વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.14.1
अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन् प्राप्ते तुरङ्गमे ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥ १.१४.१ ॥
પછી એક વર્ષ પૂરું થતાં એ ઘોડો પાછો આવ્યો, ત્યારે સરયુના ઉત્તર કિનારે રાજાનો યજ્ઞ આરંભાયો.
1.14.2
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः ।
अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥ १.१४.२ ॥
ઋષ્યશૃંગને આગળ રાખીને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ આ મહાત્મા રાજાના મહાન અશ્વમેધ યજ્ઞમાં કર્મો કર્યાં.
1.14.3
कर्म कुर्वन्ति विधिवद् याजका वेदपारगाः ।
यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥ १.१४.३ ॥
વેદપારંગત યાજકો વિધિ પ્રમાણે કર્મો કરે છે; યથાવિધિ, યથાન્યાય, શાસ્ત્ર અનુસાર તેઓ પ્રદક્ષિણા કરે છે.
1.14.4
प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः ।
चक्रुश्च विधिवत् सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥ १.१४.४ ॥
શાસ્ત્ર પ્રમાણે પ્રવર્ગ્ય કરીને, એમજ ઉપસદ કરીને, દ્વિજોએ વિધિ પ્રમાણે બીજાં બધાં વધારાનાં કર્મો પણ શાસ્ત્ર પ્રમાણે કર્યાં.
1.14.5
अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि ।
प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः ॥ १.१४.५ ॥
પછી સૌનું સન્માન કરીને, હર્ષિત થઈને સર્વ શ્રેષ્ઠ મુનિઓએ યથાવિધિ પ્રાતઃસવન આદિ કર્મો કર્યાં.
1.14.6
ऐन्द्रश्च विधिवत् दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघः ।
मध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम् ॥ १.१४.६ ॥
યથાવિધિ ઇન્દ્રને ઐન્દ્ર હવિ અર્પિત થયો, નિષ્પાપ રાજાનો સોમ નિચોવાયો; પછી મધ્યાહ્ન સવન ક્રમપૂર્વક શરૂ થયું.
1.14.7
तृतीयसवनं चैव राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ।
चक्रुस्ते शास्त्रतो दृष्ट्वा यथा ब्राह्मणपुङ्गवाः ॥ १.१४.७ ॥
તે મહાત્મા રાજાનું તૃતીય સવન પણ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ શાસ્ત્રાનુસાર યથાવિધિ સંપન્ન કર્યું.
1.14.8
आह्वायाञ्चक्रिरे तत्र शक्रादीन् विबुधोत्तमान् ।
ऋष्यशृङ्गादयो मन्त्रैः शिक्षाक्षरसमन्वितैः ॥ १.१४.८ ॥
ત્યાં ઋષ્યશૃંગ વગેરેએ શિક્ષા અને અક્ષરશુદ્ધિ સહિતના મંત્રોથી ઇન્દ્ર આદિ શ્રેષ્ઠ દેવોનું આવાહન કર્યું.
1.14.9
गीतिभिर्मधुरैः स्निग्धैर्मन्त्राह्वानैर्यथार्हतः ।
होतारो ददुरावाह्य हविर्भागान् दिवौकसाम् ॥ १.१४.९ ॥
મધુર અને કોમળ ગીતો તથા મંત્રાહ્વાનોથી યથોચિત રીતે હોતાઓએ દેવોને આવાહિત કરીને સ્વર્ગવાસીઓને હવિર્ભાગ અર્પ્યા.
1.14.10
न चाहुतमभूत् तत्र स्खलितं वा न किञ्चन ।
दृश्यते ब्रह्मवत् सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥ १.१४.१० ॥
ત્યાં કોઈ આહુતિ દોષયુક્ત ન થઈ, કોઈ ખલન પણ ન થયું; બધું વેદ જેવું નિર્દોષ દેખાતું હતું, અને તેમણે સર્વ કલ્યાણપૂર્વક સંપન્ન કર્યું.
1.14.11
न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वा न दृश्यते ।
नाविद्वान् ब्राह्मणः कश्चिन्नाशतानुचरस्तथा ॥ १.१४.११ ॥
તે દિવસોમાં તેમનામાં કોઈ થાકેલો કે ભૂખ્યો દેખાતો ન હતો; અવિદ્વાન બ્રાહ્મણ ન હતો, અને ભોજન વિનાનો સેવક પણ ન હતો.
1.14.12
ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते ।
तापसा भुञ्जते चापि श्रमणाश्चैव भुञ्जते ॥ १.१४.१२ ॥
બ્રાહ્મણો નિત્ય ભોજન કરતા; આશ્રિતો સહિત લોકો પણ ભોજન કરતા; તપસ્વીઓ પણ ભોજન કરતા, અને શ્રમણો પણ ભોજન કરતા.
1.14.13
वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रीबालाश्च तथैव च ।
अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥ १.१४.१३ ॥
વૃદ્ધો, રોગીઓ, સ્ત્રીઓ અને બાળકો પણ સતત ભોજન કરતા હતા, છતાં તૃપ્તિ જણાતી ન હતી.
1.14.15
दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च ।
अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते बहवः पर्वतोपमाः ।
दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत् तदा ॥ १.१४.१५ ॥
"અન્ન આપો, અન્ન આપો" એમ કહેવાયું; વિવિધ પ્રકારનાં વસ્ત્રો પણ અપાતાં હતાં. ત્યાં પર્વતો જેવા અન્નના ઢગલા ઘણા દેખાતા હતા; દરરોજ, વિધિપૂર્વક સિદ્ધ થયેલા તે યજ્ઞમાં ત્યારે આમ જ હતું.
1.14.16
नानादेशादनुप्राप्ताः पुरुषाः स्त्रीगणास्तथा ।
अन्नपानैः सुविहितास्तस्मिन् यज्ञे महात्मनः ॥ १.१४.१६ ॥
વિવિધ દેશોમાંથી આવેલા પુરુષો અને સ્ત્રીઓનાં જૂથો પણ એ મહાત્માના યજ્ઞમાં અન્નપાનથી સારી રીતે સત્કારાયા.
1.14.17
अन्नं हि विधिवत्स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः ।
अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥ १.१४.१७ ॥
"અહો! અમે તૃપ્ત થયા, તમારું કલ્યાણ થાઓ" — વિધિપૂર્વક બનાવેલા સ્વાદિષ્ટ અન્નની શ્રેષ્ઠ દ્વિજો પ્રશંસા કરતા હતા; આ રાઘવે સાંભળ્યું.
1.14.18
स्वलंकृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान् पर्यवेषयन् ।
उपासन्ते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ १.१४.१८ ॥
સુંદર શણગાર ધારણ કરેલા પુરુષો બ્રાહ્મણોને પીરસતા હતા; ચોખ્ખાં મણિકુંડળ પહેરેલા બીજા તેમની સેવા કરતા હતા.
1.14.19
कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान् बहूनपि ।
प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥ १.१४.१९ ॥
ત્યારે કર્મની વચ્ચે સુવક્તા અને ધીર વિપ્રો એકબીજાને જીતવાની ઇચ્છાથી ઘણા તર્ક-વિતર્ક કરતા હતા.
1.14.20
दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः ।
सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.२० ॥
ત્યાં યજ્ઞભૂમિ પર દરરોજ કુશળ બ્રાહ્મણોએ શાસ્ત્ર અનુસાર સૂચના પામીને સર્વ કર્મો કર્યાં.
1.14.21
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः ।
सदस्यास्तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥ १.१४.२१ ॥
તે રાજાની સભામાં છ વેદાંગ ન જાણનાર, વ્રતહીન, અલ્પજ્ઞ કે વાદવિવાદમાં અકુશળ એવો કોઈ બ્રાહ્મણ ન હતો.
1.14.22
प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन् षड् बैल्वाः खादिरास्तथा ।
तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथा परे ॥ १.१४.२२ ॥
યૂપસ્તંભ ઊભો કરવાનો સમય આવ્યો ત્યારે છ બિલ્વ લાકડાના, એટલા જ ખદિરના, બિલ્વ સહિતના, પર્ણીના અને અન્ય યૂપો તૈયાર થયા.
1.14.23
श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस्तथा ।
द्वावेव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥ १.१४.२३ ॥
શ્લેષ્માતકનું તથા એ રીતે દેવદારુનું (યૂપ) નિર્ધારિત હતું; ત્યાં માત્ર બે જ વિહિત હતા, જેમને પકડવા માટે બાહુઓ અલગ રાખેલા હતા.
1.14.24
कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः ।
शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥ १.१४.२४ ॥
શાસ્ત્રજ્ઞો અને યજ્ઞનિપુણોએ આ બધા બનાવડાવ્યા; તે યજ્ઞની શોભા માટે તે બધા સોનાથી અલંકૃત થયા.
1.14.25
एकविंशतियूपास्ते एकविंशत्यरत्नयः ।
वासोभिरेकविंशद्भिरेकैकं समलंकृताः ॥ १.१४.२५ ॥
તે એકવીસ યૂપ હતા; દરેક એકવીસ અરત્ની લાંબો; એકવીસ વસ્ત્રોથી દરેક સારી રીતે શણગારેલો હતો.
1.14.26
विन्यस्ता विधिवत् सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः ।
अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥ १.१४.२६ ॥
શિલ્પીઓએ વિધિપૂર્વક બધું સ્થાપ્યું, સારી રીતે બનાવીને મજબૂત કર્યું; તે સર્વ આઠ ખૂણાવાળાં અને લીસા, સુંદર રૂપવાળાં હતાં.
1.14.27
आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च पूजिताः ।
सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥ १.१४.२७ ॥
તે વસ્ત્રોથી ઢંકાયેલાં, ફૂલો અને સુગંધોથી પૂજિત હતાં; આકાશમાં તેજસ્વી સપ્તર્ષિઓની જેમ તે શોભતાં હતાં.
1.14.28
इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः ।
चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि ॥ १.१४.२८ ॥
ઈંટો પણ ન્યાય પ્રમાણે અને યોગ્ય માપથી બનાવાઈ હતી; ત્યાં શુલ્બકર્મમાં કુશળ બ્રાહ્મણો વડે અગ્નિવેદી ચણાઈ.
1.14.29
स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर्द्विजैः ।
गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥ १.१४.२९ ॥
રાજસિંહ (દશરથ)ની તે અગ્નિવેદી કુશળ દ્વિજોએ ચણી; તે સોનેરી પાંખોવાળો ગરુડ હતો, ત્રણ ગણો અને અઢાર અંગોથી બનેલો.
1.14.30
नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् ।
उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.३० ॥
ત્યાં પ્રાણીઓ દરેક પોતાના દેવતાને ઉદ્દેશીને નિયુક્ત કરાયાં; સર્પો અને પક્ષીઓ પણ શાસ્ત્ર પ્રમાણે નિયુક્ત કરાયાં.
1.14.31
शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जलचराश्च ये ।
ऋषिभिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा ॥ १.१४.३१ ॥
શામિત્ર કર્મમાં ત્યાં ઘોડો તથા જળચર પ્રાણીઓ પણ હતાં; ત્યારે ઋષિઓએ શાસ્ત્ર પ્રમાણે આ બધું નિયુક્ત કર્યું.
1.14.32
पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा ।
अश्वरत्नोत्तमं तत्र राज्ञो दशरथस्य ह ॥ १.१४.३२ ॥
ત્યાં યૂપસ્તંભો સાથે ત્યારે ત્રણસો પશુઓ બાંધેલા હતા; અને ત્યાં રાજા દશરથનો શ્રેષ્ઠ અશ્વરત્ન પણ હતો.
1.14.33
कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः ।
कृपाणैर्विससारैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥ १.१४.३३ ॥
ત્યાં કૌસલ્યાએ તે ઘોડાની ચારે બાજુથી સેવા કરીને, પરમ આનંદથી ત્રણ તલવારોથી તેને સ્પર્શ કર્યો.
1.14.34
पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा ।
अवसद् रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥ १.१४.३४ ॥
તે પક્ષી-સમાન (ઘોડા) સાથે, સ્થિર ચિત્તે, ધર્મની કામનાથી કૌસલ્યાએ તે એક રાત્રિ ત્યાં ગાળી.
1.14.35
होताध्वर्युस्तथोद्गाता हस्तेन समयोजयन् ।
महिष्या परिवृत्त्याथ वावातामपरां तथा ॥ १.१४.३५ ॥
હોતા, અધ્વર્યુ અને ઉદ્ગાતા ઋત્વિજોએ હાથથી (યજ્ઞકર્મ) જોડ્યું; પછી મહિષીએ ફરીને બીજું પણ તેવું જ કર્યું.
1.14.36
पतत्रिणस्तस्य वपामुद्धृत्य नियतेन्द्रियः ।
ऋत्विक्परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥ १.१४.३६ ॥
તે પક્ષી-સમાન (ઘોડા)ની વપા (ચરબી) કાઢીને, ઇન્દ્રિયોને સંયમિત રાખનાર, યજ્ઞકર્મમાં પરમ નિપુણ ઋત્વિજે શાસ્ત્રાનુસાર તેને રંધાવ્યું.
1.14.37
धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः ।
यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन् पापमात्मनः ॥ १.१४.३७ ॥
વપાની ધુમાડાની ગંધ રાજાએ સૂંઘી; યોગ્ય સમયે અને યથાન્યાયે પોતાનું પાપ દૂર કરતાં.
1.14.38
हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः ।
अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ १.१४.३८ ॥
ઘોડાના જે જે અંગો હતા, તે બધા સોળ ઋત્વિજ બ્રાહ્મણોએ વિધિપૂર્વક અગ્નિમાં હોમ્યા.
1.14.39
प्लक्षशाखासु यज्ञानामन्येषां क्रियते हविः ।
अश्वमेधस्य चैकस्य वैतसो भाग इष्यते ॥ १.१४.३९ ॥
બીજા યજ્ઞોનું હવિ પ્લક્ષની ડાળીઓ પર અપાય છે; પણ અશ્વમેધનો એક ભાગ વૈતસ માટે નક્કી છે.
1.14.40
त्र्यहोऽश्वमेधः संख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः ।
चतुष्टोममहस्तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥ १.१४.४० ॥
બ્રાહ્મણોએ કલ્પસૂત્ર અનુસાર અશ્વમેધને ત્રણ દિવસનો યજ્ઞ ગણ્યો છે; તેનો પ્રથમ દિવસ ચતુષ્ટોમ માટે ગોઠવાયો.
1.14.41
उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम् ।
कारितास्तत्र बहवो विहिताः शास्त्रदर्शनात् ॥ १.१४.४१ ॥
બીજો દિવસ ઉક્થ્ય અને તેના પછીનો અતિરાત્ર ગણાયો; શાસ્ત્રના વિધાન પ્રમાણે ત્યાં ઘણાને નિયુક્ત કરાયા.
1.14.42
ज्योतिष्टोमायुषी चैवमतिरात्रौ च निर्मितौ ।
अभिजिद्विश्वजिच्चैवमाप्तोर्यामौ महाक्रतुः ॥ १.१४.४२ ॥
એ જ રીતે જ્યોતિષ્ટોમ અને આયુષી, બે અતિરાત્ર રચાયા; અભિજિત્, વિશ્વજિત્ અને આપ્તોર્યામ — એ રીતે તે મહાયજ્ઞ ગોઠવાયો.
1.14.43
प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः ।
अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥ १.१४.४३ ॥
પોતાના કુળને વધારનારા રાજાએ હોતાને પૂર્વ દિશા, અધ્વર્યુને પશ્ચિમ દિશા અને બ્રહ્માને દક્ષિણ દિશા દક્ષિણામાં આપી.
1.14.44
उद्गात्रे तु तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता ।
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयम्भूविहिते पुरा ॥ १.१४.४४ ॥
ઉદ્ગાતાને પણ એ રીતે ઉત્તર દિશા આપવામાં આવી; આ દક્ષિણ દિશા પૂર્વે સ્વયંભૂ (બ્રહ્મા) દ્વારા વિહિત મહાન અશ્વમેધ યજ્ઞમાં નક્કી થઈ હતી.
1.14.45
क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः ।
ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां कुलवर्धनः ॥ १.१४.४५ ॥
યજ્ઞ પૂર્ણ કરીને, એ પુરુષશ્રેષ્ઠ, કુલવર્ધન રાજાએ ન્યાયપૂર્વક ઋત્વિજોને એ પૃથ્વી દાનમાં આપી.
1.14.46
एवम् दत्त्वा प्रहृष्टोऽभूच्छ्रीमाननिक्ष्वाकुनन्दनः ।
ऋत्विजस्त्वब्रुवन् सर्वे राजानं गतकिल्बिषम् ॥ १.१४.४६ ॥
આ રીતે દાન આપીને ઇક્ષ્વાકુ વંશને આનંદ આપનાર તેજસ્વી રાજા પ્રસન્ન થયા. ત્યારે બધા ઋત્વિજો પાપરહિત રાજાને બોલ્યા.
1.14.47
भवानेव महीं कृत्स्नामेको रक्षितुमर्हति ।
न भूम्या कार्यमस्माकं नहि शक्ताः स्म पालने ॥ १.१४.४७ ॥
સમગ્ર પૃથ્વીનું રક્ષણ કરવાને માત્ર આપ જ યોગ્ય છો. અમારે પૃથ્વીનું કામ નથી; તેનું પાલન કરવા અમે સમર્થ નથી.
1.14.48
रताः स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप ।
निष्क्रयं किञ्चिदेवेह प्रयच्छतु भवानिति ॥ १.१४.४८ ॥
હે ભૂપતિ! અમે સદા વેદાધ્યયનમાં રત છીએ. તેથી આપ અહીં જ અમને કંઈક નિષ્ક્રય આપો.
1.14.49
मणिरत्नं सुवर्णं वा गावो यद्वा समुद्यतम् ।
तत् प्रयच्छ नरश्रेष्ठ धरण्या न प्रयोजनम् ॥ १.१४.४९ ॥
મણિ-રત્ન, સોનું કે ગાયો, જે તૈયાર હોય તે આપો, હે નરશ્રેષ્ઠ! પૃથ્વીનું અમારે કામ નથી.
1.14.50
एवमुक्तो नरपतिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः ॥ १.१४.५० ॥
વેદપારંગત બ્રાહ્મણોએ આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે રાજાએ તેમને દસ લાખ ગાયો દાનમાં આપી.
1.14.51
दशकोटिं सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ।
ऋत्विजस्तु ततः सर्वे प्रददुः सहिता वसु ॥ १.१४.५१ ॥
દસ કરોડ સુવર્ણ અને તેનાથી ચારગણી ચાંદી; પછી બધા ઋત્વિજોએ સાથે મળીને ધન સ્વીકાર્યું.
1.14.52
ऋष्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ।
ततस्ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः ॥ १.१४.५२ ॥
ઋષ્યશૃંગ મુનિને અને બુદ્ધિમાન વસિષ્ઠને પણ; પછી તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ ન્યાયપૂર્વક તેનું વિભાજન કર્યું.
1.14.53
सुप्रीतमनसः सर्वे प्रत्यूचुर्मुदिता भृशम् ।
ततः प्रसर्पकेभ्यस्तु हिरण्यं सुसमाहितः ॥ १.१४.५३ ॥
સર્વ અત્યંત પ્રસન્ન મનથી અને હર્ષથી ઉત્તર આપવા લાગ્યા; પછી સાવધાન રાજાએ ગુપ્તચરોને સુવર્ણ આપ્યું.
1.14.54
जाम्बूनदं कोटिसंख्यं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ।
दरिद्राय द्विजायथ हस्ताभरणमुत्तमम् ॥ १.१४.५४ ॥
ત્યારે બ્રાહ્મણોને જાંબૂનદ સુવર્ણ કરોડોની સંખ્યામાં આપ્યું; પછી એક દરિદ્ર દ્વિજને ઉત્તમ હાથનું આભૂષણ આપ્યું.
1.14.55
कस्मैचित् याचमानाय ददौ राघवनन्दनः ।
ततः प्रीतेषु विधिवत् द्विजेषु द्विजवत्सलः ॥ १.१४.५५ ॥
યાચના કરનાર એકને રઘુનંદને આપ્યું; પછી વિધિપૂર્વક પ્રસન્ન થયેલા દ્વિજોને દ્વિજવત્સલ રાજાએ આપ્યું.
1.14.56
प्रणाममकरोत् तेषां हर्षव्याकुलितेन्द्रियः ।
तस्याशिषोऽथ विविधा ब्राह्मणैः समुदाहृताः ॥ १.१४.५६ ॥
હર્ષથી વિહ્વળ ઇન્દ્રિયોવાળા રાજાએ તેમને પ્રણામ કર્યા. પછી બ્રાહ્મણોએ અનેક પ્રકારના આશીર્વાદ ઉચ્ચાર્યા.
1.14.57
उदारस्य नृवीरस्य धरण्यां पतितस्य च ।
ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् ॥ १.१४.५७ ॥
ઉદાર નૃવીર ધરતી પર પડ્યા. પછી પ્રસન્ન મનવાળા રાજાએ અનુત્તમ યજ્ઞ પામીને...
1.14.58
पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः ।
ततोऽब्रवीदृशष्यशृङ्गं राजा दशरथस्तदा ॥ १.१४.५८ ॥
પાપનાશક, સ્વર્ગે લઈ જનાર, શ્રેષ્ઠ રાજાઓને પણ દુસ્તર (યજ્ઞ) પામીને, ત્યારે રાજા દશરથે ઋષ્યશૃંગને કહ્યું.
1.14.59
कुलस्य वर्धनं तत् तु कर्तुमर्हसि सुव्रत
तथेति च स राजानमुवाच द्विजसत्तमः
भविष्यन्ति सुता राजंश्चत्वारस्ते कुलोद्वहाः ॥ १.१४.५९ ॥
કુળની વૃદ્ધિ માટે તમારે તે કરવું જોઈએ, હે સુવ્રત. 'એમ જ થાઓ' કહીને તે દ્વિજોત્તમે રાજાને કહ્યું — હે રાજન, તમારા ચાર પુત્રો થશે જે કુળને આગળ વધારશે.
1.14.60
स तस्य वाक्यं मधुरं निशम्य
प्रणम्य तस्मै प्रयतो नृपेन्द्रः ।
जगाम हर्षं परमं महात्मा
तमृष्यशृङ्गं पुनरप्युवाच ॥ १.१४.६० ॥
તેમના મધુર વચનો સાંભળીને, તે રાજશ્રેષ્ઠે સંયમપૂર્વક તેમને પ્રણામ કર્યા. મહાત્મા રાજા અત્યંત હર્ષ પામીને ઋષ્યશૃંગને ફરી બોલ્યા.