguna; todo parecía tan intachable como el Veda, pues lo realizaron todo con bienestar.
1.14.11
न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वा न दृश्यते ।
नाविद्वान् ब्राह्मणः कश्चिन्नाशतानुचरस्तथा ॥ १.१४.११ ॥
En aquellos días no se veía a nadie entre ellos cansado ni hambriento; no había brahmán ignorante, ni sirviente sin alimento.
1.14.12
ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते ।
तापसा भुञ्जते चापि श्रमणाश्चैव भुञ्जते ॥ १.१४.१२ ॥
Los brahmanes comían cada día, y también comían quienes tenían dependientes; los ascetas comían, y los renunciantes también comían.
1.14.13
वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रीबालाश्च तथैव च ।
अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥ १.१४.१३ ॥
Los ancianos y los enfermos, y también las mujeres y los niños, comían sin cesar, pero no se percibía saciedad.
1.14.15
दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च ।
अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते बहवः पर्वतोपमाः ।
दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत् तदा ॥ १.१४.१५ ॥
"¡Dad comida, dad comida!", se decía, y también se daban vestidos de todo tipo. Allí se veían muchos montones de alimento, como montañas; día tras día, en aquel sacrificio realizado conforme al rito, así era entonces.
1.14.16
नानादेशादनुप्राप्ताः पुरुषाः स्त्रीगणास्तथा ।
अन्नपानैः सुविहितास्तस्मिन् यज्ञे महात्मनः ॥ १.१४.१६ ॥
Los hombres y las multitudes de mujeres llegados de diversos países también fueron bien atendidos con comida y bebida en el sacrificio de aquel de gran alma.
1.14.17
अन्नं हि विधिवत्स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः ।
अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥ १.१४.१७ ॥
«¡Ah! Estamos saciados, que el bien os acompañe», — los mejores de los dos nacidos alababan la comida sabrosa preparada según la regla; Rāghava lo oyó.
1.14.18
स्वलंकृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान् पर्यवेषयन् ।
उपासन्ते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ १.१४.१८ ॥
Hombres bien adornados servían a los brahmanes, y otros, con pendientes de gemas pulidas, los atendían.
1.14.19
कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान् बहूनपि ।
प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥ १.१४.१९ ॥
Entonces, durante el intervalo del rito, los brahmanes elocuentes y firmes expusieron muchos argumentos, deseosos de superarse unos a otros.
1.14.20
दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः ।
सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.२० ॥
Día tras día, allí en el lugar del sacrificio, los brahmanes diestros, guiados según las escrituras, realizaron todos los ritos.
1.14.21
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः ।
सदस्यास्तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥ १.१४.२१ ॥
En la asamblea de aquel rey no había ningún brahmán que no conociera los seis Vedāṅgas, que careciera de votos, que tuviera poco saber o que no fuera diestro en el debate.
1.14.22
प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन् षड् बैल्वाः खादिरास्तथा ।
तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथा परे ॥ १.१४.२२ ॥
Cuando llegó el momento de erigir el poste sacrificial, hubo seis de madera de bilva, asimismo seis de khadira, otros tantos combinados con bilva, y de madera de parṇa y otros.
1.14.23
श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस्तथा ।
द्वावेव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥ १.१४.२३ ॥
Se prescribió uno de madera de śleṣmātaka y asimismo uno de madera de deodar; allí solo se ordenaron dos, con sus brazos separados para sujetarse.
1.14.24
कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः ।
शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥ १.१४.२४ ॥
Todos estos fueron hechos por los conocedores de las escrituras y expertos en el sacrificio, y todos fueron adornados con oro para el esplendor de aquel sacrificio.
1.14.25
एकविंशतियूपास्ते एकविंशत्यरत्नयः ।
वासोभिरेकविंशद्भिरेकैकं समलंकृताः ॥ १.१४.२५ ॥
Eran veintiún postes sacrificiales, cada uno de veintiún aratni de largo, y cada uno estaba bellamente adornado con veintiuna prendas.
1.14.26
विन्यस्ता विधिवत् सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः ।
अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥ १.१४.२६ ॥
Todos fueron debidamente colocados por los artesanos, bien hechos y firmes; todos tenían ocho esquinas y estaban dotados de una forma lisa y fina.
1.14.27
आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च पूजिताः ।
सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥ १.१४.२७ ॥
Cubiertos de vestiduras y honrados con flores y fragancias, brillaban como los siete sabios radiantes en el cielo.
1.14.28
इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः ।
चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि ॥ १.१४.२८ ॥
Los ladrillos también fueron hechos según la regla y con la medida debida; allí, por brahmanes diestros en el rito sulba, se levantó el altar del fuego.
1.14.29
स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर्द्विजैः ।
गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥ १.१४.२९ ॥
Ese altar del fuego del león entre los reyes fue levantado por brahmanes diestros; era Garuḍa de alas doradas, triple y compuesto de dieciocho partes.
1.14.30
नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् ।
उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.३० ॥
Allí fueron asignados animales, cada uno dirigido a su propia deidad; también las serpientes y las aves fueron dispuestas según las escrituras.
1.14.31
शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जलचराश्च ये ।
ऋषिभिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा ॥ १.१४.३१ ॥
En el rito śāmitra estaban allí un caballo y también los seres acuáticos; entonces los sabios asignaron todo esto según las escrituras.
1.14.32
पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा ।
अश्वरत्नोत्तमं तत्र राज्ञो दशरथस्य ह ॥ १.१४.३२ ॥
Allí, junto a los postes sacrificiales, trescientos animales fueron entonces atados con firmeza; y allí estaba también el mejor caballo-joya del rey Daśaratha.
1.14.33
कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः ।
कृपाणैर्विससारैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥ १.१४.३३ ॥
Allí Kausalyā, tras atender a aquel caballo por todos lados, lo tocó con tres espadas con suprema alegría.
1.14.34
पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा ।
अवसद् रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥ १.१४.३४ ॥
Junto con aquel (caballo) semejante a un ave, con la mente bien serena, deseando el dharma, Kausalyā pasó allí una sola noche.
1.14.35
होताध्वर्युस्तथोद्गाता हस्तेन समयोजयन् ।
महिष्या परिवृत्त्याथ वावातामपरां तथा ॥ १.१४.३५ ॥
Los sacerdotes hotṛ, adhvaryu y udgātṛ lo unieron con la mano; luego la reina principal, dando la vuelta, hizo del mismo modo el otro rito.
1.14.36
पतत्रिणस्तस्य वपामुद्धृत्य नियतेन्द्रियः ।
ऋत्विक्परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥ १.१४.३६ ॥
Extrayendo la grasa de aquel (caballo) semejante a un ave, el sacerdote, sumamente diestro en el rito y de sentidos dominados, la hizo cocinar según las escrituras.
1.14.37
धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः ।
यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन् पापमात्मनः ॥ १.१४.३७ ॥
El rey aspiró el aroma humeante de la grasa, en el momento debido y como corresponde, apartando de sí el pecado.
1.14.38
हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः ।
अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ १.१४.३८ ॥
Todos los miembros del caballo los brahmanes, los dieciséis sacerdotes ritualistas, los ofrecerán al fuego según el rito.
1.14.39
प्लक्षशाखासु यज्ञानामन्येषां क्रियते हविः ।
अश्वमेधस्य चैकस्य वैतसो भाग इष्यते ॥ १.१४.३९ ॥
En otros sacrificios la oblación se ofrece en ramas del árbol plakṣa, pero en el sacrificio del caballo se prescribe una porción para el vaitasa.
1.14.40
त्र्यहोऽश्वमेधः संख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः ।
चतुष्टोममहस्तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥ १.१४.४० ॥
Los brahmanes, según el manual ritual, cuentan el sacrificio del caballo como un rito de tres días; su primer día se dispone como catuṣṭoma.
1.14.41
उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम् ।
कारितास्तत्र बहवो विहिताः शास्त्रदर्शनात् ॥ १.१४.४१ ॥
El segundo día se cuenta como ukthya, y asimismo el siguiente como atirātra; allí se nombraron muchos, según prescribe la escritura.
1.14.42
ज्योतिष्टोमायुषी चैवमतिरात्रौ च निर्मितौ ।
अभिजिद्विश्वजिच्चैवमाप्तोर्यामौ महाक्रतुः ॥ १.१४.४२ ॥
Asimismo se dispusieron el jyotiṣṭoma y el āyuṣī, y dos atirātra; y el abhijit, el viśvajit y el āptoryāma: así se organizó el gran sacrificio.
1.14.43
प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः ।
अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥ १.१४.४३ ॥
El rey, acrecentador de su linaje, dio la región oriental al sacerdote hotṛ, la occidental al adhvaryu, y la meridional al brahmán como dakṣiṇā.
1.14.44
उद्गात्रे तु तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता ।
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयम्भूविहिते पुरा ॥ १.१४.४४ ॥
Al udgātṛ se le dio igualmente la región norte; esta región sur fue establecida en el gran sacrificio del caballo ordenado en tiempos antiguos por Svayambhū (Brahmā).
1.14.45
क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः ।
ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां कुलवर्धनः ॥ १.१४.४५ ॥
Habiendo completado el sacrificio, el rey, el mejor de los hombres y acrecentador de su linaje, entregó con justicia aquella tierra a los sacerdotes.
1.14.46
एवम् दत्त्वा प्रहृष्टोऽभूच्छ्रीमाननिक्ष्वाकुनन्दनः ।
ऋत्विजस्त्वब्रुवन् सर्वे राजानं गतकिल्बिषम् ॥ १.१४.४६ ॥
Habiendo dado así, el glorioso deleite de la estirpe de Ikṣvāku se alegró. Entonces todos los sacerdotes dijeron al rey, libre de pecado.
1.14.47
भवानेव महीं कृत्स्नामेको रक्षितुमर्हति ।
न भूम्या कार्यमस्माकं नहि शक्ताः स्म पालने ॥ १.१४.४७ ॥
Solo vos sois apto para proteger toda la tierra; nosotros no tenemos necesidad de la tierra, pues no somos capaces de gobernarla.
1.14.48
रताः स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप ।
निष्क्रयं किञ्चिदेवेह प्रयच्छतु भवानिति ॥ १.१४.४८ ॥
Oh señor de la tierra, siempre estamos dedicados al estudio del Veda; por tanto, dadnos aquí alguna compensación.
1.14.49
मणिरत्नं सुवर्णं वा गावो यद्वा समुद्यतम् ।
तत् प्रयच्छ नरश्रेष्ठ धरण्या न प्रयोजनम् ॥ १.१४.४९ ॥
Gemas y piedras preciosas, oro o ganado, lo que esté dispuesto, dadlo, oh mejor de los hombres; no tenemos necesidad de la tierra.
1.14.50
एवमुक्तो नरपतिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः ॥ १.१४.५० ॥
Así interpelado por los brahmanes, maestros de los Vedas, el rey les dio diez centenares de miles de vacas.
1.14.51
दशकोटिं सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ।
ऋत्विजस्तु ततः सर्वे प्रददुः सहिता वसु ॥ १.१४.५१ ॥
Diez crores de oro y cuatro veces esa cantidad en plata; luego todos los sacerdotes juntos recibieron la riqueza.
1.14.52
ऋष्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ।
ततस्ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः ॥ १.१४.५२ ॥
Al sabio Ṛṣyaśṛṅga y también al sabio Vasiṣṭha; luego aquellos mejores brahmanes hicieron la división con justicia.
1.14.53
सुप्रीतमनसः सर्वे प्रत्यूचुर्मुदिता भृशम् ।
ततः प्रसर्पकेभ्यस्तु हिरण्यं सुसमाहितः ॥ १.१४.५३ ॥
Todos, muy complacidos en su corazón y profundamente alegres, respondieron; luego el rey atento dio oro a los sirvientes errantes.
1.14.54
जाम्बूनदं कोटिसंख्यं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ।
दरिद्राय द्विजायथ हस्ताभरणमुत्तमम् ॥ १.१४.५४ ॥
Entonces dio a los brahmanes oro de Jāmbūnada por cifras de crores, y a un brahmán pobre le dio un excelente adorno para la mano.
1.14.55
कस्मैचित् याचमानाय ददौ राघवनन्दनः ।
ततः प्रीतेषु विधिवत् द्विजेषु द्विजवत्सलः ॥ १.१४.५५ ॥
A alguien que mendigaba, el deleite de los Raghus dio; luego, entre los brahmanes debidamente complacidos, el rey, amigo de los brahmanes, dio.
1.14.56
प्रणाममकरोत् तेषां हर्षव्याकुलितेन्द्रियः ।
तस्याशिषोऽथ विविधा ब्राह्मणैः समुदाहृताः ॥ १.१४.५६ ॥
Con sus sentidos embargados por la alegría, les rindió homenaje. Entonces los brahmanes pronunciaron diversas bendiciones.
1.14.57
उदारस्य नृवीरस्य धरण्यां पतितस्य च ।
ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् ॥ १.१४.५७ ॥
El noble héroe entre los hombres cayó al suelo; entonces el rey, con el ánimo alegre, habiendo obtenido el sacrificio supremo...
1.14.58
पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः ।
ततोऽब्रवीदृशष्यशृङ्गं राजा दशरथस्तदा ॥ १.१४.५८ ॥
Habiendo obtenido el sacrificio que quita el pecado y conduce al cielo, difícil incluso para los reyes toro, entonces el rey Daśaratha habló a Ṛṣyaśṛṅga.
1.14.59
कुलस्य वर्धनं तत् तु कर्तुमर्हसि सुव्रत
तथेति च स राजानमुवाच द्विजसत्तमः
भविष्यन्ति सुता राजंश्चत्वारस्ते कुलोद्वहाः ॥ १.१४.५९ ॥
Para acrecentar tu linaje, en verdad debes hacerlo, oh tú de votos firmes. «Así sea», dijo el mejor de los brahmanes al rey: oh rey, tendrás cuatro hijos que sostendrán tu linaje.
1.14.60
स तस्य वाक्यं मधुरं निशम्य
प्रणम्य तस्मै प्रयतो नृपेन्द्रः ।
जगाम हर्षं परमं महात्मा
तमृष्यशृङ्गं पुनरप्युवाच ॥ १.१४.६० ॥
Habiendo oído sus dulces palabras, el señor de los reyes le hizo una reverencia con respeto. El rey de gran alma, alcanzando suprema alegría, volvió a hablar a Ṛṣyaśṛṅga.