ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.14.1
अथ संवत्सरे पूर्णे तस्मिन् प्राप्ते तुरङ्गमे ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे राज्ञो यज्ञोऽभ्यवर्तत ॥ १.१४.१ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਰਯੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਯੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
1.14.2
ऋष्यशृङ्गं पुरस्कृत्य कर्म चक्रुर्द्विजर्षभाः ।
अश्वमेधे महायज्ञे राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ॥ १.१४.२ ॥
ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
1.14.3
कर्म कुर्वन्ति विधिवद् याजका वेदपारगाः ।
यथाविधि यथान्यायं परिक्रामन्ति शास्त्रतः ॥ १.१४.३ ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਯਾਜਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਯਥਾਵਿਧੀ, ਯਥਾਨਿਆਏ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
1.14.4
प्रवर्ग्यं शास्त्रतः कृत्वा तथैवोपसदं द्विजाः ।
चक्रुश्च विधिवत् सर्वमधिकं कर्म शास्त्रतः ॥ १.१४.४ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਵਰਗ੍ਯ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਸਦ ਵੀ ਕਰਕੇ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਵਧੀਕ ਕਰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ।
1.14.5
अभिपूज्य ततो हृष्टाः सर्वे चक्रुर्यथाविधि ।
प्रातःसवनपूर्वाणि कर्माणि मुनिपुङ्गवाः ॥ १.१४.५ ॥
ਫਿਰ ਸਭ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਤਃਸਵਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
1.14.6
ऐन्द्रश्च विधिवत् दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघः ।
मध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम् ॥ १.१४.६ ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਐਂਦ੍ਰ ਹਵਿ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਨਿਰਪਾਪ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸੋਮ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਵਨ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
1.14.7
तृतीयसवनं चैव राज्ञोऽस्य सुमहात्मनः ।
चक्रुस्ते शास्त्रतो दृष्ट्वा यथा ब्राह्मणपुङ्गवाः ॥ १.१४.७ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਵਨ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ।
1.14.8
आह्वायाञ्चक्रिरे तत्र शक्रादीन् विबुधोत्तमान् ।
ऋष्यशृङ्गादयो मन्त्रैः शिक्षाक्षरसमन्वितैः ॥ १.१४.८ ॥
ਉਥੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰਿੰਗ ਆਦਿ ਨੇ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅੱਖਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
1.14.9
गीतिभिर्मधुरैः स्निग्धैर्मन्त्राह्वानैर्यथार्हतः ।
होतारो ददुरावाह्य हविर्भागान् दिवौकसाम् ॥ १.१४.९ ॥
ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰ-ਆਹਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹਵਿ ਦੇ ਭਾਗ ਦਿੱਤੇ।
1.14.10
न चाहुतमभूत् तत्र स्खलितं वा न किञ्चन ।
दृश्यते ब्रह्मवत् सर्वं क्षेमयुक्तं हि चक्रिरे ॥ १.१४.१० ॥
ਉਥੇ ਕੋਈ ਆਹੁਤੀ ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ ਨਾ ਹੋਈ, ਨਾ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਹੋਈ; ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਦ ਵਾਂਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।
1.14.11
न तेष्वहःसु श्रान्तो वा क्षुधितो वा न दृश्यते ।
नाविद्वान् ब्राह्मणः कश्चिन्नाशतानुचरस्तथा ॥ १.१४.११ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਥੱਕਿਆ ਜਾਂ ਭੁੱਖਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ; ਨਾ ਕੋਈ ਅਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਸੇਵਕ।
1.14.12
ब्राह्मणा भुञ्जते नित्यं नाथवन्तश्च भुञ्जते ।
तापसा भुञ्जते चापि श्रमणाश्चैव भुञ्जते ॥ १.१४.१२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿੱਤ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਆਸ਼ਰਿਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਣ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
1.14.13
वृद्धाश्च व्याधिताश्चैव स्त्रीबालाश्च तथैव च ।
अनिशं भुञ्जमानानां न तृप्तिरुपलभ्यते ॥ १.१४.१३ ॥
ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਰੋਗੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।
1.14.15
दीयतां दीयतामन्नं वासांसि विविधानि च ।
अन्नकूटाश्च दृश्यन्ते बहवः पर्वतोपमाः ।
दिवसे दिवसे तत्र सिद्धस्य विधिवत् तदा ॥ १.१४.१५ ॥
"ਅੰਨ ਦਿਓ, ਅੰਨ ਦਿਓ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਅੰਨ ਦੇ ਕਈ ਢੇਰ ਦਿਸਦੇ ਸਨ; ਰੋਜ਼, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਉਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਏਵੇਂ ਹੀ ਸੀ।
1.14.16
नानादेशादनुप्राप्ताः पुरुषाः स्त्रीगणास्तथा ।
अन्नपानैः सुविहितास्तस्मिन् यज्ञे महात्मनः ॥ १.१४.१६ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵੇ ਗਏ।
1.14.17
अन्नं हि विधिवत्स्वादु प्रशंसन्ति द्विजर्षभाः ।
अहो तृप्ताः स्म भद्रं ते इति शुश्राव राघवः ॥ १.१४.१७ ॥
"ਅਹੋ! ਅਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ" — ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਸੁਆਦਲੇ ਅੰਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਇਹ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੁਣਿਆ।
1.14.18
स्वलंकृताश्च पुरुषा ब्राह्मणान् पर्यवेषयन् ।
उपासन्ते च तानन्ये सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ १.१४.१८ ॥
ਸੋਹਣੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਮਰਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪਰੋਸਦੇ ਸਨ; ਚਮਕਦੇ ਮਣੀ-ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਦੂਸਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
1.14.19
कर्मान्तरे तदा विप्रा हेतुवादान् बहूनपि ।
प्राहुः सुवाग्मिनो धीराः परस्परजिगीषया ॥ १.१४.१९ ॥
ਉਦੋਂ ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੁਵਕਤਾ ਅਤੇ ਧੀਰ ਵਿਪ੍ਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
1.14.20
दिवसे दिवसे तत्र संस्तरे कुशला द्विजाः ।
सर्वकर्माणि चक्रुस्ते यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.२० ॥
ਉੱਥੇ ਯਗ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।
1.14.21
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नाबहुश्रुतः ।
सदस्यास्तस्य वै राज्ञो नावादकुशलो द्विजः ॥ १.१४.२१ ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਛੇ ਵੇਦਾਂਗ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵਰਤ-ਹੀਨ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਕੁਸ਼ਲ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਸੀ।
1.14.22
प्राप्ते यूपोच्छ्रये तस्मिन् षड् बैल्वाः खादिरास्तथा ।
तावन्तो बिल्वसहिताः पर्णिनश्च तथा परे ॥ १.१४.२२ ॥
ਯੂਪ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਛੇ ਬੇਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਖੈਰ ਦੇ, ਬੇਲ ਸਹਿਤ, ਪਰਣੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਪ ਲਗਾਏ ਗਏ।
1.14.23
श्लेष्मातकमयो दिष्टो देवदारुमयस्तथा ।
द्वावेव तत्र विहितौ बाहुव्यस्तपरिग्रहौ ॥ १.१४.२३ ॥
ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਦਾਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਨਿਯਤ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਹੀ ਵਿਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਬਾਹਾਂ ਵੱਖ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
1.14.24
कारिताः सर्व एवैते शास्त्रज्ञैर्यज्ञकोविदैः ।
शोभार्थं तस्य यज्ञस्य काञ्चनालंकृता भवन् ॥ १.१४.२४ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਯਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਬਣਵਾਏ; ਉਸ ਯਗ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਲਈ ਉਹ ਸਭ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ।
1.14.25
एकविंशतियूपास्ते एकविंशत्यरत्नयः ।
वासोभिरेकविंशद्भिरेकैकं समलंकृताः ॥ १.१४.२५ ॥
ਉਹ ਇੱਕੀ ਯੂਪ ਸਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਇੱਕੀ ਅਰਤਨੀ ਲੰਮਾ; ਇੱਕੀ ਵਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
1.14.26
विन्यस्ता विधिवत् सर्वे शिल्पिभिः सुकृता दृढाः ।
अष्टाश्रयः सर्व एव श्लक्ष्णरूपसमन्विताः ॥ १.१४.२६ ॥
ਸ਼ਿਲਪੀਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਰੱਖਿਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਸਭ ਅੱਠ ਕੋਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿਕਨੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ।
1.14.27
आच्छादितास्ते वासोभिः पुष्पैर्गन्धैश्च पूजिताः ।
सप्तर्षयो दीप्तिमन्तो विराजन्ते यथा दिवि ॥ १.१४.२७ ॥
ਉਹ ਵਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਸਪਤਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।
1.14.28
इष्टकाश्च यथान्यायं कारिताश्च प्रमाणतः ।
चितोऽग्निर्ब्राह्मणैस्तत्र कुशलैः शुल्बकर्मणि ॥ १.१४.२८ ॥
ਇੱਟਾਂ ਵੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਠੀਕ ਮਾਪ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਲਬਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀਵੇਦੀ ਚਿਣੀ।
1.14.29
स चित्यो राजसिंहस्य संचितः कुशलैर्द्विजैः ।
गरुडो रुक्मपक्षो वै त्रिगुणोऽष्टादशात्मकः ॥ १.१४.२९ ॥
ਰਾਜਸਿੰਘ (ਦਸ਼ਰਥ) ਦੀ ਉਹ ਅਗਨੀਵੇਦੀ ਨਿਪੁੰਨ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਚਿਣੀ; ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਗਰੁੜ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ।
1.14.30
नियुक्तास्तत्र पशवस्तत्तदुद्दिश्य दैवतम् ।
उरगाः पक्षिणश्चैव यथाशास्त्रं प्रचोदिताः ॥ १.१४.३० ॥
ਉੱਥੇ ਪਸ਼ੂ ਹਰੇਕ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਸੱਪ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।
1.14.31
शामित्रे तु हयस्तत्र तथा जलचराश्च ये ।
ऋषिभिः सर्वमेवैतन्नियुक्तं शास्त्रतस्तदा ॥ १.१४.३१ ॥
ਸ਼ਾਮਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਜਲਚਰ ਜੀਵ ਵੀ ਸਨ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਭ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।
1.14.32
पशूनां त्रिशतं तत्र यूपेषु नियतं तदा ।
अश्वरत्नोत्तमं तत्र राज्ञो दशरथस्य ह ॥ १.१४.३२ ॥
ਉੱਥੇ ਯੂਪ-ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪਸ਼ੂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਸ਼ਵ-ਰਤਨ ਵੀ ਸੀ।
1.14.33
कौसल्या तं हयं तत्र परिचर्य समन्ततः ।
कृपाणैर्विससारैनं त्रिभिः परमया मुदा ॥ १.१४.३३ ॥
ਉੱਥੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ, ਪਰਮ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।
1.14.34
पतत्रिणा तदा सार्धं सुस्थितेन च चेतसा ।
अवसद् रजनीमेकां कौसल्या धर्मकाम्यया ॥ १.१४.३४ ॥
ਉਸ ਪੰਛੀ-ਰੂਪ (ਘੋੜੇ) ਨਾਲ, ਸਥਿਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਬਿਤਾਈ।
1.14.35
होताध्वर्युस्तथोद्गाता हस्तेन समयोजयन् ।
महिष्या परिवृत्त्याथ वावातामपरां तथा ॥ १.१४.३५ ॥
ਹੋਤਾ, ਅਧਵਰਯੁ ਅਤੇ ਉਦਗਾਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ (ਯੱਗ-ਕਰਮ) ਜੋੜਿਆ; ਫਿਰ ਮਹਿਸ਼ੀ ਨੇ ਘੁੰਮ ਕੇ ਦੂਜਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
1.14.36
पतत्रिणस्तस्य वपामुद्धृत्य नियतेन्द्रियः ।
ऋत्विक्परमसम्पन्नः श्रपयामास शास्त्रतः ॥ १.१४.३६ ॥
ਉਸ ਪੰਛੀ-ਰੂਪ (ਘੋੜੇ) ਦੀ ਵਪਾ (ਚਰਬੀ) ਕੱਢ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਯੱਗ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਨਿਪੁੰਨ ਰਿਤਵਿਕ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੂੰ ਪਕਵਾਇਆ।
1.14.37
धूमगन्धं वपायास्तु जिघ्रति स्म नराधिपः ।
यथाकालं यथान्यायं निर्णुदन् पापमात्मनः ॥ १.१४.३७ ॥
ਵਪਾ ਦੀ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁੰਘੀ; ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਯਥਾਨਿਆਏ ਆਪਣਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਿਆਂ।
1.14.38
हयस्य यानि चाङ्गानि तानि सर्वाणि ब्राह्मणाः ।
अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत् समस्ताः षोडशर्त्विजः ॥ १.१४.३८ ॥
ਘੋੜੇ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਅੰਗ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੋਲਾਂ ਰਿਤਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ।
1.14.39
प्लक्षशाखासु यज्ञानामन्येषां क्रियते हविः ।
अश्वमेधस्य चैकस्य वैतसो भाग इष्यते ॥ १.१४.३९ ॥
ਹੋਰ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਹਵੀ ਪਲਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵੈਤਸ ਲਈ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.14.40
त्र्यहोऽश्वमेधः संख्यातः कल्पसूत्रेण ब्राह्मणैः ।
चतुष्टोममहस्तस्य प्रथमं परिकल्पितम् ॥ १.१४.४० ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਲਪਸੂਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਯੱਗ ਗਿਣਿਆ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਚਤੁਸ਼ਟੋਮ ਲਈ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ।
1.14.41
उक्थ्यं द्वितीयं संख्यातमतिरात्रं तथोत्तरम् ।
कारितास्तत्र बहवो विहिताः शास्त्रदर्शनात् ॥ १.१४.४१ ॥
ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਉਕਥ੍ਯ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤਿਰਾਤਰ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ; ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
1.14.42
ज्योतिष्टोमायुषी चैवमतिरात्रौ च निर्मितौ ।
अभिजिद्विश्वजिच्चैवमाप्तोर्यामौ महाक्रतुः ॥ १.१४.४२ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਯੋਤਿਸ਼ਟੋਮ ਅਤੇ ਆਯੁਸ਼ੀ, ਦੋ ਅਤਿਰਾਤਰ ਰਚੇ ਗਏ; ਅਭਿਜਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਅਤੇ ਆਪਤੋਰਿਆਮ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹਾਯੱਗ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ।
1.14.43
प्राचीं होत्रे ददौ राजा दिशं स्वकुलवर्धनः ।
अध्वर्यवे प्रतीचीं तु ब्रह्मणे दक्षिणां दिशम् ॥ १.१४.४३ ॥
ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੋਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ, ਅਧਵਰਯੂ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਕਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ।
1.14.44
उद्गात्रे तु तथोदीचीं दक्षिणैषा विनिर्मिता ।
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयम्भूविहिते पुरा ॥ १.१४.४४ ॥
ਉਦਗਾਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਇਹ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਹਿਤ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
1.14.45
क्रतुं समाप्य तु तदा न्यायतः पुरुषर्षभः ।
ऋत्विग्भ्यो हि ददौ राजा धरां तां कुलवर्धनः ॥ १.१४.४५ ॥
ਯੱਗ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੁਲਵਰਧਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
1.14.46
एवम् दत्त्वा प्रहृष्टोऽभूच्छ्रीमाननिक्ष्वाकुनन्दनः ।
ऋत्विजस्त्वब्रुवन् सर्वे राजानं गतकिल्बिषम् ॥ १.१४.४६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅਨੰਦ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਰਿਤਵਿਜ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
1.14.47
भवानेव महीं कृत्स्नामेको रक्षितुमर्हति ।
न भूम्या कार्यमस्माकं नहि शक्ताः स्म पालने ॥ १.१४.४७ ॥
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
1.14.48
रताः स्वाध्यायकरणे वयं नित्यं हि भूमिप ।
निष्क्रयं किञ्चिदेवेह प्रयच्छतु भवानिति ॥ १.१४.४८ ॥
ਹੇ ਭੂਪਤੀ! ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਯ ਦੇ ਦਿਓ।
1.14.49
मणिरत्नं सुवर्णं वा गावो यद्वा समुद्यतम् ।
तत् प्रयच्छ नरश्रेष्ठ धरण्या न प्रयोजनम् ॥ १.१४.४९ ॥
ਮਣੀਆਂ-ਰਤਨ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਜੋ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਦਿਓ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
1.14.50
एवमुक्तो नरपतिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
गवां शतसहस्राणि दश तेभ्यो ददौ नृपः ॥ १.१४.५० ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
1.14.51
दशकोटिं सुवर्णस्य रजतस्य चतुर्गुणम् ।
ऋत्विजस्तु ततः सर्वे प्रददुः सहिता वसु ॥ १.१४.५१ ॥
ਦਸ ਕਰੋੜ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚੌਗੁਣਾ ਚਾਂਦੀ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਧਨ ਲਿਆ।
1.14.52
ऋष्यशृङ्गाय मुनये वसिष्ठाय च धीमते ।
ततस्ते न्यायतः कृत्वा प्रविभागं द्विजोत्तमाः ॥ १.१४.५२ ॥
ਮੁਨੀ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਵੀ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ।
1.14.53
सुप्रीतमनसः सर्वे प्रत्यूचुर्मुदिता भृशम् ।
ततः प्रसर्पकेभ्यस्तु हिरण्यं सुसमाहितः ॥ १.१४.५३ ॥
ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ; ਫਿਰ ਧਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ।
1.14.54
जाम्बूनदं कोटिसंख्यं ब्राह्मणेभ्यो ददौ तदा ।
दरिद्राय द्विजायथ हस्ताभरणमुत्तमम् ॥ १.१४.५४ ॥
ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨਾ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਹੱਥ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਦਿੱਤਾ।
1.14.55
कस्मैचित् याचमानाय ददौ राघवनन्दनः ।
ततः प्रीतेषु विधिवत् द्विजेषु द्विजवत्सलः ॥ १.१४.५५ ॥
ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜਵਤਸਲ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦਿੱਤਾ।
1.14.56
प्रणाममकरोत् तेषां हर्षव्याकुलितेन्द्रियः ।
तस्याशिषोऽथ विविधा ब्राह्मणैः समुदाहृताः ॥ १.१४.५६ ॥
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਉਚਾਰੇ।
1.14.57
उदारस्य नृवीरस्य धरण्यां पतितस्य च ।
ततः प्रीतमना राजा प्राप्य यज्ञमनुत्तमम् ॥ १.१४.५७ ॥
ਉਦਾਰ ਨ੍ਰਿਵੀਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯਜ੍ਞ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ...
1.14.58
पापापहं स्वर्नयनं दुस्तरं पार्थिवर्षभैः ।
ततोऽब्रवीदृशष्यशृङ्गं राजा दशरथस्तदा ॥ १.१४.५८ ॥
ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਯਜ੍ਞ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
1.14.59
कुलस्य वर्धनं तत् तु कर्तुमर्हसि सुव्रत
तथेति च स राजानमुवाच द्विजसत्तमः
भविष्यन्ति सुता राजंश्चत्वारस्ते कुलोद्वहाः ॥ १.१४.५९ ॥
ਕੁਲ ਦੀ ਵਧਾਈ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। 'ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਕੁਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਣਗੇ।
1.14.60
स तस्य वाक्यं मधुरं निशम्य
प्रणम्य तस्मै प्रयतो नृपेन्द्रः ।
जगाम हर्षं परमं महात्मा
तमृष्यशृङ्गं पुनरप्युवाच ॥ १.१४.६० ॥
ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।