వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 1.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.16.1
ततो नारायणो विष्णुर्नियुक्तः सुरसत्तमैः ।
जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥ १.१६.१ ॥
అప్పుడు శ్రేష్ఠులైన దేవతలచే నియమించబడిన నారాయణుడైన విష్ణువు, దేవతలను గుర్తించినప్పటికీ ఇలా మృదువైన మాటలు పలికాడు.
1.16.2
उपायः को वधे तस्य राक्षसाधिपतेः सुराः ।
यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम् ॥ १.१६.२ ॥
ఓ దేవతలారా, ఆ రాక్షసాధిపతిని సంహరించడానికి ఏ ఉపాయం ఉంది? ఋషులకు ముల్లువంటి వాడిని నేను దేనిని ఆశ్రయించి సంహరించగలను?
1.16.3
एवमुक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम् ।
मानुषं रूपमास्थाय रावणं जहि संयुगे ॥ १.१६.३ ॥
ఇలా చెప్పబడగానే దేవతలందరూ అవ్యయుడైన విష్ణువుతో ఇలా అన్నారు: మానవ రూపం ధరించి యుద్ధంలో రావణుని సంహరించు.
1.16.4
स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दमः ।
येन तुष्टोऽभवद् ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वजः ॥ १.१६.४ ॥
ఆ శత్రుమర్దనుడు చాలాకాలం ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు; దాని వల్ల లోకాలను సృష్టించిన, లోకాలకు ఆదిపురుషుడైన బ్రహ్మ సంతోషించాడు.
1.16.5
संतुष्टः प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभुः ।
नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात् ॥ १.१६.५ ॥
సంతోషించిన ప్రభువు ఆ రాక్షసునికి వరం ఇచ్చాడు: అనేక రకాల ప్రాణులవల్ల భయం ఉండదు; మానవుడు తప్ప.
1.16.6
अवज्ञाताः पुरा तेन वरदाने हि मानवाः ।
एवं पितामहात् तस्मात् वरदानेन गर्वितः ॥ १.१६.६ ॥
వరం ఇచ్చే సమయంలో అతడు మునుపు మానవులను తక్కువగా చూశాడు; ఈ విధంగా పితామహుడు ఇచ్చిన వరంతో అతడు గర్వితుడయ్యాడు.
1.16.7
उत्सादयति लोकांस्त्रीन् स्त्रियश्चाप्युपकर्षति ।
तस्मात् तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्यः परंतप ॥ १.१६.७ ॥
అతడు మూడు లోకాలను నాశనం చేస్తాడు, స్త్రీలను కూడా అపహరిస్తాడు. కాబట్టి అతని వధ మనుష్యుల చేతనే నిర్ణయించబడింది, ఓ శత్రుతాపకా.
1.16.8
इत्येतद् वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान् ।
पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम् ॥ १.१६.८ ॥
దేవతల ఈ మాటలు విని ఆత్మవంతుడైన విష్ణువు అప్పుడు రాజు దశరథుడిని తండ్రిగా ఎంచుకోవాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
1.16.9
स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन् काले महाद्युतिः ।
अयजत् पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदनः ॥ १.१६.९ ॥
ఆ రాజు, పుత్రులు లేనివాడు, అప్పుడు మహాతేజస్వి; పుత్రుని కోరి పుత్రేష్టి యాగాన్ని చేశాడు; అతడు శత్రునాశకుడు.
1.16.10
स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम् ।
अन्तर्धानं गतो देवैः पूज्यमानो महर्षिभिः ॥ १.१६.१० ॥
ఆ విష్ణువు నిశ్చయించుకుని, పితామహుడైన బ్రహ్మకు వీడ్కోలు చెప్పి అంతర్ధానమయ్యాడు; దేవతలు, మహర్షులు అతడిని పూజించారు.
1.16.11
ततो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम् ।
प्रादुर्भूतं महद् भूतं महावीर्यं महाबलम् ॥ १.१६.११ ॥
అప్పుడు యజమానుని అగ్ని నుండి సాటిలేని కాంతి గల ఒక మహాప్రాణి ఆవిర్భవించింది; అతడు మహాపరాక్రమశాలి, మహాబలుడు.
1.16.12
कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम् ।
स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम् ॥ १.१६.१२ ॥
అతడు నల్లని వర్ణంగలవాడు, ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించినవాడు, ఎర్రని ముఖంగలవాడు, దుందుభి ధ్వని వంటి కంఠస్వరంగలవాడు; మృదువైన గోధుమ రంగు జుట్టు, గడ్డం, శ్రేష్ఠమైన శిరోజాలు కలవాడు.
1.16.13
शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम् ।
शैलशृङ्गसमुत्सेधं दृप्तशार्दूलविक्रमम् ॥ १.१६.१३ ॥
శుభ లక్షణాలతో కూడినవాడు, దివ్య ఆభరణాలతో అలంకరించబడినవాడు, పర్వత శిఖరమంత ఎత్తైనవాడు, గర్వించిన పులి వలె పరాక్రమం కలవాడు.
1.16.14
दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम् ।
तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम् ॥ १.१६.१४ ॥
సూర్యుని వంటి ఆకారం కలవాడు, మండే అగ్ని జ్వాల వంటివాడు; కాల్చిన బంగారంతో చేసినది, వెండి అంచు మరియు మూతతో కూడినది.
1.16.15
दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम् ।
प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव ॥ १.१६.१५ ॥
దివ్య పాయసంతో నిండిన పెద్ద పాత్రను, ప్రియమైన భార్యవలె, రెండు చేతులతో ఎత్తుకొని, తానే మాయతో చేసినదానివలె.
1.16.16
समवेक्ष्याब्रवीद् वाक्यमिदं दशरथं नृपम् ।
प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप ॥ १.१६.१६ ॥
ఆయనను చూసి, రాజు దశరథునితో ఈ మాటను పలికెను: 'ఓ రాజా, ప్రజాపతి వంశానికి చెందిన నరుడనని తెలుసుకో, ఇక్కడికి వచ్చినవాడిని నేను.'
1.16.17
ततः परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ।
भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते ॥ १.१६.१७ ॥
అప్పుడు రాజు చేతులు జోడించి ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను — 'ఓ భగవంతుడా, మీకు స్వాగతం; మీ కోసం నేనేమి చేయాలి?'
1.16.18
अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत् ।
राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया ॥ १.१६.१८ ॥
అప్పుడు ప్రజాపతి వంశీయుడైన ఆ నరుడు మళ్ళీ ఈ మాట చెప్పాడు — 'ఓ రాజా, దేవతలను పూజించినందువల్ల ఈ రోజు నువ్వు ఇది పొందావు.'
1.16.19
इदं तु नरशार्दूल पायसं देवनिर्मितम् ।
प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम् ॥ १.१६.१९ ॥
నరశ్రేష్ఠుడా! ఇది దేవతలు సిద్ధం చేసిన పాయసం. సంతానాన్ని ఇచ్చేది, శుభకరమైనది, ఆరోగ్యాన్ని పెంచేది. దీనిని స్వీకరించు.
1.16.20
भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै ।
तासु त्वं लप्स्यसे पुत्रान् यदर्थं यजसे नृप ॥ १.१६.२० ॥
తగిన భార్యలకు ఇది ఇచ్చి 'తినండి' అని చెప్పు. ఓ రాజా, ఏ కోసం యజ్ఞం చేస్తున్నావో ఆ పుత్రులను వారి ద్వారానే పొందుతావు.
1.16.21
तथेति नृपतिः प्रीतः शिरसा प्रतिगृह्य ताम् ।
पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम् ॥ १.१६.२१ ॥
"అలాగే" అని రాజు సంతోషంతో శిరసు వంచి దేవతల అన్నంతో నిండిన, దేవతలు ఇచ్చిన బంగారు పాత్రను స్వీకరించాడు.
1.16.22
अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम् ।
मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम् ॥ १.१६.२२ ॥
ఆ అద్భుతమైన, చూడ ముచ్చటగా ఉన్న జీవికి నమస్కరించి, అత్యంత ఆనందంతో ప్రదక్షిణ చేశాడు.
1.16.23
ततो दशरथः प्राप्य पायसं देवनिर्मितम् ।
बभूव परमप्रीतः प्राप्य वित्तमिवाधनः ॥ १.१६.२३ ॥
అప్పుడు దేవతలు సిద్ధం చేసిన పాయసాన్ని పొందిన దశరథుడు మిక్కిలి సంతోషించాడు—ధనం లేని వాడు ధనాన్ని పొందినట్లు.
1.16.24
ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम् ।
संवर्तयित्वा तत् कर्म तत्रैवान्तरधीयत ॥ १.१६.२४ ॥
అప్పుడు ఆ అద్భుతంగా, అత్యంత ప్రకాశంగా ఉన్న జీవి తన కార్యాన్ని ముగించి అక్కడే అదృశ్యమైంది.
1.16.25
हर्षरश्मिभिरुद्द्योतं तस्यान्तःपुरमाबभौ ।
शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभिः ॥ १.१६.२५ ॥
ఆనందపు కిరణాలతో ప్రకాశించి అతని అంతఃపురం శరదృతువులోని మనోహరమైన చంద్రుని కిరణాలతో ఆకాశం ప్రకాశించినట్లు ప్రకాశించింది.
1.16.26
सोऽन्तःपुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत् ।
पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मनः ॥ १.१६.२६ ॥
అతడు అంతఃపురంలో ప్రవేశించి కౌసల్యతో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ పాయసాన్ని స్వీకరించు; ఇది నీ కుమారుల కోసం.'
1.16.27
कौसल्यायै नरपतिः पायसार्धं ददौ तदा ।
अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिपः ॥ १.१६.२७ ॥
అప్పుడు నరపతి కౌసల్యకు పాయసంలో సగభాగం ఇచ్చాడు; ఆ సగంలో సగం సుమిత్రకు ఇచ్చాడు.
1.16.28
कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात् ।
प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम् ॥ १.१६.२८ ॥
పుత్రుల కోసం అతడు కైకేయికి మిగిలిన సగభాగం ఇచ్చాడు; పాయసంలోని మిగిలిన ఆ సగభాగాన్ని, అమృతంలాంటిదాన్ని, ఇచ్చాడు.
1.16.29
अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महामतिः ।
एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ॥ १.१६.२९ ॥
మహామతి అయిన రాజు సుమిత్ర గురించి మళ్ళీ ఆలోచించి, ఈ విధంగా ఆ భార్యలకు వేర్వేరుగా పాయసం ఇచ్చాడు.
1.16.30
ताश्चैवं पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमस्त्रियः ।
सम्मानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः ॥ १.१६.३० ॥
రాజు ఆ ఉత్తమ స్త్రీలు ఈ విధంగా పాయసం పొంది, అందరూ ఆనందంతో ఉప్పొంగిన మనసుతో దానిని గౌరవంగా భావించారు.
1.16.31
ततस्तु ताः प्राश्य तमुत्तमस्त्रियो
महीपतेरुत्तमपायसं पृथक् ।
हुताशनादित्यसमानतेजसो-
ऽचिरेण गर्भान् प्रतिपेदिरे तदा ॥ १.१६.३१ ॥
అప్పుడు ఆ ఉత్తమ స్త్రీలు రాజు యొక్క ఉత్తమ పాయసాన్ని విడివిడిగా తిని, అగ్ని మరియు సూర్యునితో సమానమైన తేజస్సు గల గర్భాలను వెంటనే ధరించారు.
1.16.32
ततस्तु राजा प्रतिवीक्ष्य ताः स्त्रियः
प्ररूढगर्भाः प्रतिलब्धमानसः ।
बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरिः
सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजितः ॥ १.१६.३२ ॥
అప్పుడు రాజు ఆ స్త్రీలు గర్భం స్థిరపడినవారై, మనస్సు సంతోషించినవారై ఉండటం చూసి ఆనందించాడు; స్వర్గంలో దేవేంద్రుడు హరి, సిద్ధులు మరియు ఋషిగణాలచే పూజింపబడి సంతోషించినట్లు.