വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 1.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.14.1
अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन् प्राप्ते तुरङ्गमे ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥ १.१४.१ ॥
പിന്നെ ഒരു സംവത്സരം പൂർത്തിയായി ആ കുതിര തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ, സരയൂ നദിയുടെ വടക്കേ തീരത്ത് രാജാവിന്റെ യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു.
1.14.2
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः ।
अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥ १.१४.२ ॥
ഋഷ്യശൃംഗനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാർ ഈ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ മഹാ അശ്വമേധയജ്ഞത്തിൽ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
1.14.3
कर्म कुर्वन्ति विधिवद् याजका वेदपारगाः ।
यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥ १.१४.३ ॥
വേദപാരംഗതരായ യാജകന്മാർ വിധിപ്രകാരം കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; ശാസ്ത്രപ്രകാരം, ന്യായപ്രകാരം അവർ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു.
1.14.4
प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः ।
चक्रुश्च विधिवत् सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥ १.१४.४ ॥
ശാസ്ത്രപ്രകാരം പ്രവർഗ്യം ചെയ്ത്, അതുപോലെ ഉപസദവും ചെയ്ത്, ദ്വിജന്മാർ വിധിപ്രകാരം മറ്റ് എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ശാസ്ത്രപ്രകാരം ചെയ്തു.
1.14.5
अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि ।
प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः ॥ १.१४.५ ॥
പിന്നെ എല്ലാവരെയും ആദരിച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ ശ്രേഷ്ഠമുനിമാർ എല്ലാവരും വിധിപ്രകാരം പ്രാതഃസവനം മുതലായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.
1.14.6
ऐन्द्रश्च विधिवत् दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघः ।
मध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम् ॥ १.१४.६ ॥
വിധിപ്രകാരം ഇന്ദ്രന് ഐന്ദ്രഹവിസ്സ് അർപ്പിച്ചു; നിഷ്കളങ്കനായ രാജാവിന്റെ സോമം പിഴിഞ്ഞെടുത്തു; പിന്നെ മധ്യാഹ്നസവനം ക്രമപ്രകാരം ആരംഭിച്ചു.
1.14.7
तृतीयसवनं चैव राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ।
चक्रुस्ते शास्त्रतो दृष्ट्वा यथा ब्राह्मणपुङ्गवाः ॥ १.१४.७ ॥
ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ തൃതീയ സവനവും ശ്രേഷ്ഠരായ ബ്രാഹ്മണർ ശാസ്ത്രപ്രകാരം നടത്തി.
1.14.8
आह्वायाञ्चक्रिरे तत्र शक्रादीन् विबुधोत्तमान् ।
ऋष्यशृङ्गादयो मन्त्रैः शिक्षाक्षरसमन्वितैः ॥ १.१४.८ ॥
അവിടെ ഋഷ്യശൃംഗൻ മുതലായവർ ശിക്ഷാ-അക്ഷര നിയമങ്ങളോടു ചേർന്ന മന്ത്രങ്ങളാൽ ഇന്ദ്രാദി ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരെ ആവാഹിച്ചു.
1.14.9
गीतिभिर्मधुरैः स्निग्धैर्मन्त्राह्वानैर्यथार्हतः ।
होतारो ददुरावाह्य हविर्भागान् दिवौकसाम् ॥ १.१४.९ ॥
മധുരവും മൃദുവുമായ ഗീതങ്ങളാലും മന്ത്രാഹ്വാനങ്ങളാലും യഥോചിതമായി ഹോതാക്കൾ ദേവന്മാരെ ആവാഹിച്ച് ഹവിർഭാഗങ്ങൾ നൽകി.
1.14.10
न चाहुतमभूत् तत्र स्खलितं वा न किञ्चन ।
दृश्यते ब्रह्मवत् सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥ १.१४.१० ॥
അവിടെ ഒരു ആഹുതിയും ദോഷമുള്ളതായില്ല; ഒരു പിഴവും ഉണ്ടായില്ല; എല്ലാം വേദംപോലെ കുറ്റമറ്റതായി കാണപ്പെട്ടു; ക്ഷേമത്തോടെ അവർ എല്ലാം നടത്തി.
1.14.11
न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वा न दृश्यते ।
नाविद्वान् ब्राह्मणः कश्चिन्नाशतानुचरस्तथा ॥ १.१४.११ ॥
ആ ദിവസങ്ങളിൽ അവരിൽ ആരും ക്ഷീണിച്ചവരോ വിശന്നവരോ ആയി കാണപ്പെട്ടില്ല; വിദ്യയില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണനും ഭക്ഷണമില്ലാത്ത ഭൃത്യനും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
1.14.12
ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते ।
तापसा भुञ्जते चापि श्रमणाश्चैव भुञ्जते ॥ १.१४.१२ ॥
ബ്രാഹ്മണർ എന്നും ഭക്ഷിച്ചു; ആശ്രിതരുള്ളവരും ഭക്ഷിച്ചു; തപസ്വികളും ഭക്ഷിച്ചു; ശ്രമണന്മാരും ഭക്ഷിച്ചു.
1.14.13
वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रीबालाश्च तथैव च ।
अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥ १.१४.१३ ॥
വൃദ്ധരും രോഗികളും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും നിരന്തരം ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; എന്നിട്ടും തൃപ്തി കാണപ്പെട്ടില്ല.
1.14.15
दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च ।
अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते बहवः पर्वतोपमाः ।
दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत् तदा ॥ १.१४.१५ ॥
"അന്നം നൽകുവിൻ, അന്നം നൽകുവിൻ" എന്ന് പറയപ്പെട്ടു; വിവിധതരം വസ്ത്രങ്ങളും നൽകപ്പെട്ടു. അവിടെ പർവതസമാനമായ അന്നക്കൂമ്പാരങ്ങൾ പലതും കാണപ്പെട്ടു; ദിവസംതോറും, വിധിപ്രകാരം സിദ്ധമാക്കിയ ആ യാഗത്തിൽ അപ്പോൾ അങ്ങനെയായിരുന്നു.
1.14.16
नानादेशादनुप्राप्ताः पुरुषाः स्त्रीगणास्तथा ।
अन्नपानैः सुविहितास्तस्मिन् यज्ञे महात्मनः ॥ १.१४.१६ ॥
വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നെത്തിയ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീസംഘങ്ങളും ആ മഹാത്മാവിന്റെ യാഗത്തിൽ അന്നപാനങ്ങളാൽ നന്നായി സൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു.
1.14.17
अन्नं हि विधिवत्स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः ।
अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥ १.१४.१७ ॥
"അഹോ! ഞങ്ങൾ തൃപ്തരായി, നിങ്ങൾക്ക് ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ" — വിധിപ്രകാരം തയ്യാറാക്കിയ രുചികരമായ അന്നത്തെ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ പ്രശംസിച്ചു; ഇത് രാഘവൻ കേട്ടു.
1.14.18
स्वलंकृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान् पर्यवेषयन् ।
उपासन्ते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ १.१४.१८ ॥
നന്നായി അലങ്കരിച്ച പുരുഷന്മാർ ബ്രാഹ്മണർക്ക് വിളമ്പി; നന്നായി മിനുക്കിയ മണികുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച മറ്റുള്ളവർ അവരെ പരിചരിച്ചു.
1.14.19
कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान् बहूनपि ।
प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥ १.१४.१९ ॥
അപ്പോൾ കർമ്മങ്ങൾക്കിടയിൽ, വാക്ചാതുര്യമുള്ളവരും ധീരരുമായ വിപ്രന്മാർ പരസ്പരം ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ പല വാദങ്ങളും ഉന്നയിച്ചു.
1.14.20
दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः ।
सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.२० ॥
അവിടെ യജ്ഞവേദിയിൽ ദിവസംതോറും നിപുണരായ ബ്രാഹ്മണർ ശാസ്ത്രപ്രകാരം നിർദേശിക്കപ്പെട്ട് എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.
1.14.21
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः ।
सदस्यास्तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥ १.१४.२१ ॥
ആ രാജാവിന്റെ സദസ്സിൽ ആറ് വേദാംഗങ്ങൾ അറിയാത്തവനോ, വ്രതമില്ലാത്തവനോ, അൽപജ്ഞനോ, വാദത്തിൽ നിപുണനല്ലാത്തവനോ ആയ ഒരു ബ്രാഹ്മണനും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
1.14.22
प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन् षड् बैल्वाः खादिरास्तथा ।
तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथा परे ॥ १.१४.२२ ॥
യൂപസ്തംഭം ഉയർത്തുന്ന സമയമായപ്പോൾ ആറ് ബിൽവമരംകൊണ്ടും അത്രതന്നെ ഖദിരമരംകൊണ്ടും ബിൽവത്തോടുകൂടിയവയും പർണി മരംകൊണ്ടും മറ്റുള്ളവയുമായി യൂപങ്ങൾ ഒരുക്കപ്പെട്ടു.
1.14.23
श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस्तथा ।
द्वावेव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥ १.१४.२३ ॥
ശ്ലേഷ്മാതക മരംകൊണ്ടുള്ളതും, അതുപോലെ ദേവദാരു മരംകൊണ്ടുള്ളതും നിർദേശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അവിടെ രണ്ടെണ്ണം മാത്രം വിധിക്കപ്പെട്ടു, പിടിക്കാനായി കൈകൾ വേർതിരിച്ചവയായി.
1.14.24
कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः ।
शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥ १.१४.२४ ॥
ശാസ്ത്രജ്ഞരും യജ്ഞവിദഗ്ധരും ഇവയെല്ലാം നിർമ്മിപ്പിച്ചു; ആ യജ്ഞത്തിന്റെ ശോഭയ്ക്കായി ഇവയെല്ലാം സ്വർണ്ണംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
1.14.25
एकविंशतियूपास्ते एकविंशत्यरत्नयः ।
वासोभिरेकविंशद्भिरेकैकं समलंकृताः ॥ १.१४.२५ ॥
അവ ഇരുപത്തൊന്ന് യൂപങ്ങളായിരുന്നു; ഓരോന്നും ഇരുപത്തൊന്ന് അരത്നി നീളമുള്ളവ; ഇരുപത്തൊന്ന് വസ്ത്രങ്ങളാൽ ഓരോന്നും നന്നായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
1.14.26
विन्यस्ता विधिवत् सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः ।
अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥ १.१४.२६ ॥
ശിൽപികൾ ചട്ടപ്രകാരം എല്ലാം സ്ഥാപിച്ചു, നന്നായി നിർമ്മിച്ച് ഉറപ്പിച്ചു; അവയെല്ലാം എട്ടു കോണുകളുള്ളവയും മിനുസമുള്ള മനോഹരരൂപമുള്ളവയുമായിരുന്നു.
1.14.27
आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च पूजिताः ।
सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥ १.१४.२७ ॥
അവ വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടു, പുഷ്പങ്ങളാലും സുഗന്ധങ്ങളാലും പൂജിക്കപ്പെട്ടു; ആകാശത്ത് പ്രകാശിക്കുന്ന സപ്തർഷികളെപ്പോലെ അവ ശോഭിച്ചു.
1.14.28
इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः ।
चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि ॥ १.१४.२८ ॥
ഇഷ്ടികകളും ന്യായപ്രകാരം, ശരിയായ അളവിൽ നിർമ്മിച്ചിരുന്നു; ശുൽബകർമ്മത്തിൽ നിപുണരായ ബ്രാഹ്മണർ അവിടെ അഗ്നിവേദി പണിതു.
1.14.29
स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर्द्विजैः ।
गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥ १.१४.२९ ॥
രാജസിംഹനായ (ദശരഥന്റെ) ആ അഗ്നിവേദി നിപുണരായ ദ്വിജന്മാർ പണിതു; അത് സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ള ഗരുഡനായിരുന്നു, മൂന്നിരട്ടിയും പതിനെട്ട് ഘടകങ്ങളുള്ളതും.
1.14.30
नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् ।
उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.३० ॥
അവിടെ മൃഗങ്ങൾ ഓരോന്നും അതതു ദേവതയെ ഉദ്ദേശിച്ച് നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു; സർപ്പങ്ങളും പക്ഷികളും ശാസ്ത്രപ്രകാരം നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.
1.14.31
शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जलचराश्च ये ।
ऋषिभिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा ॥ १.१४.३१ ॥
ശാമിത്രത്തിൽ അവിടെ കുതിരയും ജലജീവികളും ഉണ്ടായിരുന്നു; അപ്പോൾ ഋഷിമാർ ശാസ്ത്രപ്രകാരം ഇവയെല്ലാം നിയോഗിച്ചു.
1.14.32
पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा ।
अश्वरत्नोत्तमं तत्र राज्ञो दशरथस्य ह ॥ १.१४.३२ ॥
അവിടെ യൂപസ്തംഭങ്ങളിൽ അന്ന് മുന്നൂറ് മൃഗങ്ങൾ കെട്ടിയിരുന്നു; അവിടെ ദശരഥ രാജാവിന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ അശ്വരത്നവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
1.14.33
कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः ।
कृपाणैर्विससारैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥ १.१४.३३ ॥
അവിടെ കൗസല്യ ആ കുതിരയെ എല്ലാവശത്തുനിന്നും ശുശ്രൂഷിച്ച്, പരമമായ സന്തോഷത്തോടെ മൂന്ന് വാളുകൾകൊണ്ട് അതിനെ തൊട്ടു.
1.14.34
पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा ।
अवसद् रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥ १.१४.३४ ॥
ആ പക്ഷിതുല്യമായ (കുതിര)യോടൊപ്പം, സ്ഥിരചിത്തയായി, ധർമ്മകാംക്ഷയോടെ കൗസല്യ ആ ഒരു രാത്രി അവിടെ പാർത്തു.
1.14.35
होताध्वर्युस्तथोद्गाता हस्तेन समयोजयन् ।
महिष्या परिवृत्त्याथ वावातामपरां तथा ॥ १.१४.३५ ॥
ഹോതാവ്, അധ്വര്യു, ഉദ്ഗാതാവ് എന്നീ ഋത്വിക്കുകൾ കൈകൊണ്ട് (യജ്ഞകർമ്മം) ചേർത്തു; പിന്നെ മഹിഷി ചുറ്റിവന്ന് മറ്റൊന്നും അതുപോലെ ചെയ്തു.
1.14.36
पतत्रिणस्तस्य वपामुद्धृत्य नियतेन्द्रियः ।
ऋत्विक्परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥ १.१४.३६ ॥
ആ പക്ഷിതുല്യമായ (കുതിര)യുടെ വപ (കൊഴുപ്പ്) എടുത്ത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച, യജ്ഞകർമ്മത്തിൽ പരമമായി സമർത്ഥനായ ഋത്വിക്ക് ശാസ്ത്രപ്രകാരം അത് പാകം ചെയ്യിച്ചു.
1.14.37
धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः ।
यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन् पापमात्मनः ॥ १.१४.३७ ॥
വപയുടെ പുകഗന്ധം രാജാവ് മണത്തു; യഥാകാലവും യഥാന്യായവുമായി സ്വന്തം പാപം നീക്കിക്കൊണ്ട്.
1.14.38
हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः ।
अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ १.१४.३८ ॥
കുതിരയുടെ എല്ലാ അംഗങ്ങളും പതിനാറ് ഋത്വിക്കുകളായ ബ്രാഹ്മണർ വിധിപ്രകാരം അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
1.14.39
प्लक्षशाखासु यज्ञानामन्येषां क्रियते हविः ।
अश्वमेधस्य चैकस्य वैतसो भाग इष्यते ॥ १.१४.३९ ॥
മറ്റ് യജ്ഞങ്ങളുടെ ഹവിസ് പ്ലക്ഷശാഖകളിൽ നൽകുന്നു; അശ്വമേധത്തിൽ ഒരു ഭാഗം വൈതസത്തിന് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
1.14.40
त्र्यहोऽश्वमेधः संख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः ।
चतुष्टोममहस्तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥ १.१४.४० ॥
കല്പസൂത്രപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണർ അശ്വമേധത്തെ മൂന്നു ദിവസത്തെ യജ്ഞമെന്നു കണക്കാക്കി; അതിന്റെ ആദ്യദിവസം ചതുഷ്ടോമം ക്രമീകരിച്ചു.
1.14.41
उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम् ।
कारितास्तत्र बहवो विहिताः शास्त्रदर्शनात् ॥ १.१४.४१ ॥
രണ്ടാമത്തേത് ഉക്ഥ്യമെന്നും അതിനുശേഷം അതിരാത്രമെന്നും കണക്കാക്കപ്പെട്ടു; ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം അവിടെ പലരെയും നിയോഗിച്ചു.
1.14.42
ज्योतिष्टोमायुषी चैवमतिरात्रौ च निर्मितौ ।
अभिजिद्विश्वजिच्चैवमाप्तोर्यामौ महाक्रतुः ॥ १.१४.४२ ॥
അതുപോലെ ജ്യോതിഷ്ടോമവും ആയുഷിയും, രണ്ട് അതിരാത്രങ്ങളും ഒരുക്കപ്പെട്ടു; അഭിജിത്, വിശ്വജിത്, ആപ്തോര്യാമം — ഇങ്ങനെ ആ മഹായജ്ഞം ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടു.
1.14.43
प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः ।
अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥ १.१४.४३ ॥
സ്വകുലത്തെ വളർത്തിയ രാജാവ് ഹോതാവിന് കിഴക്കൻ ദിശയും, അധ്വര്യുവിന് പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയും, ബ്രഹ്മാവിന് തെക്കൻ ദിശയും ദക്ഷിണയായി നൽകി.
1.14.44
उद्गात्रे तु तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता ।
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयम्भूविहिते पुरा ॥ १.१४.४४ ॥
ഉദ്ഗാതാവിനും അതുപോലെ വടക്കൻ ദിക്ക് നൽകപ്പെട്ടു; ഈ തെക്കൻ ദിക്ക് പണ്ട് സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) വിധിച്ച മഹാ അശ്വമേധയജ്ഞത്തിൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
1.14.45
क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः ।
ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां कुलवर्धनः ॥ १.१४.४५ ॥
യാഗം പൂർത്തിയാക്കി, ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനും കുലവർധനനുമായ രാജാവ് ന്യായപ്രകാരം ഋത്വിക്കുകൾക്ക് ആ ഭൂമി ദാനം ചെയ്തു.
1.14.46
एवम् दत्त्वा प्रहृष्टोऽभूच्छ्रीमाननिक्ष्वाकुनन्दनः ।
ऋत्विजस्त्वब्रुवन् सर्वे राजानं गतकिल्बिषम् ॥ १.१४.४६ ॥
ഇങ്ങനെ ദാനം ചെയ്ത് ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന് ആനന്ദം നൽകുന്ന തേജസ്വിയായ രാജാവ് സന്തോഷിച്ചു. അപ്പോൾ എല്ലാ ഋത്വിക്കുകളും പാപരഹിതനായ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
1.14.47
भवानेव महीं कृत्स्नामेको रक्षितुमर्हति ।
न भूम्या कार्यमस्माकं नहि शक्ताः स्म पालने ॥ १.१४.४७ ॥
സമസ്തഭൂമിയെയും സംരക്ഷിക്കാൻ അങ്ങ് ഒരാൾ മാത്രമാണ് യോഗ്യൻ. ഭൂമികൊണ്ട് ഞങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമില്ല; അതു പാലിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് കഴിവില്ല.
1.14.48
रताः स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप ।
निष्क्रयं किञ्चिदेवेह प्रयच्छतु भवानिति ॥ १.१४.४८ ॥
ഹേ ഭൂപതേ! ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും വേദപഠനത്തിൽ മുഴുകിയവരാണ്. അതിനാൽ അങ്ങ് ഇവിടെ തന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും നിഷ്ക്രയം നൽകിയാലും.
1.14.49
मणिरत्नं सुवर्णं वा गावो यद्वा समुद्यतम् ।
तत् प्रयच्छ नरश्रेष्ठ धरण्या न प्रयोजनम् ॥ १.१४.४९ ॥
മണിരത്നമോ സ്വർണമോ പശുക്കളോ, ലഭ്യമായതെന്തോ അതു തന്നാലും, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ! ഭൂമികൊണ്ട് ഞങ്ങൾക്ക് പ്രയോജനമില്ല.
1.14.50
एवमुक्तो नरपतिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः ॥ १.१४.५० ॥
വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് അവർക്ക് പത്തു ലക്ഷം പശുക്കളെ ദാനം ചെയ്തു.
1.14.51
दशकोटिं सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ।
ऋत्विजस्तु ततः सर्वे प्रददुः सहिता वसु ॥ १.१४.५१ ॥
പത്തു കോടി സ്വർണ്ണവും അതിന്റെ നാലിരട്ടി വെള്ളിയും; പിന്നെ ഋത്വിക്കുകളെല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു ധനം സ്വീകരിച്ചു.
1.14.52
ऋष्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ।
ततस्ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः ॥ १.१४.५२ ॥
ഋഷ്യശൃംഗ മുനിക്കും, ബുദ്ധിമാനായ വസിഷ്ഠനും; പിന്നെ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജർ നീതിപൂർവ്വം അത് വിഭജിച്ചു.
1.14.53
सुप्रीतमनसः सर्वे प्रत्यूचुर्मुदिता भृशम् ।
ततः प्रसर्पकेभ्यस्तु हिरण्यं सुसमाहितः ॥ १.१४.५३ ॥
എല്ലാവരും ഏറെ സന്തോഷത്തോടെ, മനം നിറഞ്ഞ് മറുപടി പറഞ്ഞു; പിന്നെ ജാഗ്രതയുള്ള രാജാവ് സഞ്ചാരികൾക്ക് സ്വർണ്ണം നൽകി.
1.14.54
जाम्बूनदं कोटिसंख्यं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ।
दरिद्राय द्विजायथ हस्ताभरणमुत्तमम् ॥ १.१४.५४ ॥
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണർക്ക് ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണം കോടിക്കണക്കിന് നൽകി; പിന്നെ ദരിദ്രനായ ഒരു ദ്വിജന് ശ്രേഷ്ഠമായ കൈയാഭരണം നൽകി.
1.14.55
कस्मैचित् याचमानाय ददौ राघवनन्दनः ।
ततः प्रीतेषु विधिवत् द्विजेषु द्विजवत्सलः ॥ १.१४.५५ ॥
യാചിച്ചുവന്ന ഒരാൾക്ക് രഘുനന്ദനൻ നൽകി; പിന്നെ വിധിപ്രകാരം സന്തുഷ്ടരായ ദ്വിജരിൽ, ദ്വിജവത്സലനായ രാജാവ് നൽകി.
1.14.56
प्रणाममकरोत् तेषां हर्षव्याकुलितेन्द्रियः ।
तस्याशिषोऽथ विविधा ब्राह्मणैः समुदाहृताः ॥ १.१४.५६ ॥
സന്തോഷത്താൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഹ്വലമായ രാജാവ് അവർക്ക് പ്രണമിച്ചു. അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണർ പല വിധത്തിലുള്ള അനുഗ്രഹവചനങ്ങൾ ഉരുവിട്ടു.
1.14.57
उदारस्य नृवीरस्य धरण्यां पतितस्य च ।
ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् ॥ १.१४.५७ ॥
ഉദാരനായ നൃവീരൻ നിലത്തു വീണു. അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടമനസ്കനായ രാജാവ് അത്യുത്തമമായ യജ്ഞം നേടി...
1.14.58
पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः ।
ततोऽब्रवीदृशष्यशृङ्गं राजा दशरथस्तदा ॥ १.१४.५८ ॥
പാപം നീക്കി സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന, ശ്രേഷ്ഠരാജാക്കന്മാർക്കും കടക്കാനാവാത്ത (യജ്ഞം) നേടി, അപ്പോൾ ദശരഥരാജാവ് ഋഷ്യശൃംഗനോട് പറഞ്ഞു.
1.14.59
कुलस्य वर्धनं तत् तु कर्तुमर्हसि सुव्रत
तथेति च स राजानमुवाच द्विजसत्तमः
भविष्यन्ति सुता राजंश्चत्वारस्ते कुलोद्वहाः ॥ १.१४.५९ ॥
കുലത്തിന്റെ വർധനയ്ക്കായി നീ അത് ചെയ്യണം, സുവ്രതാ. 'അങ്ങനെ ആകട്ടെ' എന്ന് ആ ദ്വിജോത്തമൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു — രാജാവേ, കുലം വഹിക്കുന്ന നാലു പുത്രന്മാർ നിനക്കുണ്ടാകും.
1.14.60
स तस्य वाक्यं मधुरं निशम्य
प्रणम्य तस्मै प्रयतो नृपेन्द्रः ।
जगाम हर्षं परमं महात्मा
तमृष्यशृङ्गं पुनरप्युवाच ॥ १.१४.६० ॥
അവന്റെ മധുരവാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ രാജശ്രേഷ്ഠൻ ഭക്തിപൂർവം അവനെ നമസ്കരിച്ചു. മഹാത്മാവായ രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷം പ്രാപിച്ച് ഋഷ്യശൃംഗനോട് വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.