ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 1.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.14.1
अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन् प्राप्ते तुरङ्गमे ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥ १.१४.१ ॥
ನಂತರ ಒಂದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಆ ಕುದುರೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದಾಗ, ಸರಯೂ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯಿತು.
1.14.2
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः ।
अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥ १.१४.२ ॥
ಋಷ್ಯಶೃಂಗರನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಈ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನ ಮಹಾ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
1.14.3
कर्म कुर्वन्ति विधिवद् याजका वेदपारगाः ।
यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥ १.१४.३ ॥
ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ ಯಾಜಕರು ವಿಧಿಯಂತೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ, ನ್ಯಾಯದಂತೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
1.14.4
प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः ।
चक्रुश्च विधिवत् सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥ १.१४.४ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಸದವನ್ನೂ ಮಾಡಿ, ದ್ವಿಜರು ವಿಧಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
1.14.5
अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि ।
प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः ॥ १.१४.५ ॥
ಬಳಿಕ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ವಿಧಿಯಂತೆ ಪ್ರಾತಃಸವನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
1.14.6
ऐन्द्रश्च विधिवत् दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघः ।
मध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम् ॥ १.१४.६ ॥
ವಿಧಿಯಂತೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಐಂದ್ರ ಹವಿಸ್ಸು ಅರ್ಪಿತವಾಯಿತು, ಪಾಪರಹಿತ ರಾಜನ ಸೋಮರಸ ಹಿಂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ನಂತರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸವನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
1.14.7
तृतीयसवनं चैव राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ।
चक्रुस्ते शास्त्रतो दृष्ट्वा यथा ब्राह्मणपुङ्गवाः ॥ १.१४.७ ॥
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನ ತೃತೀಯ ಸವನವನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
1.14.8
आह्वायाञ्चक्रिरे तत्र शक्रादीन् विबुधोत्तमान् ।
ऋष्यशृङ्गादयो मन्त्रैः शिक्षाक्षरसमन्वितैः ॥ १.१४.८ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಮೊದಲಾದವರು ಶಿಕ್ಷಾ-ಅಕ್ಷರ ಸಹಿತ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಾದಿ ಉತ್ತಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು.
1.14.9
गीतिभिर्मधुरैः स्निग्धैर्मन्त्राह्वानैर्यथार्हतः ।
होतारो ददुरावाह्य हविर्भागान् दिवौकसाम् ॥ १.१४.९ ॥
ಮಧುರ ಮತ್ತು ಮೃದು ಗೀತೆಗಳಿಂದ, ಮಂತ್ರಾಹ್ವಾನಗಳಿಂದ, ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಹೋತೃಗಳು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಹವಿರ್ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
1.14.10
न चाहुतमभूत् तत्र स्खलितं वा न किञ्चन ।
दृश्यते ब्रह्मवत् सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥ १.१४.१० ॥
ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಹುತಿಯೂ ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಯಾವ ಲೋಪವೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವೂ ವೇದದಂತೆ ನಿರ್ದೋಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು; ಕ್ಷೇಮದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
1.14.11
न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वा न दृश्यते ।
नाविद्वान् ब्राह्मणः कश्चिन्नाशतानुचरस्तथा ॥ १.१४.११ ॥
ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ದಣಿದವರಾಗಿಯೂ ಹಸಿದವರಾಗಿಯೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ; ಅವಿದ್ವಾಂಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಊಟವಿಲ್ಲದ ಅನುಚರನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
1.14.12
ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते ।
तापसा भुञ्जते चापि श्रमणाश्चैव भुञ्जते ॥ १.१४.१२ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿತ್ಯವೂ ಊಟ ಮಾಡಿದರು; ಆಶ್ರಿತರನ್ನು ಹೊಂದಿದವರೂ ಊಟ ಮಾಡಿದರು; ತಪಸ್ವಿಗಳೂ ಊಟ ಮಾಡಿದರು; ಶ್ರಮಣರೂ ಊಟ ಮಾಡಿದರು.
1.14.13
वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रीबालाश्च तथैव च ।
अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥ १.१४.१३ ॥
ವೃದ್ಧರು, ರೋಗಿಗಳು, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಕೂಡ ನಿರಂತರ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಆದರೂ ತೃಪ್ತಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.
1.14.15
दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च ।
अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते बहवः पर्वतोपमाः ।
दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत् तदा ॥ १.१४.१५ ॥
"ಅನ್ನ ಕೊಡಿ, ಅನ್ನ ಕೊಡಿ" ಎನ್ನಲಾಯಿತು; ವಿವಿಧ ವಸ್ತ್ರಗಳೂ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಅನ್ನದ ರಾಶಿಗಳು ಅನೇಕ ಕಾಣಿಸಿದವು; ಪ್ರತಿದಿನ ವಿಧಿಯಂತೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಗ ಹೀಗೆಯೇ ಇತ್ತು.
1.14.16
नानादेशादनुप्राप्ताः पुरुषाः स्त्रीगणास्तथा ।
अन्नपानैः सुविहितास्तस्मिन् यज्ञे महात्मनः ॥ १.१४.१६ ॥
ನಾನಾ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗುಂಪುಗಳೂ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅನ್ನಪಾನಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
1.14.17
अन्नं हि विधिवत्स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः ।
अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥ १.१४.१७ ॥
"ಅಹೋ! ನಾವು ತೃಪ್ತರಾದೆವು, ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ" — ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಾಡಿದ ರುಚಿಯಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಹೊಗಳಿದರು; ಇದನ್ನು ರಾಘವ ಕೇಳಿದನು.
1.14.18
स्वलंकृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान् पर्यवेषयन् ।
उपासन्ते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ १.१४.१८ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕೃತರಾದ ಪುರುಷರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಬಡಿಸಿದರು; ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಮಣಿ-ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಇತರರು ಅವರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದರು.
1.14.19
कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान् बहूनपि ।
प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥ १.१४.१९ ॥
ಆಗ ಕರ್ಮದ ನಡುವೆ, ಸುವಾಗ್ಮಿಗಳೂ ಧೀರರೂ ಆದ ವಿಪ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಜಯಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
1.14.20
दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः ।
सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.२० ॥
ಅಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿಪುಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
1.14.21
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः ।
सदस्यास्तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥ १.१४.२१ ॥
ಆ ರಾಜನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಷಡಂಗಗಳನ್ನು ಅರಿಯದವರು, ವ್ರತಹೀನರು, ಅಲ್ಪಜ್ಞರು, ವಾದದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಲ್ಲದವರು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
1.14.22
प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन् षड् बैल्वाः खादिरास्तथा ।
तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथा परे ॥ १.१४.२२ ॥
ಯೂಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಆರು ಬಿಲ್ವ ಮರದವು, ಅಷ್ಟೇ ಖದಿರ ಮರದವು, ಬಿಲ್ವಸಹಿತವಾದವು ಮತ್ತು ಪರ್ಣಿ ಮರದವು ಮತ್ತು ಇತರವು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
1.14.23
श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस्तथा ।
द्वावेव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥ १.१४.२३ ॥
ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕ ಮರದಿಂದಾದದ್ದು, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವದಾರು ಮರದಿಂದಾದದ್ದು ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡೇ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಹಿಡಿಯಲು ಬಾಹುಗಳು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.
1.14.24
कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः ।
शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥ १.१४.२४ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕೋವಿದರು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಿದರು; ಆ ಯಜ್ಞದ ಶೋಭೆಗಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದವು.
1.14.25
एकविंशतियूपास्ते एकविंशत्यरत्नयः ।
वासोभिरेकविंशद्भिरेकैकं समलंकृताः ॥ १.१४.२५ ॥
ಅವು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಯೂಪಗಳು; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಅರತ್ನಿ ಉದ್ದ; ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು.
1.14.26
विन्यस्ता विधिवत् सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः ।
अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥ १.१४.२६ ॥
ಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದವು; ಅವೆಲ್ಲವೂ ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳುಳ್ಳವಾಗಿದ್ದು ನಯವಾದ, ಸುಂದರ ರೂಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು.
1.14.27
आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च पूजिताः ।
सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥ १.१४.२७ ॥
ಅವು ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಂತೆ ಅವು ಶೋಭಿಸಿದವು.
1.14.28
इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः ।
चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि ॥ १.१४.२८ ॥
ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ಶುಲ್ಬಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನುರಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಅಗ್ನಿವೇದಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
1.14.29
स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर्द्विजैः ।
गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥ १.१४.२९ ॥
ರಾಜಸಿಂಹನ (ದಶರಥನ) ಆ ಅಗ್ನಿವೇದಿ ನುರಿತ ದ್ವಿಜರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅದು ಚಿನ್ನದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಗರುಡ, ಮೂರು ಪಟ್ಟಾದುದು, ಹದಿನೆಂಟು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದು.
1.14.30
नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् ।
उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.३० ॥
ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನ ದೇವತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
1.14.31
शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जलचराश्च ये ।
ऋषिभिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा ॥ १.१४.३१ ॥
ಶಾಮಿತ್ರ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯೂ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಇದ್ದವು; ಆಗ ಋಷಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯೋಜಿಸಿದರು.
1.14.32
पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा ।
अश्वरत्नोत्तमं तत्र राज्ञो दशरथस्य ह ॥ १.१४.३२ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಯೂಪಸ್ತಂಭಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನೂರು ಪಶುಗಳು ಆಗ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ ದಶರಥನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವರತ್ನವೂ ಇತ್ತು.
1.14.33
कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः ।
कृपाणैर्विससारैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥ १.१४.३३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಆ ಕುದುರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ, ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ಮೂರು ಕತ್ತಿಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದಳು.
1.14.34
पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा ।
अवसद् रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥ १.१४.३४ ॥
ಆ ಪಕ್ಷಿರೂಪಿ (ಕುದುರೆ)ಯೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಧರ್ಮದ ಆಶೆಯಿಂದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಆ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆದಳು.
1.14.35
होताध्वर्युस्तथोद्गाता हस्तेन समयोजयन् ।
महिष्या परिवृत्त्याथ वावातामपरां तथा ॥ १.१४.३५ ॥
ಹೋತೃ, ಅಧ್ವರ್ಯು, ಉದ್ಗಾತೃ ಪುರೋಹಿತರು ಕೈಯಿಂದ (ಯಜ್ಞಕರ್ಮವನ್ನು) ಜೋಡಿಸಿದರು; ಬಳಿಕ ಮಹಿಷಿ ಸುತ್ತಿ ಬಂದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದಳು.
1.14.36
पतत्रिणस्तस्य वपामुद्धृत्य नियतेन्द्रियः ।
ऋत्विक्परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥ १.१४.३६ ॥
ಆ ಪಕ್ಷಿರೂಪಿ (ಕುದುರೆ)ಯ ವಪೆಯನ್ನು (ಕೊಬ್ಬನ್ನು) ತೆಗೆದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ, ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಮ ನಿಪುಣನಾದ ಋತ್ವಿಜನು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ಅದನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದನು.
1.14.37
धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः ।
यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन् पापमात्मनः ॥ १.१४.३७ ॥
ವಪೆಯ ಹೊಗೆಯ ಗಂಧವನ್ನು ರಾಜನು ಮೂಸಿದನು; ಯಥಾಕಾಲ, ಯಥಾನ್ಯಾಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ.
1.14.38
हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः ।
अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ १.१४.३८ ॥
ಕುದುರೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳನ್ನೂ ಹದಿನರಡು ಋತ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿಧಿಯಂತೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.
1.14.39
प्लक्षशाखासु यज्ञानामन्येषां क्रियते हविः ।
अश्वमेधस्य चैकस्य वैतसो भाग इष्यते ॥ १.१४.३९ ॥
ಇತರ ಯಜ್ಞಗಳ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಪ್ಲಕ್ಷ ಮರದ ರೆಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಶ್ವಮೇಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ ವೈತಸಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
1.14.40
त्र्यहोऽश्वमेधः संख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः ।
चतुष्टोममहस्तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥ १.१४.४० ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕಲ್ಪಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಅಶ್ವಮೇಧವನ್ನು ಮೂರು ದಿನದ ಯಜ್ಞವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಅದರ ಮೊದಲ ದಿನ ಚತುಷ್ಟೋಮ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
1.14.41
उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम् ।
कारितास्तत्र बहवो विहिताः शास्त्रदर्शनात् ॥ १.१४.४१ ॥
ಎರಡನೆಯದು ಉಕ್ಥ್ಯ ಎಂದು, ನಂತರದ್ದು ಅತಿರಾತ್ರ ಎಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧಿಯಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.
1.14.42
ज्योतिष्टोमायुषी चैवमतिरात्रौ च निर्मितौ ।
अभिजिद्विश्वजिच्चैवमाप्तोर्यामौ महाक्रतुः ॥ १.१४.४२ ॥
ಅದೇ ರೀತಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಮತ್ತು ಆಯುಷಿ, ಎರಡು ಅತಿರಾತ್ರಗಳು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅಭಿಜಿತ್, ವಿಶ್ವಜಿತ್, ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮ — ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಯಿತು.
1.14.43
प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः ।
अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥ १.१४.४३ ॥
ತನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ರಾಜನು ಹೋತೃಗೆ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನು, ಅಧ್ವರ್ಯುಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.
1.14.44
उद्गात्रे तु तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता ।
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयम्भूविहिते पुरा ॥ १.१४.४४ ॥
ಉದ್ಗಾತೃವಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಈ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕು ಹಿಂದೆ ಸ್ವಯಂಭೂ (ಬ್ರಹ್ಮ) ವಿಧಿಸಿದ ಮಹಾ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
1.14.45
क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः ।
ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां कुलवर्धनः ॥ १.१४.४५ ॥
ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಕುಲವರ್ಧನನೂ ಆದ ರಾಜನು ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ಋತ್ವಿಜರಿಗೆ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದನು.
1.14.46
एवम् दत्त्वा प्रहृष्टोऽभूच्छ्रीमाननिक्ष्वाकुनन्दनः ।
ऋत्विजस्त्वब्रुवन् सर्वे राजानं गतकिल्बिषम् ॥ १.१४.४६ ॥
ಹೀಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಸಂತೋಷದಾಯಕನಾದ ತೇಜಸ್ವಿ ರಾಜನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು. ಆಗ ಎಲ್ಲ ಋತ್ವಿಜರು ಪಾಪರಹಿತನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
1.14.47
भवानेव महीं कृत्स्नामेको रक्षितुमर्हति ।
न भूम्या कार्यमस्माकं नहि शक्ताः स्म पालने ॥ १.१४.४७ ॥
ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನೀವೊಬ್ಬರೇ ಅರ್ಹರು. ನಮಗೆ ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ನಾವು ಸಮರ್ಥರಲ್ಲ.
1.14.48
रताः स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप ।
निष्क्रयं किञ्चिदेवेह प्रयच्छतु भवानिति ॥ १.१४.४८ ॥
ಹೇ ಭೂಪತಿ! ನಾವು ಸದಾ ವೇದಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಮಗೆ ಏನಾದರೂ ನಿಷ್ಕ್ರಯವನ್ನು ಕೊಡಿ.
1.14.49
मणिरत्नं सुवर्णं वा गावो यद्वा समुद्यतम् ।
तत् प्रयच्छ नरश्रेष्ठ धरण्या न प्रयोजनम् ॥ १.१४.४९ ॥
ಮಣಿರತ್ನ, ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ಹಸುಗಳು, ಯಾವುದು ಲಭ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಕೊಡಿ, ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ! ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಮಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ.
1.14.50
एवमुक्तो नरपतिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः ॥ १.१४.५० ॥
ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದನು.
1.14.51
दशकोटिं सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ।
ऋत्विजस्तु ततः सर्वे प्रददुः सहिता वसु ॥ १.१४.५१ ॥
ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಬೆಳ್ಳಿ; ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಋತ್ವಿಜರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಧನವನ್ನು ಪಡೆದರು.
1.14.52
ऋष्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ।
ततस्ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः ॥ १.१४.५२ ॥
ಋಷ್ಯಶೃಂಗ ಮುನಿಗೂ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೂ; ನಂತರ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.
1.14.53
सुप्रीतमनसः सर्वे प्रत्यूचुर्मुदिता भृशम् ।
ततः प्रसर्पकेभ्यस्तु हिरण्यं सुसमाहितः ॥ १.१४.५३ ॥
ಎಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಮನಃಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದರು; ನಂತರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ರಾಜನು ಸಂಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
1.14.54
जाम्बूनदं कोटिसंख्यं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ।
दरिद्राय द्विजायथ हस्ताभरणमुत्तमम् ॥ १.१४.५४ ॥
ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಜಾಂಬೂನದ ಬಂಗಾರವನ್ನು ಕೋಟಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದನು; ನಂತರ ಬಡ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕೈಯ ಆಭರಣವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
1.14.55
कस्मैचित् याचमानाय ददौ राघवनन्दनः ।
ततः प्रीतेषु विधिवत् द्विजेषु द्विजवत्सलः ॥ १.१४.५५ ॥
ಯಾಚಿಸಿದ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ರಘುನಂದನನು ನೀಡಿದನು; ನಂತರ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ದ್ವಿಜರಿಗೆ, ದ್ವಿಜವತ್ಸಲ ರಾಜನು ನೀಡಿದನು.
1.14.56
प्रणाममकरोत् तेषां हर्षव्याकुलितेन्द्रियः ।
तस्याशिषोऽथ विविधा ब्राह्मणैः समुदाहृताः ॥ १.१४.५६ ॥
ಹರ್ಷದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಲಕಿದ ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನುಡಿದರು.
1.14.57
उदारस्य नृवीरस्य धरण्यां पतितस्य च ।
ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् ॥ १.१४.५७ ॥
ಉದಾರನಾದ ನೃವೀರನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. ಆಗ ಸಂತೋಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪಡೆದು...
1.14.58
पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः ।
ततोऽब्रवीदृशष्यशृङ्गं राजा दशरथस्तदा ॥ १.१४.५८ ॥
ಪಾಪವನ್ನು ಕಳೆದು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರಿಗೂ ದಾಟಲಾಗದ (ಯಜ್ಞವನ್ನು) ಪಡೆದು, ಆಗ ದಶರಥ ರಾಜನು ಋಷ್ಯಶೃಂಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
1.14.59
कुलस्य वर्धनं तत् तु कर्तुमर्हसि सुव्रत
तथेति च स राजानमुवाच द्विजसत्तमः
भविष्यन्ति सुता राजंश्चत्वारस्ते कुलोद्वहाः ॥ १.१४.५९ ॥
ಕುಲವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ನೀನು ಅದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಸುವ್ರತನೇ. 'ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ಕುಲವನ್ನು ಹೊರುವ ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳಾಗುತ್ತಾರೆ.
1.14.60
स तस्य वाक्यं मधुरं निशम्य
प्रणम्य तस्मै प्रयतो नृपेन्द्रः ।
जगाम हर्षं परमं महात्मा
तमृष्यशृङ्गं पुनरप्युवाच ॥ १.१४.६० ॥
ಅವನ ಮಧುರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಜನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದು, ಋಷ್ಯಶೃಂಗನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದನು.