ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.16.1
ततो नारायणो विष्णुर्नियुक्तः सुरसत्तमैः ।
जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥ १.१६.१ ॥
ਤਦ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਨਾਰਾਇਣ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਮਲ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.16.2
उपायः को वधे तस्य राक्षसाधिपतेः सुराः ।
यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम् ॥ १.१६.२ ॥
ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਕੀ ਉਪਾਅ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾ ਕੇ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਾਂ?
1.16.3
एवमुक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम् ।
मानुषं रूपमास्थाय रावणं जहि संयुगे ॥ १.१६.३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਵਿਅਯ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰੋ।
1.16.4
स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दमः ।
येन तुष्टोऽभवद् ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वजः ॥ १.१६.४ ॥
ਉਸ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।
1.16.5
संतुष्टः प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभुः ।
नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात् ॥ १.१६.५ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਛੱਡ ਕੇ।
1.16.6
अवज्ञाताः पुरा तेन वरदाने हि मानवाः ।
एवं पितामहात् तस्मात् वरदानेन गर्वितः ॥ १.१६.६ ॥
ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਸਮਝਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰ ਨਾਲ ਉਹ ਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।
1.16.7
उत्सादयति लोकांस्त्रीन् स्त्रियश्चाप्युपकर्षति ।
तस्मात् तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्यः परंतप ॥ १.१६.७ ॥
ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਵਧ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਤਾਪਕ।
1.16.8
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान् ।
पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम् ॥ १.१६.८ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਆਤਮਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
1.16.9
स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन् काले महाद्युतिः ।
अयजत् पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदनः ॥ १.१६.९ ॥
ਉਹ ਪੁੱਤਰਹੀਣ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸੀ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਪੁੱਤਰੇਸ਼ਟੀ ਯੱਗ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
1.16.10
स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम् ।
अन्तर्धानं गतो देवैः पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ १.१६.१० ॥
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
1.16.11
ततो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम् ।
प्रादुर्भूतं महद् भूतं महावीर्यं महाबलम् ॥ १.१६.११ ॥
ਤਦ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੁਲ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਮਹਾਂ-ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।
1.16.12
कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम् ।
स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम् ॥ १.१६.१२ ॥
ਉਹ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ, ਲਾਲ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਲਾਲ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਦੁੰਦੁਭੀ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਸਦੇ ਮੁਲਾਇਮ ਭੂਰੇ-ਪੀਲੇ ਵਾਲ, ਦਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਸਨ।
1.16.13
शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम् ।
शैलशृङ्गसमुत्सेधं दृप्तशार्दूलविक्रमम् ॥ १.१६.१३ ॥
ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਵਿਆ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਪਰਬਤ ਸਿਖਰ ਵਰਗਾ ਉੱਚਾ, ਹੰਕਾਰੀ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਪਰਾਕਰਮੀ।
1.16.14
दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम् ।
तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम् ॥ १.१६.१४ ॥
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਵਰਗਾ; ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ।
1.16.15
दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम् ।
प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव ॥ १.१६.१५ ॥
ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਇਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੱਡਾ ਭਾਂਡਾ, ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਾਨੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।
1.16.16
समवेक्ष्याब्रवीद् वाक्यमिदं दशरथं नृपम् ।
प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप ॥ १.१६.१६ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ — 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।'
1.16.17
ततः परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ।
भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते ॥ १.१६.१७ ॥
ਤਦ ਰਾਜਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ — 'ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?'
1.16.18
अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत् ।
राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया ॥ १.१६.१८ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮੁੜ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ — 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪਾਇਆ ਹੈ।'
1.16.19
इदं तु नरशार्दूल पायसं देवनिर्मितम् ।
प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम् ॥ १.१६.१९ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਪਾਇਸ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਆਰੋਗਿਆ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।
1.16.20
भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै ।
तासु त्वं लप्स्यसे पुत्रान् यदर्थं यजसे नृप ॥ १.१६.२० ॥
ਯੋਗ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇ ਕੇ 'ਖਾਓ' ਆਖ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੂੰ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਉਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣਗੇ।
1.16.21
तथेति नृपतिः प्रीतः शिरसा प्रतिगृह्य ताम् ।
पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम् ॥ १.१६.२१ ॥
"ਤਥਾਸਤੁ" ਆਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।
1.16.22
अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम् ।
मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम् ॥ १.१६.२२ ॥
ਉਸ ਅਦਭੁਤ, ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਪਰਮ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।
1.16.23
ततो दशरथः प्राप्य पायसं देवनिर्मितम् ।
बभूव परमप्रीतः प्राप्य वित्तमिवाधनः ॥ १.१६.२३ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਪਾਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਧਨ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1.16.24
ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम् ।
संवर्तयित्वा तत् कर्म तत्रैवान्तरधीयत ॥ १.१६.२४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਅਦਭੁਤ, ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਮੇਟ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
1.16.25
हर्षरश्मिभिरुद्द्योतं तस्यान्तःपुरमाबभौ ।
शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभिः ॥ १.१६.२५ ॥
ਖੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਃਪੁਰ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਿਆ।
1.16.26
सोऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत् ।
पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मनः ॥ १.१६.२६ ॥
ਉਹ ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਬੋਲੇ — 'ਇਹ ਖੀਰ ਲੈ ਲਵੋ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਹੈ।'
1.16.27
कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा ।
अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः ॥ १.१६.२७ ॥
ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਖੀਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਅੱਧੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
1.16.28
कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात् ।
प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम् ॥ १.१६.२८ ॥
ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ; ਖੀਰ ਦਾ ਉਹ ਬਾਕੀ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਦਿੱਤਾ।
1.16.29
अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महामतिः ।
एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ॥ १.१६.२९ ॥
ਮਹਾਮਤੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੀਰ ਦਿੱਤੀ।
1.16.30
ताश्चैवं पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमस्त्रियः ।
सम्मानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः ॥ १.१६.३० ॥
ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਭ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਸਮਝਿਆ।
1.16.31
ततस्तु ताः प्राश्य तमुत्तमस्त्रियो
महीपतेरुत्तमपायसं पृथक् ।
हुताशनादित्यसमानतेजसो-
ऽचिरेण गर्भान् प्रतिपेदिरे तदा ॥ १.१६.३१ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਹ ਉੱਤਮ ਖੀਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਖਾ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਗਰਭ ਛੇਤੀ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।
1.16.32
ततस्तु राजा प्रतिवीक्ष्य ताः स्त्रियः
प्ररूढगर्भाः प्रतिलब्धमानसः ।
बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरिः
सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजितः ॥ १.१६.३२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਰੀ (ਇੰਦਰ) ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।