ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 1.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.16.1
ततो नारायणो विष्णुर्नियुक्तः सुरसत्तमैः ।
जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥ १.१६.१ ॥
ସେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ ନାରାୟଣ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କୋମଳ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
1.16.2
उपायः को वधे तस्य राक्षसाधिपतेः सुराः ।
यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम् ॥ १.१६.२ ॥
ହେ ଦେବଗଣ, ସେହି ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ବଧର ଉପାୟ କ'ଣ? କେଉଁ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରି ମୁଁ ଋଷିମାନଙ୍କ କଣ୍ଟକ ସେହି ଅସୁରକୁ ବଧ କରିବି?
1.16.3
एवमुक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम् ।
मानुषं रूपमास्थाय रावणं जहि संयुगे ॥ १.१६.३ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ।
1.16.4
स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दमः ।
येन तुष्टोऽभवद् ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वजः ॥ १.१६.४ ॥
ସେହି ଶତ୍ରୁଦମନ ଦୀର୍ଘକାଳ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ; ଯେଉଁଥିରେ ଲୋକସୃଷ୍ଟା, ଲୋକମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
1.16.5
संतुष्टः प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभुः ।
नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात् ॥ १.१६.५ ॥
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭୁ ସେହି ରାକ୍ଷସକୁ ବର ଦେଲେ: ନାନା ପ୍ରକାର ଭୂତମାନଙ୍କଠାରୁ ଭୟ ନ ଥିବ, କେବଳ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ।
1.16.6
अवज्ञाताः पुरा तेन वरदाने हि मानवाः ।
एवं पितामहात् तस्मात् वरदानेन गर्वितः ॥ १.१६.६ ॥
ବର ଦେବା ସମୟରେ ସେ ପୂର୍ବରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରିଥିଲା; ଏହିପରି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରରେ ସେ ଗର୍ବିତ ହେଲା।
1.16.7
उत्सादयति लोकांस्त्रीन् स्त्रियश्चाप्युपकर्षति ।
तस्मात् तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्यः परंतप ॥ १.१६.७ ॥
ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରେ। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାହାର ବଧ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ।
1.16.8
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान् ।
पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम् ॥ १.१६.८ ॥
ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଆତ୍ମବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ସେତେବେଳେ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ପିତା ରୂପେ ବରଣ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
1.16.9
स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन् काले महाद्युतिः ।
अयजत् पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदनः ॥ १.१६.९ ॥
ସେହି ପୁତ୍ରହୀନ ରାଜା, ସେତେବେଳେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ; ପୁତ୍ରଲାଭ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କଲେ; ସେ ଶତ୍ରୁସଂହାରକ ଥିଲେ।
1.16.10
स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम् ।
अन्तर्धानं गतो देवैः पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ १.१६.१० ॥
ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ଦେବତା ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
1.16.11
ततो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम् ।
प्रादुर्भूतं महद् भूतं महावीर्यं महाबलम् ॥ १.१६.११ ॥
ଏହା ପରେ ଯଜମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିରୁ ଅତୁଳ ପ୍ରଭାବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମହାନ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ମହାବଳଶାଳୀ ଥିଲା।
1.16.12
कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम् ।
स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम् ॥ १.१६.१२ ॥
ସେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରକ୍ତମୁଖ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ସଦୃଶ ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲା; ତାର ମସୃଣ ପିଙ୍ଗଳ କେଶ, ଦାଢ଼ି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମସ୍ତକକେଶ ଥିଲା।
1.16.13
शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम् ।
शैलशृङ्गसमुत्सेधं दृप्तशार्दूलविक्रमम् ॥ १.१६.१३ ॥
ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ, ପର୍ବତଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ଗର୍ବିତ ବାଘ ପରି ପରାକ୍ରମୀ।
1.16.14
दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम् ।
तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम् ॥ १.१६.१४ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଆକୃତିର, ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି; ତପ୍ତ ସୁନାରେ ନିର୍ମିତ, ରୂପାର କିନାର ଓ ଆଚ୍ଛାଦନ ଥିବା।
1.16.15
दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम् ।
प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव ॥ १.१६.१५ ॥
ଦିବ୍ୟ ପାୟସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ପାତ୍ରଟି, ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ପରି, ଦୁଇ ବାହୁରେ ଉଠାଇ, ଯେମିତି ମାୟାରେ ନିର୍ମିତ।
1.16.16
समवेक्ष्याब्रवीद् वाक्यमिदं दशरथं नृपम् ।
प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप ॥ १.१६.१६ ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ — 'ହେ ରାଜନ୍, ମୋତେ ପ୍ରଜାପତି ବଂଶୀୟ ମନୁଷ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
1.16.17
ततः परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ।
भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते ॥ १.१६.१७ ॥
ସେତେବେଳେ ରାଜା କରଯୋଡ଼ି ଉତ୍ତର ଦେଲେ — 'ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ; ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?'
1.16.18
अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत् ।
राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया ॥ १.१६.१८ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରଜାପତି ବଂଶୀୟ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି କହିଲେ — 'ହେ ରାଜନ୍, ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଯୋଗୁଁ ଆଜି ତୁମେ ଏହା ପାଇଛ।'
1.16.19
इदं तु नरशार्दूल पायसं देवनिर्मितम् ।
प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम् ॥ १.१६.१९ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପାୟସ, ଯାହା ସନ୍ତାନ ଦିଏ, ଶୁଭ ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ତୁମେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
1.16.20
भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै ।
तासु त्वं लप्स्यसे पुत्रान् यदर्थं यजसे नृप ॥ १.१६.२० ॥
ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଏହା ଦେଇ 'ଖାଅ' ବୋଲି କୁହ। ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁ ପାଇଁ ତୁମେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛ, ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପାଇବ।
1.16.21
तथेति नृपतिः प्रीतः शिरसा प्रतिगृह्य ताम् ।
पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम् ॥ १.१६.२१ ॥
"ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ମସ୍ତକ ନତ କରି ଦେବାନ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତାମାନେ ଦେଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
1.16.22
अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम् ।
मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम् ॥ १.१६.२२ ॥
ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ, ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ତାହାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
1.16.23
ततो दशरथः प्राप्य पायसं देवनिर्मितम् ।
बभूव परमप्रीतः प्राप्य वित्तमिवाधनः ॥ १.१६.२३ ॥
ଏହା ପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିର୍ମିତ ପାୟସ ପାଇ ଦଶରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ—ଯେପରି ଦରିଦ୍ର ଧନ ପାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।
1.16.24
ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम् ।
संवर्तयित्वा तत् कर्म तत्रैवान्तरधीयत ॥ १.१६.२४ ॥
ଏହା ପରେ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସାରି ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧ୍ୟାନ ହୋଇଗଲା।
1.16.25
हर्षरश्मिभिरुद्द्योतं तस्यान्तःपुरमाबभौ ।
शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभिः ॥ १.१६.२५ ॥
ଆନନ୍ଦର କିରଣରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ଶରଦ ଋତୁର ସୁନ୍ଦର ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କିରଣରେ ଆକାଶ ଶୋଭା ପାଉଥିବା ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା।
1.16.26
सोऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत् ।
पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मनः ॥ १.१६.२६ ॥
ସେ ଅନ୍ତଃପୁରେ ପ୍ରବେଶ କରି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଏହି ପାୟସ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ।'
1.16.27
कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा ।
अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः ॥ १.१६.२७ ॥
ସେତେବେଳେ ନରପତି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପାୟସର ଅଧା ଦେଲେ ଏବଂ ସେହି ଅଧାର ଅଧା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
1.16.28
कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात् ।
प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम् ॥ १.१६.२८ ॥
ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଧା ଦେଲେ; ପାୟସର ସେହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଧା, ଯାହା ଅମୃତ ସଦୃଶ, ଦେଲେ।
1.16.29
अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महामतिः ।
एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ॥ १.१६.२९ ॥
ମହାମତି ରାଜା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୁଣି ଚିନ୍ତା କରି, ଏହିପରି ସେହି ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପାୟସ ଦେଲେ।
1.16.30
ताश्चैवं पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमस्त्रियः ।
सम्मानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः ॥ १.१६.३० ॥
ରାଜାଙ୍କ ସେହି ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହିପରି ପାୟସ ପାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
1.16.31
ततस्तु ताः प्राश्य तमुत्तमस्त्रियो
महीपतेरुत्तमपायसं पृथक् ।
हुताशनादित्यसमानतेजसो-
ऽचिरेण गर्भान् प्रतिपेदिरे तदा ॥ १.१६.३१ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କର ସେହି ଉତ୍ତମ ପାୟସ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଖାଇ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଗର୍ଭ ଶୀଘ୍ର ଧାରଣ କଲେ।
1.16.32
ततस्तु राजा प्रतिवीक्ष्य ताः स्त्रियः
प्ररूढगर्भाः प्रतिलब्धमानसः ।
बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरिः
सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजितः ॥ १.१६.३२ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଗର୍ଭ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବରାଜ ହରି ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଋଷିଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।