వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 1.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.14.1
अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन् प्राप्ते तुरङ्गमे ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥ १.१४.१ ॥
అప్పుడు సంవత్సరం పూర్తయి ఆ గుర్రం తిరిగి వచ్చినప్పుడు, సరయూ నది ఉత్తర తీరంలో రాజు యజ్ఞం కొనసాగింది.
1.14.2
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः ।
अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥ १.१४.२ ॥
ఋష్యశృంగుని ముందుంచుకుని, ఉత్తమ ద్విజులు ఈ మహాత్ముడైన రాజు చేసిన మహా అశ్వమేధ యజ్ఞంలో కర్మలను నిర్వహించారు.
1.14.3
कर्म कुर्वन्ति विधिवद् याजका वेदपारगाः ।
यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥ १.१४.३ ॥
వేదపారంగతులైన యాజకులు విధి ప్రకారం కర్మలు చేస్తున్నారు; విధానానుసారంగా, న్యాయానుసారంగా, శాస్త్రానుసారంగా వారు ప్రదక్షిణం చేస్తున్నారు.
1.14.4
प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः ।
चक्रुश्च विधिवत् सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥ १.१४.४ ॥
శాస్త్రానుసారం ప్రవర్గ్యాన్ని చేసి, అలాగే ఉపసదాన్ని కూడా చేసి, ద్విజులు విధి ప్రకారం అన్ని అధిక కర్మలను శాస్త్రానుసారం నిర్వహించారు.
1.14.5
अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि ।
प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः ॥ १.१४.५ ॥
అప్పుడు అందరినీ గౌరవించి, ఆనందంతో ఉత్తమ మునులందరూ విధి ప్రకారం ప్రాతఃసవనం మొదలైన కర్మలు చేశారు.
1.14.6
ऐन्द्रश्च विधिवत् दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघः ।
मध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम् ॥ १.१४.६ ॥
విధి ప్రకారం ఇంద్రునికి ఐంద్ర హవిస్సు సమర్పించబడింది, పాపరహితుడైన రాజు సోమరసం పిండబడింది; తరువాత మధ్యాహ్న సవనం క్రమంగా మొదలైంది.
1.14.7
तृतीयसवनं चैव राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ।
चक्रुस्ते शास्त्रतो दृष्ट्वा यथा ब्राह्मणपुङ्गवाः ॥ १.१४.७ ॥
ఆ మహాత్ముడైన రాజు తృతీయ సవనాన్ని కూడా శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు శాస్త్రానుసారంగా, విధి ప్రకారం నిర్వర్తించారు.
1.14.8
आह्वायाञ्चक्रिरे तत्र शक्रादीन् विबुधोत्तमान् ।
ऋष्यशृङ्गादयो मन्त्रैः शिक्षाक्षरसमन्वितैः ॥ १.१४.८ ॥
అక్కడ ఋష్యశృంగుడు మొదలైనవారు శిక్షా-అక్షరాలతో కూడిన మంత్రాలతో ఇంద్రాది ఉత్తమ దేవతలను ఆహ్వానించారు.
1.14.9
गीतिभिर्मधुरैः स्निग्धैर्मन्त्राह्वानैर्यथार्हतः ।
होतारो ददुरावाह्य हविर्भागान् दिवौकसाम् ॥ १.१४.९ ॥
మధురమైన, మృదువైన గీతాలతో, మంత్రాహ్వానాలతో, తగిన విధంగా హోతలు దివిలో నివసించేవారిని ఆహ్వానించి హవిర్భాగాలను సమర్పించారు.
1.14.10
न चाहुतमभूत् तत्र स्खलितं वा न किञ्चन ।
दृश्यते ब्रह्मवत् सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥ १.१४.१० ॥
అక్కడ ఏ ఆహుతిలోనూ లోపం కాని పొరపాటు కాని జరగలేదు; అన్నీ వేదంలా దోషరహితంగా కనిపించాయి; వారు అన్నింటినీ శుభంగా నిర్వర్తించారు.
1.14.11
न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वा न दृश्यते ।
नाविद्वान् ब्राह्मणः कश्चिन्नाशतानुचरस्तथा ॥ १.१४.११ ॥
ఆ రోజుల్లో వారిలో ఎవరూ అలసినవారిగా కానీ ఆకలితో ఉన్నవారిగా కానీ కనిపించలేదు; అవిద్వాంసుడైన బ్రాహ్మణుడు కానీ, భోజనం లేని అనుచరుడు కానీ లేరు.
1.14.12
ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते ।
तापसा भुञ्जते चापि श्रमणाश्चैव भुञ्जते ॥ १.१४.१२ ॥
బ్రాహ్మణులు నిత్యం భోజనం చేశారు; ఆశ్రితులు కలవారూ భోజనం చేశారు; తపస్వులూ భోజనం చేశారు; శ్రమణులూ భోజనం చేశారు.
1.14.13
वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रीबालाश्च तथैव च ।
अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥ १.१४.१३ ॥
వృద్ధులు, రోగులు, స్త్రీలు, బాలురు కూడా నిరంతరం భుజిస్తూ ఉన్నారు; అయినా తృప్తి కనిపించలేదు.
1.14.15
दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च ।
अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते बहवः पर्वतोपमाः ।
दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत् तदा ॥ १.१४.१५ ॥
"అన్నం ఇవ్వండి, అన్నం ఇవ్వండి" అని ఆజ్ఞ ఇవ్వబడింది; అనేక విధాల వస్త్రాలు కూడా ఇవ్వబడ్డాయి. అక్కడ పర్వతాల వంటి అన్నపు రాసులు అనేకం కనిపించాయి; ప్రతిరోజూ విధిప్రకారం సిద్ధమైన ఆ యజ్ఞంలో అప్పుడు అలాగే జరిగింది.
1.14.16
नानादेशादनुप्राप्ताः पुरुषाः स्त्रीगणास्तथा ।
अन्नपानैः सुविहितास्तस्मिन् यज्ञे महात्मनः ॥ १.१४.१६ ॥
అనేక దేశాల నుండి వచ్చిన పురుషులు, స్త్రీల సమూహాలు కూడా ఆ మహాత్ముని యజ్ఞంలో అన్నపానాలతో బాగా సత్కరించబడ్డారు.
1.14.17
अन्नं हि विधिवत्स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः ।
अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥ १.१४.१७ ॥
"అహో! మేము తృప్తి చెందాము, మీకు శుభం కలుగుగాక" — విధిప్రకారం చేసిన రుచికరమైన అన్నాన్ని శ్రేష్ఠ ద్విజులు ప్రశంసించారు; అది రాఘవుడు విన్నాడు.
1.14.18
स्वलंकृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान् पर्यवेषयन् ।
उपासन्ते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ १.१४.१८ ॥
చక్కగా అలంకరించుకున్న పురుషులు బ్రాహ్మణులకు వడ్డించారు; మెరుగు పెట్టిన మణికుండలాలు ధరించిన ఇతరులు వారికి సేవ చేశారు.
1.14.19
कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान् बहूनपि ।
प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥ १.१४.१९ ॥
అప్పుడు కర్మ మధ్యలో, చక్కగా మాట్లాడగల ధీరులైన విప్రులు ఒకరినొకరు జయించాలనే కోరికతో అనేక వాదాలు చేశారు.
1.14.20
दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः ।
सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.२० ॥
అక్కడ యజ్ఞవేదికపై ప్రతిరోజూ నైపుణ్యం గల బ్రాహ్మణులు శాస్త్రానుసారంగా ఆదేశించబడి అన్ని కర్మలను నిర్వహించారు.
1.14.21
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः ।
सदस्यास्तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥ १.१४.२१ ॥
ఆ రాజు సభలో ఆరు వేదాంగాలు తెలియనివారు, వ్రతహీనులు, అల్పవిద్యావంతులు, వాదనలో అనిపుణులైన బ్రాహ్మణులు ఎవరూ లేరు.
1.14.22
प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन् षड् बैल्वाः खादिरास्तथा ।
तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथा परे ॥ १.१४.२२ ॥
ఆ యూప స్తంభాలను నిలబెట్టే సమయం వచ్చినప్పుడు, ఆరు బిల్వ కర్రతో, అంతే ఖదిర కర్రతో, బిల్వంతో కలిపినవి, పర్ణి కర్రతో, మరియు ఇతరమైనవి ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.
1.14.23
श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस्तथा ।
द्वावेव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥ १.१४.२३ ॥
శ్లేష్మాతక కర్రతో చేసినది, అలాగే దేవదారు కర్రతో చేసినది నిర్ణయించబడింది; అక్కడ కేవలం రెండే విధించబడ్డాయి, పట్టుకోవడానికి చేతులు వేరుగా ఉంచబడినవి.
1.14.24
कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः ।
शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥ १.१४.२४ ॥
శాస్త్రజ్ఞులు, యజ్ఞనిపుణులు ఇవన్నీ చేయించారు; ఆ యజ్ఞ శోభ కోసం అవన్నీ బంగారంతో అలంకరించబడ్డాయి.
1.14.25
एकविंशतियूपास्ते एकविंशत्यरत्नयः ।
वासोभिरेकविंशद्भिरेकैकं समलंकृताः ॥ १.१४.२५ ॥
అవి ఇరవై ఒక్క యూపాలు; ప్రతి ఒక్కటి ఇరవై ఒక్క అరత్నులు పొడవు; ఇరవై ఒక్క వస్త్రాలతో ప్రతి ఒక్కటి చక్కగా అలంకరించబడింది.
1.14.26
विन्यस्ता विधिवत् सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः ।
अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥ १.१४.२६ ॥
శిల్పులచే విధిప్రకారం అన్నీ అమర్చబడ్డాయి, బాగా చేయబడి దృఢంగా ఉన్నాయి; అవన్నీ ఎనిమిది మూలలు కలిగి, నునుపైన అందమైన రూపంతో ఉన్నాయి.
1.14.27
आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च पूजिताः ।
सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥ १.१४.२७ ॥
అవి వస్త్రాలతో కప్పబడి, పుష్పాలతో, సుగంధాలతో పూజింపబడ్డాయి; ఆకాశంలో ప్రకాశించే సప్తర్షులవలె అవి ప్రకాశించాయి.
1.14.28
इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः ।
चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि ॥ १.१४.२८ ॥
ఇటుకలు కూడా న్యాయప్రకారం, తగిన కొలతలతో తయారుచేయబడ్డాయి; అక్కడ శుల్బకర్మలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులచే అగ్నివేది నిర్మించబడింది.
1.14.29
स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर्द्विजैः ।
गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥ १.१४.२९ ॥
రాజసింహుని (దశరథుని) ఆ అగ్నివేది నిపుణులైన ద్విజులచే నిర్మించబడింది; అది బంగారు రెక్కల గరుడుడు, మూడు రెట్లైనది, పద్దెనిమిది భాగాలతో కూడినది.
1.14.30
नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् ।
उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.३० ॥
అక్కడ ప్రతి పశువు తగిన దేవతను ఉద్దేశించి నియమించబడింది; పాములు, పక్షులు కూడా శాస్త్రప్రకారం ప్రేరేపించబడ్డాయి.
1.14.31
शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जलचराश्च ये ।
ऋषिभिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा ॥ १.१४.३१ ॥
శామిత్రంలో అక్కడ గుర్రం, నీటిలో జీవించే ప్రాణులు కూడా ఉన్నాయి; అప్పుడు ఋషులు శాస్త్రప్రకారం ఇవన్నింటినీ నియమించారు.
1.14.32
पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा ।
अश्वरत्नोत्तमं तत्र राज्ञो दशरथस्य ह ॥ १.१४.३२ ॥
అక్కడ యూపస్తంభాలకు మూడు వందల పశువులు అప్పుడు కట్టబడ్డాయి; అక్కడ రాజు దశరథుని ఉత్తమ అశ్వరత్నం కూడా ఉంది.
1.14.33
कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः ।
कृपाणैर्विससारैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥ १.१४.३३ ॥
అక్కడ కౌసల్య ఆ గుర్రానికి అన్ని వైపులా సేవ చేసి, అత్యంత ఆనందంతో మూడు కత్తులతో దానిని తాకింది.
1.14.34
पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा ।
अवसद् रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥ १.१४.३४ ॥
ఆ పక్షి (గుర్రం)తో కలిసి, స్థిరమైన మనసుతో, ధర్మాన్ని కోరుతూ కౌసల్య ఆ ఒక్క రాత్రి అక్కడ గడిపింది.
1.14.35
होताध्वर्युस्तथोद्गाता हस्तेन समयोजयन् ।
महिष्या परिवृत्त्याथ वावातामपरां तथा ॥ १.१४.३५ ॥
హోత, అధ్వర్యు, ఉద్గాతలు చేతితో (యజ్ఞకర్మను) కలిపారు; తరువాత మహిషి చుట్టూ తిరిగి మరొకదాన్ని అదేవిధంగా చేసింది.
1.14.36
पतत्रिणस्तस्य वपामुद्धृत्य नियतेन्द्रियः ।
ऋत्विक्परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥ १.१४.३६ ॥
ఆ పక్షి (గుర్రం) యొక్క వపను (కొవ్వును) తీసి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించిన, యజ్ఞకర్మలో పరమ నిపుణుడైన ఋత్విక్ శాస్త్రానుసారంగా దానిని వండించాడు.
1.14.37
धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः ।
यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन् पापमात्मनः ॥ १.१४.३७ ॥
వపా యొక్క పొగ వాసనను రాజు ఆఘ్రాణించాడు; తగిన కాలంలో, న్యాయానుసారంగా, తన పాపాన్ని తొలగించుకుంటూ.
1.14.38
हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः ।
अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ १.१४.३८ ॥
గుర్రపు అవయవాలన్నిటినీ పదహారుమంది ఋత్విక్ బ్రాహ్మణులు విధిప్రకారం అగ్నిలో సమర్పించారు.
1.14.39
प्लक्षशाखासु यज्ञानामन्येषां क्रियते हविः ।
अश्वमेधस्य चैकस्य वैतसो भाग इष्यते ॥ १.१४.३९ ॥
ఇతర యజ్ఞాల హవిస్సు జువ్వి చెట్టు కొమ్మలపై అర్పిస్తారు; అశ్వమేధంలో ఒక భాగం వేతస (బెత్తం)కు నిర్ణయించబడింది.
1.14.40
त्र्यहोऽश्वमेधः संख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः ।
चतुष्टोममहस्तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥ १.१४.४० ॥
బ్రాహ్మణులు కల్పసూత్రం ప్రకారం అశ్వమేధాన్ని మూడు రోజుల యజ్ఞంగా చెప్పారు; దానిలో మొదటి రోజు చతుష్టోమం ఏర్పాటు చేయబడింది.
1.14.41
उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम् ।
कारितास्तत्र बहवो विहिताः शास्त्रदर्शनात् ॥ १.१४.४१ ॥
రెండవది ఉక్థ్యం అని, తరువాతది అతిరాత్రం అని లెక్కించబడ్డాయి; శాస్త్ర విధిప్రకారం అక్కడ అనేకులు నియమించబడ్డారు.
1.14.42
ज्योतिष्टोमायुषी चैवमतिरात्रौ च निर्मितौ ।
अभिजिद्विश्वजिच्चैवमाप्तोर्यामौ महाक्रतुः ॥ १.१४.४२ ॥
అలాగే జ్యోతిష్టోమం, ఆయుషి, రెండు అతిరాత్రాలు నిర్మించబడ్డాయి; అభిజిత్, విశ్వజిత్, ఆప్తోర్యామం కూడా — ఈ విధంగా ఆ మహాయజ్ఞం ఏర్పాటైంది.
1.14.43
प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः ।
अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥ १.१४.४३ ॥
తన వంశాన్ని వృద్ధి చేసిన రాజు హోతకు తూర్పు దిశను, అధ్వర్యునికి పశ్చిమ దిశను, బ్రహ్మకు దక్షిణ దిశను దానంగా ఇచ్చాడు.
1.14.44
उद्गात्रे तु तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता ।
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयम्भूविहिते पुरा ॥ १.१४.४४ ॥
ఉద్గాతకు అలాగే ఉత్తర దిశ ఇవ్వబడింది; ఈ దక్షిణ దిశ పూర్వం స్వయంభువు (బ్రహ్మ) విధించిన మహా అశ్వమేధ యాగంలో నిర్ణయించబడింది.
1.14.45
क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः ।
ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां कुलवर्धनः ॥ १.१४.४५ ॥
యాగాన్ని పూర్తిచేసి, ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు, కులవర్ధనుడైన రాజు న్యాయంగా ఋత్విజులకు ఆ భూమిని దానమిచ్చాడు.
1.14.46
एवम् दत्त्वा प्रहृष्टोऽभूच्छ्रीमाननिक्ष्वाकुनन्दनः ।
ऋत्विजस्त्वब्रुवन् सर्वे राजानं गतकिल्बिषम् ॥ १.१४.४६ ॥
ఇలా దానమిచ్చి ఇక్ష్వాకు వంశానికి ఆనందం కలిగించిన తేజస్వి రాజు సంతోషించాడు. అప్పుడు ఋత్విజులందరూ పాపరహితుడైన రాజుతో ఇలా అన్నారు.
1.14.47
भवानेव महीं कृत्स्नामेको रक्षितुमर्हति ।
न भूम्या कार्यमस्माकं नहि शक्ताः स्म पालने ॥ १.१४.४७ ॥
సమస్త భూమిని రక్షించడానికి మీరొక్కరే అర్హులు. మాకు భూమితో పని లేదు; దానిని పాలించే శక్తి మాకు లేదు.
1.14.48
रताः स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप ।
निष्क्रयं किञ्चिदेवेह प्रयच्छतु भवानिति ॥ १.१४.४८ ॥
ఓ భూపతీ! మేము ఎల్లప్పుడూ వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నులమై ఉంటాము. కావున మీరు ఇక్కడే మాకు ఏదైనా నిష్క్రయం ఇవ్వండి.
1.14.49
मणिरत्नं सुवर्णं वा गावो यद्वा समुद्यतम् ।
तत् प्रयच्छ नरश्रेष्ठ धरण्या न प्रयोजनम् ॥ १.१४.४९ ॥
మణిరత్నాలు, బంగారం, లేదా గోవులు, ఏది అందుబాటులో ఉన్నదో అదే ఇవ్వండి, ఓ నరశ్రేష్ఠుడా! భూమితో మాకు పనిలేదు.
1.14.50
एवमुक्तो नरपतिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः ॥ १.१४.५० ॥
వేదపారంగతులైన బ్రాహ్మణులు ఇలా పలికినప్పుడు, రాజు వారికి పది లక్షల గోవులను దానం చేశాడు.
1.14.51
दशकोटिं सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ।
ऋत्विजस्तु ततः सर्वे प्रददुः सहिता वसु ॥ १.१४.५१ ॥
పది కోట్ల బంగారాన్ని, దానికి నాలుగు రెట్లు వెండిని; తరువాత ఋత్విజులందరూ కలిసి ధనాన్ని స్వీకరించారు.
1.14.52
ऋष्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ।
ततस्ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः ॥ १.१४.५२ ॥
ఋష్యశృంగ ముని, బుద్ధిమంతుడైన వసిష్ఠునికి కూడా; తరువాత ఆ ఉత్తమ ద్విజులు న్యాయంగా దానిని విభజించుకున్నారు.
1.14.53
सुप्रीतमनसः सर्वे प्रत्यूचुर्मुदिता भृशम् ।
ततः प्रसर्पकेभ्यस्तु हिरण्यं सुसमाहितः ॥ १.१४.५३ ॥
అందరూ ఎంతో సంతోషంతో, మనసు నిండుగా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చారు; తరువాత జాగ్రత్తగా ఉన్న రాజు సంచారులకు బంగారం ఇచ్చాడు.
1.14.54
जाम्बूनदं कोटिसंख्यं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ।
दरिद्राय द्विजायथ हस्ताभरणमुत्तमम् ॥ १.१४.५४ ॥
అప్పుడు బ్రాహ్మణులకు జాంబూనద బంగారాన్ని కోట్ల లెక్కలో ఇచ్చాడు; తరువాత ఒక దరిద్ర ద్విజునికి ఉత్తమమైన చేతి ఆభరణాన్ని ఇచ్చాడు.
1.14.55
कस्मैचित् याचमानाय ददौ राघवनन्दनः ।
ततः प्रीतेषु विधिवत् द्विजेषु द्विजवत्सलः ॥ १.१४.५५ ॥
యాచిస్తున్న ఒకనికి రఘునందనుడు ఇచ్చాడు; తరువాత విధివత్తుగా సంతుష్టులైన ద్విజులకు, ద్విజవత్సలుడైన రాజు ఇచ్చాడు.
1.14.56
प्रणाममकरोत् तेषां हर्षव्याकुलितेन्द्रियः ।
तस्याशिषोऽथ विविधा ब्राह्मणैः समुदाहृताः ॥ १.१४.५६ ॥
ఆనందంతో ఇంద్రియాలు కలతపడిన ఆ రాజు వారికి నమస్కరించాడు. అప్పుడు బ్రాహ్మణులు అనేక విధాల ఆశీర్వచనాలు పలికారు.
1.14.57
उदारस्य नृवीरस्य धरण्यां पतितस्य च ।
ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् ॥ १.१४.५७ ॥
ఉదారుడు, నరవీరుడు నేలపై పడిపోయాడు. అప్పుడు ప్రసన్న మనస్కుడైన రాజు అత్యుత్తమ యజ్ఞాన్ని పొంది...
1.14.58
पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः ।
ततोऽब्रवीदृशष्यशृङ्गं राजा दशरथस्तदा ॥ १.१४.५८ ॥
పాపాన్ని పోగొట్టి స్వర్గానికి నడిపే, శ్రేష్ఠ రాజులకు కూడా దాటశక్యం కాని (యజ్ఞాన్ని పొంది), అప్పుడు దశరథ రాజు ఋష్యశృంగునితో ఇలా అన్నాడు.
1.14.59
कुलस्य वर्धनं तत् तु कर्तुमर्हसि सुव्रत
तथेति च स राजानमुवाच द्विजसत्तमः
भविष्यन्ति सुता राजंश्चत्वारस्ते कुलोद्वहाः ॥ १.१४.५९ ॥
కులాన్ని వృద్ధి చేయడానికి నీవు అది చేయాలి, సుచరితుడా. 'అలాగే అగుగాక' అని ఆ ద్విజోత్తముడు రాజుతో అన్నాడు — రాజా, నీకు కులాన్ని నిలబెట్టే నలుగురు కుమారులు కలుగుతారు.
1.14.60
स तस्य वाक्यं मधुरं निशम्य
प्रणम्य तस्मै प्रयतो नृपेन्द्रः ।
जगाम हर्षं परमं महात्मा
तमृष्यशृङ्गं पुनरप्युवाच ॥ १.१४.६० ॥
అతని మధుర వాక్యాలు విని, ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు భక్తితో అతనికి నమస్కరించాడు. మహాత్ముడైన ఆ రాజు అత్యుత్తమ ఆనందాన్ని పొంది, ఋష్యశృంగునితో మళ్ళీ మాట్లాడాడు.