वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.15.1
मेधावी तु ततो ध्यात्वा स किञ्चिदिदमुत्तरम् ।
लब्धसंज्ञस्ततस्तं तु वेदज्ञो नृपमब्रवीत् ॥ १.१५.१ ॥
नंतर बुद्धिमान वेदज्ञ ऋषींनी थोडा विचार करून, भान येऊन राजाला हे उत्तर दिले.
1.15.2
इष्टिं तेऽहं करिष्यामि पुत्रीयां पुत्रकारणात् ।
अथर्वशिरसि प्रोक्तैर्मन्त्रैः सिद्धां विधानतः ॥ १.१५.२ ॥
पुत्रप्राप्तीसाठी मी तुझ्यासाठी पुत्रेष्टी यज्ञ करीन; तो अथर्वशिरात सांगितलेल्या मंत्रांनी विधिपूर्वक सिद्ध होईल.
1.15.3
ततः प्राक्रमदिष्टिं तां पुत्रीयां पुत्रकारणात् ।
जुहावाग्नौ च तेजस्वी मन्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ १.१५.३ ॥
नंतर तेजस्वी ऋषींनी पुत्रप्राप्तीचा तो यज्ञ सुरू केला आणि मंत्रदृष्ट विधीने अग्नीत आहुती दिली.
1.15.4
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
भागप्रतिग्रहार्थं वै समवेता यथाविधि ॥ १.१५.४ ॥
नंतर देव, गंधर्व, सिद्ध आणि परम ऋषी आपापला हविर्भाग स्वीकारण्यासाठी विधिपूर्वक एकत्र जमले.
1.15.5
ताः समेत्य यथान्यायं तस्मिन् सदसि देवताः ।
अब्रुवँल्लोककर्तारं ब्रह्माणं वचनं ततः ॥ १.१५.५ ॥
त्या सभेत यथोचित एकत्र जमलेल्या देवांनी लोककर्ता ब्रह्मदेवांना हे शब्द सांगितले.
1.15.6
भगवंस्त्वत्प्रसादेन रावणो नाम राक्षसः ।
सर्वान् नो बाधते वीर्याच्छासितुं तं न शक्नुमः ॥ १.१५.६ ॥
हे भगवंता! तुमच्या कृपेने रावण नावाचा राक्षस आपल्या सामर्थ्याने आम्हा सर्वांना त्रास देतो; त्याला आवरण्यास आम्ही समर्थ नाही.
1.15.7
त्वया तस्मै वरो दत्तः प्रीतेन भगवंस्तदा ।
मानयन्तश्च तं नित्यं सर्वं तस्य क्षमामहे ॥ १.१५.७ ॥
हे भगवन्, तेव्हा आपण प्रसन्न होऊन त्याला वर दिला. त्याचा नेहमी मान राखत आम्ही त्याचे सर्व काही सहन करत आहोत.
1.15.8
उद्वेजयति लोकांस्त्रीनुच्छ्रितान् द्वेष्टि दुर्मतिः ।
शक्रं त्रिदशराजानं प्रधर्षयितुमिच्छति ॥ १.१५.८ ॥
दुर्बुद्धी असलेला तो उंच अशा तिन्ही लोकांना त्रास देतो, द्वेष करतो; देवराज इंद्रालाही अपमानित करण्याची इच्छा करतो.
1.15.9
ऋषीन् यक्षान् सगन्धर्वान् ब्राह्मणानसुरांस्तदा ।
अतिक्रामति दुर्धर्षो वरदानेन मोहितः ॥ १.१५.९ ॥
वरदानाने मोहित झालेला तो दुर्धर्ष तेव्हा ऋषी, यक्ष, गंधर्व, ब्राह्मण आणि असुरांनाही ओलांडतो.
1.15.10
नैनं सूर्यः प्रतपति पार्श्वे वाति न मारुतः ।
चलोर्मिमाली तं दृष्ट्वा समुद्रोऽपि न कम्पते ॥ १.१५.१० ॥
सूर्य याला तापवत नाही, वारा याच्या बाजूला वाहत नाही; त्याला पाहून चंचल लाटांची माला असलेला समुद्रसुद्धा थरथरत नाही.
1.15.11
तन्महन्नो भयं तस्माद् राक्षसाद् घोरदर्शनात् ।
वधार्थं तस्य भगवन्नुपायं कर्तुमर्हसि ॥ १.१५.११ ॥
म्हणून त्या भयंकर रूपाच्या राक्षसापासून आम्हाला मोठे भय आहे. हे भगवन्, त्याच्या वधासाठी एखादा उपाय करणे आपणास योग्य आहे.
1.15.12
एवमुक्तः सुरैः सर्वैश्चिन्तयित्वा ततोऽब्रवीत् ।
हन्तायं विदितस्तस्य वधोपायो दुरात्मनः ॥ १.१५.१२ ॥
सर्व देवांनी असे सांगितल्यावर, त्यांनी विचार करून म्हटले: 'या दुरात्म्याच्या वधाचा उपाय मला ठाऊक आहे.'
1.15.13
तेन गन्धर्वयक्षाणां देवदानवरक्षसाम् ।
अवध्योऽस्मीति वागुक्ता तथेत्युक्तं च तन्मया ॥ १.१५.१३ ॥
"गंधर्व, यक्ष, देव, दानव आणि राक्षस यांच्याकडून मी अवध्य असावे" असे त्याने सांगितले; आणि "तथास्तु" असे मी म्हटले.
1.15.14
नाकीर्तयदवज्ञानात् तद् रक्षो मानुषांस्तदा ।
तस्मात् स मानुषाद् वध्यो मृत्युर्नान्योऽस्य विद्यते ॥ १.१५.१४ ॥
त्या राक्षसाने अवज्ञेमुळे तेव्हा मानवांचा उल्लेख केला नाही. म्हणून तो मानवाकडूनच वध्य आहे; त्याला दुसरा मृत्यू नाही.
1.15.15
एतच्छ्रुत्वा प्रियं वाक्यं ब्रह्मणा समुदाहृतम् ।
देवा महर्षयः सर्वे प्रहृष्टास्तेऽभवंस्तदा ॥ १.१५.१५ ॥
ब्रह्मदेवांनी सांगितलेले हे प्रिय वचन ऐकून देव आणि सर्व महर्षी तेव्हा आनंदित झाले.
1.15.16
एतस्मिन्नन्तरे विष्णुरुपयातो महाद्युतिः ।
शङ्खचक्रगदापाणिः पीतवासा जगत्पतिः ॥ १.१५.१६ ॥
याच सुमारास महातेजस्वी विष्णू आले; शंख, चक्र, गदा हातात धारण केलेले, पीतांबरधारी, जगत्पती ते.
1.15.17
वैनतेयं समारुह्य भास्करस्तोयदम् यथा ।
तप्तहाटककेयूरो वन्द्यमानः सुरोत्तमैः ॥ १.१५.१७ ॥
वैनतेय गरुडावर आरूढ होऊन, ढगावरील सूर्याप्रमाणे, तप्त सोन्याचे बाजूबंद धारण करून, श्रेष्ठ देवांकडून वंदिले जाणारे.
1.15.18
ब्रह्मणा च समागत्य तत्र तस्थौ समाहितः ।
तमब्रुवन् सुराः सर्वे समभिष्टूय संनताः ॥ १.१५.१८ ॥
ब्रह्मदेवांसह तेथे येऊन ते एकाग्र चित्ताने उभे राहिले. तेव्हा सर्व देवांनी त्यांची उत्तम स्तुती करून, नमन करीत त्यांना म्हटले.
1.15.19
त्वां नियोक्ष्यामहे विष्णो लोकानां हितकाम्यया ।
राज्ञो दशरथस्य त्वमयोध्याधिपतेर्विभो ॥ १.१५.१९ ॥
हे विष्णो, लोकांच्या हितासाठी आम्ही तुला नियुक्त करतो. हे विभो, तू अयोध्येचा अधिपती राजा दशरथ यांचा (पुत्र हो).
1.15.20
धर्मज्ञस्य वदान्यस्य महर्षिसमतेजसः ।
तस्य भार्यासु तिसृषु ह्रीश्रीकीर्त्युपमासु च ॥ १.१५.२० ॥
धर्मज्ञ, दानशूर आणि महर्षींच्या तेजाच्या बरोबरीचा अशा त्याच्या ह्री, श्री, कीर्ती यांसारख्या तीन भार्या आहेत.
1.15.21
विष्णो पुत्रत्वमागच्छ कृत्वाऽऽत्मानं चतुर्विधम् ।
तत्र त्वं मानुषो भूत्वा प्रवृद्धं लोककण्टकम् ॥ १.१५.२१ ॥
हे विष्णो, स्वतःला चार रूपांत प्रकट करून पुत्रत्व धारण कर. तिथे तू मानव होऊन फार वाढलेल्या लोककंटकाला (नष्ट कर).
1.15.22
अवध्यं दैवतैर्विष्णो समरे जहि रावणम् ।
स हि देवान् सगन्धर्वान् सिद्धांश्च ऋषिसत्तमान् ॥ १.१५.२२ ॥
हे विष्णो, देवांकडून अवध्य असलेल्या रावणाला युद्धात मार. तो देव, गंधर्व, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषींना (छळतो).
1.15.23
राक्षसो रावणो मूर्खो वीर्योद्रेकेण बाधते ।
ऋषयश्च ततस्तेन गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ १.१५.२३ ॥
राक्षस रावण मूर्ख आहे; आपल्या पराक्रमाच्या मत्तपणामुळे तो (सर्वांना) छळतो. त्याच्यामुळे ऋषी, गंधर्व आणि अप्सरा देखील तसेच (पीडित आहेत).
1.15.24
क्रीडन्तो नन्दनवने रौद्रेण विनिपातिताः ।
वधार्थं वयमायातास्तस्य वै मुनिभिः सह ॥ १.१५.२४ ॥
नंदनवनात खेळत असलेले (गंधर्व व अप्सरा) त्या क्रूराकडून पाडले गेले आहेत. त्याच्या वधासाठी आम्ही मुनींसह आलो आहोत.
1.15.25
सिद्धगन्धर्वयक्षाश्च ततस्त्वां श्ररणं गताः ।
त्वं गतिः परमा देव सर्वेषाम् नः परंतपः ॥ १.१५.२५ ॥
सिद्ध, गंधर्व आणि यक्षही नंतर तुला शरण आले आहेत. हे देवा, आमच्या सर्वांचा तूच परम आधार आहेस, हे शत्रुतापका.
1.15.26
वधाय देवशतॄणां नृणां लोके मनः कुरु ।
एवं स्तुतस्तु देवेशो विष्णुस्त्रिदशपुंगवः ॥ १.१५.२६ ॥
देवशत्रूंच्या वधासाठी मनुष्यलोकात तुझे मन लाव. अशा प्रकारे स्तुती केलेला देवेश, त्रिदशांमध्ये श्रेष्ठ विष्णू...
1.15.27
पितामहपुरोगांस्तान् सर्वलोकनमस्कृतः ।
अब्रवीत् त्रिदशान् सर्वान् समेतान् धर्मसंहितान् ॥ १.१५.२७ ॥
पितामहांना पुढे ठेवलेल्या त्यांना, सर्व लोकांनी नमस्कारलेल्या त्याने एकत्र जमलेल्या धर्मयुक्त सर्व त्रिदशांना सांगितले:
1.15.28
भयं त्यजत भद्रं वो हितार्थं युधि रावणम् ।
सपुत्रपौत्रं सामात्यं समन्त्रिज्ञातिबान्धवम् ॥ १.१५.२८ ॥
भय सोडा, तुमचे कल्याण होवो. हितासाठी युद्धात रावणाला, त्याचे पुत्र-पौत्र, अमात्य, मंत्री, ज्ञाती-बांधवांसह...
1.15.29
हत्वा क्रूरं दुराधर्षं देवर्षीणां भयावहम् ।
दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च ॥ १.१५.२९ ॥
क्रूर, अजिंक्य आणि देव-ऋषींना भय देणाऱ्या त्याला मारून...
1.15.30
वत्स्यामि मानुषे लोके पालयन् पृथिवीमिमाम् ।
एवं दत्त्वा वरं देवो देवानां विष्णुरात्मवान् ॥ १.१५.३० ॥
मनुष्यलोकात ही पृथ्वी पाळत मी वास करीन. अशा प्रकारे वर देऊन, आत्मसंयमी देव विष्णू देवतांना...
1.15.31
मानुष्ये चिन्तयामास जन्मभूमिमथात्मनः ।
ततः पद्मपलाशाक्षः कृत्वात्मानं चतुर्विधम् ॥ १.१५.३१ ॥
तेव्हा कमलदलासारखे नेत्र असलेल्या त्याने मनुष्यलोकातील आपल्या जन्मस्थानाचा विचार केला; मग स्वतःला चार रूपांत प्रकट केले.
1.15.32
पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम् ।
ततो देवर्षिगन्धर्वाः सरुद्राः साप्सरोगणाः ।
स्तुतिभिर्दिव्यरूपाभिस्तुष्टुवुर्मधुसूदनम् ॥ १.१५.३२ ॥
तेव्हा त्याने पिता म्हणून राजा दशरथाची निवड केली. मग देव, ऋषी, गंधर्व, रुद्र आणि अप्सरांचे समूह दिव्य स्तुतींनी मधुसूदनाची स्तुती करू लागले.
1.15.33
तमुद्धतं रावणमुग्रतेजसं
प्रवृद्धदर्पं त्रिदशेश्वरद्विषम् ।
विरावणं साधु तपस्विकण्टकं
तपस्विनामुद्धर तं भयावहम् ॥ १.१५.३३ ॥
त्या उन्मत्त, उग्र तेजस्वी, गर्वाने फुगलेल्या, देवेंद्राच्या शत्रूला, जगाला रडवणाऱ्या, तपस्व्यांचा काटा असलेल्या, भयंकर रावणाला चांगले उखडून टाका.
1.15.34
तमेव हत्वा सबलं सबान्धवम्
विरावणं रावणमुग्रपौरुषम् ।
स्वर्लोकमागच्छ गतज्वरश्चिरं
सुरेन्द्रगुप्तं गतदोषकल्मषम् ॥ १.१५.३४ ॥
जगाला रडवणाऱ्या, भयंकर पराक्रमी त्या रावणाला त्याच्या सेनेसह आणि बांधवांसह मारून, दीर्घकाळ दुःखरहित होऊन, देवेंद्राने रक्षिलेल्या, दोषपापरहित स्वर्गलोकात या.