ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 1.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.14.1
अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन् प्राप्ते तुरङ्गमे ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥ १.१४.१ ॥
ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେହି ଘୋଡ଼ା ଫେରିଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ସରଯୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
1.14.2
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः ।
अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥ १.१४.२ ॥
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ମହାନ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ କର୍ମ କଲେ।
1.14.3
कर्म कुर्वन्ति विधिवद् याजका वेदपारगाः ।
यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥ १.१४.३ ॥
ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଯାଜକମାନେ ବିଧି ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରନ୍ତି; ଯଥାବିଧି, ଯଥାନ୍ୟାୟ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି।
1.14.4
प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः ।
चक्रुश्च विधिवत् सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥ १.१४.४ ॥
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ କରି, ସେହିପରି ଉପସଦ ମଧ୍ୟ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅଧିକ କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କଲେ।
1.14.5
अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि ।
प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः ॥ १.१४.५ ॥
ତା'ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ପ୍ରାତଃସବନ ଆଦି କର୍ମ କଲେ।
1.14.6
ऐन्द्रश्च विधिवत् दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघः ।
मध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम् ॥ १.१४.६ ॥
ବିଧି ଅନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଐନ୍ଦ୍ର ହବି ଅର୍ପିତ ହେଲା, ନିଷ୍ପାପ ରାଜାଙ୍କ ସୋମ ନିଷ୍କାଷିତ ହେଲା; ତା'ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନ କ୍ରମରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
1.14.7
तृतीयसवनं चैव राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ।
चक्रुस्ते शास्त्रतो दृष्ट्वा यथा ब्राह्मणपुङ्गवाः ॥ १.१४.७ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ତୃତୀୟ ସବନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପାଦନ କଲେ।
1.14.8
आह्वायाञ्चक्रिरे तत्र शक्रादीन् विबुधोत्तमान् ।
ऋष्यशृङ्गादयो मन्त्रैः शिक्षाक्षरसमन्वितैः ॥ १.१४.८ ॥
ସେଠାରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ପ୍ରମୁଖେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଅକ୍ଷରଶୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ବାନ କଲେ।
1.14.9
गीतिभिर्मधुरैः स्निग्धैर्मन्त्राह्वानैर्यथार्हतः ।
होतारो ददुरावाह्य हविर्भागान् दिवौकसाम् ॥ १.१४.९ ॥
ମଧୁର ଓ କୋମଳ ଗୀତ ଓ ମନ୍ତ୍ର-ଆହ୍ବାନରେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ହୋତାମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ବାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କୁ ହବିର୍ଭାଗ ଦେଲେ।
1.14.10
न चाहुतमभूत् तत्र स्खलितं वा न किञ्चन ।
दृश्यते ब्रह्मवत् सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥ १.१४.१० ॥
ସେଠାରେ କୌଣସି ଆହୁତି ଦୋଷଯୁକ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ, କୌଣସି ଭୁଲ ମଧ୍ୟ ହେଲା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବେଦ ପରି ନିର୍ଦୋଷ ଦେଖାଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ସବୁ କଲ୍ୟାଣପୂର୍ବକ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।
1.14.11
न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वा न दृश्यते ।
नाविद्वान् ब्राह्मणः कश्चिन्नाशतानुचरस्तथा ॥ १.१४.११ ॥
ସେହି ଦିନଗୁଡିକରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କ୍ଳାନ୍ତ ବା କ୍ଷୁଧିତ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ; ଅବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଭୋଜନହୀନ ଅନୁଚର କେହି ନଥିଲା।
1.14.12
ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते ।
तापसा भुञ्जते चापि श्रमणाश्चैव भुञ्जते ॥ १.१४.१२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିତ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ; ଆଶ୍ରିତବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ; ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କଲେ।
1.14.13
वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रीबालाश्च तथैव च ।
अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥ १.१४.१३ ॥
ବୃଦ୍ଧ ଓ ରୋଗୀ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ବାଳକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ; ତଥାପି ତୃପ୍ତି ଦେଖାଯାଉ ନ ଥିଲା।
1.14.15
दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च ।
अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते बहवः पर्वतोपमाः ।
दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत् तदा ॥ १.१४.१५ ॥
"ଅନ୍ନ ଦିଅ, ଅନ୍ନ ଦିଅ" ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା; ନାନା ପ୍ରକାରର ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ପର୍ବତ ପରି ଅନେକ ଅନ୍ନରାଶି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ପ୍ରତିଦିନ, ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପନ୍ନ ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ସେତେବେଳେ ଏହିପରି ଥିଲା।
1.14.16
नानादेशादनुप्राप्ताः पुरुषाः स्त्रीगणास्तथा ।
अन्नपानैः सुविहितास्तस्मिन् यज्ञे महात्मनः ॥ १.१४.१६ ॥
ନାନା ଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀଗଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଅନ୍ନପାନରେ ଭଲଭାବେ ସତ୍କୃତ ହେଲେ।
1.14.17
अन्नं हि विधिवत्स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः ।
अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥ १.१४.१७ ॥
"ଅହୋ! ଆମେ ତୃପ୍ତ ହେଲୁ, ଆପଣଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ" — ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଅନ୍ନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଗଣ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ; ଏହା ରାଘବ ଶୁଣିଲେ।
1.14.18
स्वलंकृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान् पर्यवेषयन् ।
उपासन्ते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ १.१४.१८ ॥
ସୁସଜ୍ଜିତ ପୁରୁଷମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣିକୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସେବା କରୁଥିଲେ।
1.14.19
कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान् बहूनपि ।
प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥ १.१४.१९ ॥
ସେତେବେଳେ କର୍ମର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସୁବକ୍ତା ଓ ଧୀର ବିପ୍ରଗଣ ପରସ୍ପରକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ବହୁ ତର୍କ କରୁଥିଲେ।
1.14.20
दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः ।
सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.२० ॥
ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞଭୂମିରେ ପ୍ରତିଦିନ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ନିର୍ଦେଶିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।
1.14.21
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः ।
सदस्यास्तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥ १.१४.२१ ॥
ସେହି ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ ଷଡଙ୍ଗ ନ ଜାଣିଥିବା, ବ୍ରତହୀନ, ଅଳ୍ପଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବାଦରେ ଅନିପୁଣ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ।
1.14.22
प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन् षड् बैल्वाः खादिरास्तथा ।
तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथा परे ॥ १.१४.२२ ॥
ଯୂପସ୍ତମ୍ଭ ଉଠାଇବାର ସମୟ ଆସିଲେ ଛଅଟି ବେଲ କାଠର, ସେତିକି ଖଦିର କାଠର, ବେଲ ସହିତର, ପର୍ଣୀ କାଠର ଓ ଅନ୍ୟ ଯୂପ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
1.14.23
श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस्तथा ।
द्वावेव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥ १.१४.२३ ॥
ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକ କାଠର ଏବଂ ସେହିପରି ଦେବଦାରୁ କାଠର (ଯୂପ) ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଥିଲା; ସେଠାରେ କେବଳ ଦୁଇଟି ବିହିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ଧରିବା ପାଇଁ ବାହୁ ଅଲଗା ରଖାଯାଇଥିଲା।
1.14.24
कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः ।
शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥ १.१४.२४ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଯଜ୍ଞନିପୁଣମାନେ ଏସବୁ ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ; ସେ ଯଜ୍ଞର ଶୋଭା ପାଇଁ ସେସବୁ ସୁନାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲା।
1.14.25
एकविंशतियूपास्ते एकविंशत्यरत्नयः ।
वासोभिरेकविंशद्भिरेकैकं समलंकृताः ॥ १.१४.२५ ॥
ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକୋଇଶିଟି ଯୂପ ଥିଲା; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକୋଇଶି ଅରତ୍ନି ଲମ୍ବା; ଏକୋଇଶି ବସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା।
1.14.26
विन्यस्ता विधिवत् सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः ।
अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥ १.१४.२६ ॥
ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିବତ୍ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାପିତ, ଭଲଭାବେ ନିର୍ମିତ ଓ ଦୃଢ଼ ଥିଲା; ସେସବୁ ଆଠ କୋଣବିଶିଷ୍ଟ ଓ ମସୃଣ, ସୁନ୍ଦର ରୂପଯୁକ୍ତ ଥିଲା।
1.14.27
आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च पूजिताः ।
सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥ १.१४.२७ ॥
ସେମାନେ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ପୁଷ୍ପ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂଜିତ ଥିଲେ; ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
1.14.28
इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः ।
चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि ॥ १.१४.२८ ॥
ଇଟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ମାପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା; ସେଠାରେ ଶୁଲ୍ବକର୍ମରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିବେଦି ନିର୍ମିତ ହେଲା।
1.14.29
स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर्द्विजैः ।
गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥ १.१४.२९ ॥
ରାଜସିଂହ (ଦଶରଥ)ଙ୍କ ସେହି ଅଗ୍ନିବେଦି ନିପୁଣ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହେଲା; ତାହା ସୁନାର ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ଗରୁଡ଼, ତିନିଗୁଣ ଓ ଅଠରଟି ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲା।
1.14.30
नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् ।
उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.३० ॥
ସେଠାରେ ପଶୁମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ; ସର୍ପ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ।
1.14.31
शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जलचराश्च ये ।
ऋषिभिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा ॥ १.१४.३१ ॥
ଶାମିତ୍ର କର୍ମରେ ସେଠାରେ ଘୋଡ଼ା ଓ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ଋଷିମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଏ ସମସ୍ତ ନିୟୁକ୍ତ କଲେ।
1.14.32
पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा ।
अश्वरत्नोत्तमं तत्र राज्ञो दशरथस्य ह ॥ १.१४.३२ ॥
ସେଠାରେ ଯୂପସ୍ତମ୍ଭରେ ସେତେବେଳେ ତିନି ଶହ ପଶୁ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ; ଆଉ ସେଠାରେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱରତ୍ନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
1.14.33
कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः ।
कृपाणैर्विससारैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥ १.१४.३३ ॥
ସେଠାରେ କୌଶଲ୍ୟା ସେହି ଅଶ୍ୱର ସର୍ବଦିଗରୁ ସେବା କରି, ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ତିନି ଖଡ଼୍ଗରେ ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।
1.14.34
पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा ।
अवसद् रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥ १.१४.३४ ॥
ସେହି ପକ୍ଷୀ-ସଦୃଶ (ଅଶ୍ୱ) ସହିତ, ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ, ଧର୍ମକାମନାରେ କୌଶଲ୍ୟା ସେହି ଗୋଟିଏ ରାତି ସେଠାରେ ରହିଲେ।
1.14.35
होताध्वर्युस्तथोद्गाता हस्तेन समयोजयन् ।
महिष्या परिवृत्त्याथ वावातामपरां तथा ॥ १.१४.३५ ॥
ହୋତା, ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁ ଓ ଉଦ୍ଗାତା ଋତ୍ୱିଜମାନେ ହାତରେ (ଯଜ୍ଞକର୍ମ) ଯୋଡ଼ିଲେ; ତାପରେ ମହିଷୀ ଘୂରି ଅନ୍ୟଟି ମଧ୍ୟ ସେପରି କଲେ।
1.14.36
पतत्रिणस्तस्य वपामुद्धृत्य नियतेन्द्रियः ।
ऋत्विक्परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥ १.१४.३६ ॥
ସେହି ପକ୍ଷୀ-ସଦୃଶ (ଅଶ୍ୱ)ର ବପା (ଚର୍ବି) ବାହାର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମୀ, ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ପରମ ନିପୁଣ ଋତ୍ୱିଜ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ତାହା ରନ୍ଧାଇଲେ।
1.14.37
धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः ।
यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन् पापमात्मनः ॥ १.१४.३७ ॥
ବପାର ଧୂଆଁର ଗନ୍ଧ ରାଜା ଆଘ୍ରାଣ କଲେ; ଯଥାକାଳରେ ଓ ଯଥାନ୍ୟାୟରେ ନିଜର ପାପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ।
1.14.38
हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः ।
अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ १.१४.३८ ॥
ଘୋଡାର ଯେତେ ଅଙ୍ଗ ଥିଲା, ସେସବୁ ଷୋଳଜଣ ଋତ୍ବିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଧିମତେ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।
1.14.39
प्लक्षशाखासु यज्ञानामन्येषां क्रियते हविः ।
अश्वमेधस्य चैकस्य वैतसो भाग इष्यते ॥ १.१४.३९ ॥
ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ହବି ପ୍ଲକ୍ଷ ଶାଖାରେ ଦିଆଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ୱମେଧର ଏକ ଭାଗ ବୈତସ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
1.14.40
त्र्यहोऽश्वमेधः संख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः ।
चतुष्टोममहस्तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥ १.१४.४० ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କଳ୍ପସୂତ୍ରାନୁସାରେ ଅଶ୍ୱମେଧକୁ ତିନି ଦିନର ଯଜ୍ଞ ବୋଲି ଗଣନା କରିଛନ୍ତି; ତାହାର ପ୍ରଥମ ଦିନ ଚତୁଷ୍ଟୋମ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ହେଲା।
1.14.41
उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम् ।
कारितास्तत्र बहवो विहिताः शास्त्रदर्शनात् ॥ १.१४.४१ ॥
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଉକ୍ଥ୍ୟ ଓ ତା'ପରେ ଅତିରାତ୍ର ବୋଲି ଗଣିତ ହେଲା; ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ବହୁଜଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।
1.14.42
ज्योतिष्टोमायुषी चैवमतिरात्रौ च निर्मितौ ।
अभिजिद्विश्वजिच्चैवमाप्तोर्यामौ महाक्रतुः ॥ १.१४.४२ ॥
ସେହିପରି ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ ଓ ଆୟୁଷୀ, ଦୁଇଟି ଅତିରାତ୍ର ରଚିତ ହେଲା; ଅଭିଜିତ୍, ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଓ ଆପ୍ତୋର୍ଯ୍ୟାମ — ଏହିଭଳି ସେ ମହାଯଜ୍ଞ ସଜ୍ଜିତ ହେଲା।
1.14.43
प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः ।
अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥ १.१४.४३ ॥
ନିଜ କୁଳ ବର୍ଦ୍ଧନକାରୀ ରାଜା ହୋତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦିଗ, ଅଧ୍ୱର୍ଯ୍ୟୁଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦକ୍ଷିଣାରେ ଦେଲେ।
1.14.44
उद्गात्रे तु तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता ।
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयम्भूविहिते पुरा ॥ १.१४.४४ ॥
ଉଦ୍ଗାତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗ ଦିଆଗଲା; ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ପୂର୍ବକାଳରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ବିହିତ ମହାନ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା।
1.14.45
क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः ।
ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां कुलवर्धनः ॥ १.१४.४५ ॥
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରି ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁଳବର୍ଧନ ରାଜା ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସେହି ପୃଥିବୀ ଦାନ କଲେ।
1.14.46
एवम् दत्त्वा प्रहृष्टोऽभूच्छ्रीमाननिक्ष्वाकुनन्दनः ।
ऋत्विजस्त्वब्रुवन् सर्वे राजानं गतकिल्बिषम् ॥ १.१४.४६ ॥
ଏହିପରି ଦାନ କରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଆନନ୍ଦଦାତା ସେହି ଶ୍ରୀମାନ ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜ ପାପରହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
1.14.47
भवानेव महीं कृत्स्नामेको रक्षितुमर्हति ।
न भूम्या कार्यमस्माकं नहि शक्ताः स्म पालने ॥ १.१४.४७ ॥
ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କେବଳ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ। ଆମକୁ ପୃଥିବୀ ସହିତ କାମ ନାହିଁ; ଏହାର ପାଳନରେ ଆମେ ସମର୍ଥ ନୁହଁ।
1.14.48
रताः स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप ।
निष्क्रयं किञ्चिदेवेह प्रयच्छतु भवानिति ॥ १.१४.४८ ॥
ହେ ଭୂପତି! ଆମେ ସର୍ବଦା ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ। ଅତଏବ ଆପଣ ଏଠାରେ ହିଁ ଆମକୁ କିଛି ନିଷ୍କ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ।
1.14.49
मणिरत्नं सुवर्णं वा गावो यद्वा समुद्यतम् ।
तत् प्रयच्छ नरश्रेष्ठ धरण्या न प्रयोजनम् ॥ १.१४.४९ ॥
ମଣି-ରତ୍ନ, ସୁନା କିମ୍ବା ଗାଈ, ଯାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି ତାହା ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପୃଥିବୀ ସହିତ ଆମର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।
1.14.50
एवमुक्तो नरपतिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः ॥ १.१४.५० ॥
ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏପରି କହିବାରୁ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ କଲେ।
1.14.51
दशकोटिं सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ।
ऋत्विजस्तु ततः सर्वे प्रददुः सहिता वसु ॥ १.१४.५१ ॥
ଦଶ କୋଟି ସୁନା ଓ ତାର ଚାରିଗୁଣ ରୂପା; ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିକମାନେ ଏକତ୍ର ଧନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
1.14.52
ऋष्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ।
ततस्ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः ॥ १.१४.५२ ॥
ମୁନି ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ; ତା’ପରେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ତାହା ବାଣ୍ଟିଲେ।
1.14.53
सुप्रीतमनसः सर्वे प्रत्यूचुर्मुदिता भृशम् ।
ततः प्रसर्पकेभ्यस्तु हिरण्यं सुसमाहितः ॥ १.१४.५३ ॥
ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ତା’ପରେ ସାବଧାନ ରାଜା ଚରମାନଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଲେ।
1.14.54
जाम्बूनदं कोटिसंख्यं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ।
दरिद्राय द्विजायथ हस्ताभरणमुत्तमम् ॥ १.१४.५४ ॥
ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁନା କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ଦେଲେ; ତା’ପରେ ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ଦ୍ୱିଜକୁ ଉତ୍ତମ ହାତର ଅଳଙ୍କାର ଦେଲେ।
1.14.55
कस्मैचित् याचमानाय ददौ राघवनन्दनः ।
ततः प्रीतेषु विधिवत् द्विजेषु द्विजवत्सलः ॥ १.१४.५५ ॥
ଯାଚନା କରୁଥିବା ଜଣକୁ ରଘୁନନ୍ଦନ ଦେଲେ; ତା’ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରସନ୍ନ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜବତ୍ସଳ ରାଜା ଦେଲେ।
1.14.56
प्रणाममकरोत् तेषां हर्षव्याकुलितेन्द्रियः ।
तस्याशिषोऽथ विविधा ब्राह्मणैः समुदाहृताः ॥ १.१४.५६ ॥
ହର୍ଷରେ ବିହ୍ୱଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତା'ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିବିଧ ଆଶୀର୍ବାଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
1.14.57
उदारस्य नृवीरस्य धरण्यां पतितस्य च ।
ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् ॥ १.१४.५७ ॥
ଉଦାର ନୃବୀର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନମନା ରାଜା ଅନୁତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ ପାଇ...
1.14.58
पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः ।
ततोऽब्रवीदृशष्यशृङ्गं राजा दशरथस्तदा ॥ १.१४.५८ ॥
ପାପନାଶକ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଉଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁସ୍ତର (ଯଜ୍ଞ) ପାଇ, ସେତେବେଳେ ରାଜା ଦଶରଥ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲେ।
1.14.59
कुलस्य वर्धनं तत् तु कर्तुमर्हसि सुव्रत
तथेति च स राजानमुवाच द्विजसत्तमः
भविष्यन्ति सुता राजंश्चत्वारस्ते कुलोद्वहाः ॥ १.१४.५९ ॥
କୁଳର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ତାହା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ସୁବ୍ରତ। 'ଏମିତି ହେଉ' କହି ସେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ — ହେ ରାଜନ୍, ତୁମର ଚାରି ପୁତ୍ର ହେବେ ଯେଉଁମାନେ କୁଳକୁ ବହନ କରିବେ।
1.14.60
स तस्य वाक्यं मधुरं निशम्य
प्रणम्य तस्मै प्रयतो नृपेन्द्रः ।
जगाम हर्षं परमं महात्मा
तमृष्यशृङ्गं पुनरप्युवाच ॥ १.१४.६० ॥
ତାଙ୍କ ମଧୁର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେହି ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଯତଭାବେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମହାତ୍ମା ରାଜା ପରମ ହର୍ଷ ପାଇ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।