वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.17.1
पुत्रत्वं तु गते विष्णौ राज्ञस्तस्य महात्मनः ।
उवाच देवताः सर्वाः स्वयम्भूर्भगवानिदम् ॥ १.१७.१ ॥
त्या महात्मा राजाचा पुत्र होऊन विष्णू अवतरले असता, स्वयंभू भगवान सर्व देवतांना हे म्हणाले.
1.17.2
सत्यसंधस्य वीरस्य सर्वेषां नो हितैषिणः ।
विष्णोः सहायान् बलिनः सृजध्वं कामरूपिणः ॥ १.१७.२ ॥
सत्यप्रतिज्ञ, वीर आणि आम्हा सर्वांचे हित पाहणाऱ्या विष्णूसाठी इच्छारूप धारण करणारे बलवान सहाय्यक निर्माण करा.
1.17.3
मायाविदश्च शूरांश्च वायुवेगसमान् जवे ।
नयज्ञान् बुद्धिसम्पन्नान् विष्णुतुल्यपराक्रमान् ॥ १.१७.३ ॥
मायाविद्या जाणणारे, शूर, वायूच्या वेगासमान वेग असलेले, नीती जाणणारे, बुद्धिमान आणि विष्णूसमान पराक्रमी.
1.17.4
असंहार्यानुपायज्ञान् दिव्यसंहननान्वितान् ।
सर्वास्त्रगुणसम्पन्नानमृतप्राशनानिव ॥ १.१७.४ ॥
अजिंक्य, उपाय जाणणारे, दिव्य शरीरसंहननाने युक्त, सर्व अस्त्रगुणांनी संपन्न, जणू अमृत प्राशन केलेले.
1.17.5
अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वीणां तनूषु च ।
यक्षपन्नगकन्यासु ऋक्षविद्याधरीषु च ॥ १.१७.५ ॥
मुख्य अप्सरांमध्ये, गंधर्व स्त्रियांच्या देहांमध्ये, यक्ष-नाग कन्यांमध्ये आणि ऋक्ष-विद्याधरी स्त्रियांमध्ये.
1.17.6
किन्नरीणां च गात्रेषु वानरीणां तनूषु च ।
सृजध्वं हरिरूपेण पुत्रांस्तुल्यपराक्रमान् ॥ १.१७.६ ॥
किन्नरी स्त्रियांच्या आणि वानरी स्त्रियांच्या देहांमध्ये, वानररूपाने, समान पराक्रमी पुत्र निर्माण करा.
1.17.7
पूर्वम् एव मया सृष्टो जाम्बवान् ऋक्ष पुङ्गवः ।
जृम्भमाणस्य सहसा मम वक्रात् अजायत ॥ १.१७.७ ॥
पूर्वीच मी ऋक्षांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या जांबवानाला निर्माण केले होते; मी जांभई देत असताना अचानक माझ्या मुखातून तो जन्मला.
1.17.8
ते तथोक्ता भगवता तत् प्रतिश्रुत्य शासनम् ।
जनयामासुरेवं ते पुत्रान् वानररूपिणः ॥ १.१७.८ ॥
भगवंतांनी असे सांगितल्यावर त्यांनी ती आज्ञा मान्य करून वानररूपी पुत्रांना असे जन्म दिले.
1.17.9
ऋषयश्च महात्मानः सिद्धविद्याधरोरगाः ।
चारणाश्च सुतान् वीरान् ससृजुर्वनचारिणः ॥ १.१७.९ ॥
महात्मे ऋषी, सिद्ध, विद्याधर, उरग आणि चारण यांनीही वनात संचार करणारे वीर पुत्र निर्माण केले.
1.17.10
वानरेन्द्रं महेन्द्राभमिन्द्रो वालिनमात्मजम् ।
सुग्रीवं जनयामास तपनस्तपतां वरः ॥ १.१७.१० ॥
इंद्राने महेंद्रासारख्या तेजस्वी वानरराज वालीला पुत्ररूपाने जन्म दिला; तापणाऱ्यांत श्रेष्ठ असलेल्या सूर्याने सुग्रीवाला जन्म दिला.
1.17.11
बृहस्पतिस्त्वजनयत् तारं नाम महाकपिम् ।
सर्ववानरमुख्यानां बुद्धिमन्तमनुत्तमम् ॥ १.१७.११ ॥
बृहस्पतीने तार नावाच्या महाकपीला जन्म दिला; तो सर्व प्रमुख वानरांत बुद्धिमान व अनुपम होता.
1.17.12
धनदस्य सुतः श्रीमान् वानरो गन्धमादनः ।
विश्वकर्मा त्वजनयन्नलं नाम महाकपिम् ॥ १.१७.१२ ॥
धनद कुबेराचा पुत्र तेजस्वी वानर गंधमादन होता; विश्वकर्म्याने नल नावाच्या महाकपीला जन्म दिला.
1.17.13
पावकस्य सुतः श्रीमान् नीलोऽग्निसदृशप्रभः ।
तेजसा यशसा वीर्यादत्यरिच्यत वीर्यवान् ॥ १.१७.१३ ॥
पावकाचा (अग्नीचा) पुत्र तेजस्वी नील होता; त्याची प्रभा अग्नीसारखी होती. तेज, यश आणि वीर्याने तो वीर्यवान सर्वांहून श्रेष्ठ ठरला.
1.17.14
रूपद्रविणसम्पन्नावश्विनौ रूपसम्मतौ ।
मैन्दं च द्विविदं चैव जनयामासतुः स्वयम् ॥ १.१७.१४ ॥
रूप आणि वैभवाने संपन्न, रूपामुळे सन्मानित अशा दोन्ही अश्विनींनी स्वतः मैंद आणि द्विविद यांना जन्म दिला.
1.17.15
वरुणो जनयामास सुषेणं नाम वानरम् ।
शरभं जनयामास पर्जन्यस्तु महाबलः ॥ १.१७.१५ ॥
वरुणाने सुषेण नावाच्या वानराला जन्म दिला, आणि महाबलवान पर्जन्याने शरभाला जन्म दिला.
1.17.16
मारुतस्यौरसः श्रीमान् हनुमान् नाम वानरः ।
वज्रसंहननोपेतो वैनतेयसमो जवे ॥ १.१७.१६ ॥
मारुताचा (वायूचा) औरस पुत्र तेजस्वी हनुमान नावाचा वानर होता; वज्रासारखी दृढ शरीरयष्टी असलेला, वेगात वैनतेयासारखा (गरुडासारखा).
1.17.17
सर्ववानरमुख्येषु बुद्धिमान् बलवानपि ।
ते सृष्टा बहुसाहस्रा दशग्रीववधोद्यताः ॥ १.१७.१७ ॥
सर्व प्रमुख वानरांमध्ये बुद्धिमान आणि बलवानही तोच होता. ते अनेक हजार उत्पन्न झाले, दशग्रीवाचा (रावणाचा) वध करण्यास तत्पर.
1.17.18
अप्रमेयबला वीरा विक्रान्ताः कामरूपिणः ।
ते गजाचलसंकाशा वपुष्मन्तो महाबलाः ॥ १.१७.१८ ॥
अपार बल असलेले, वीर, पराक्रमी, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे ते होते. हत्ती आणि पर्वतासारखी शरीरे असलेले महाबलवान.
1.17.19
ऋक्षवानरगोपुच्छाः क्षिप्रमेवाभिजज्ञिरे ।
यस्य देवस्य यद्रूपं वेषो यश्च पराक्रमः ॥ १.१७.१९ ॥
ऋक्ष, वानर आणि गोपुच्छ जातीचे प्राणी लगेच जन्मले; ज्या देवाचे जसे रूप, वेष आणि पराक्रम होता, तसेच.
1.17.20
अजायत समं तेन तस्य तस्य पृथक् पृथक् ।
गोलाङ्गूलीषु चोत्पन्नाः किंचिदुन्नतविक्रमाः ॥ १.१७.२० ॥
त्याच्याबरोबर, त्या त्या देवतेपासून वेगवेगळे जन्मले; गोलाङ्गूली (मादी लंगूर) यांच्यापासून जन्मलेले थोडे कमी पराक्रमी होते.
1.17.21
ऋक्षीषु च तथा जाता वानराः किन्नरीषु च ।
देवा महर्षिगन्धर्वास्तार्क्ष्ययक्षा यशस्विनः ॥ १.१७.२१ ॥
अस्वलींपासून व किन्नरींपासून वानर जन्मले; देव, महर्षी, गंधर्व, तार्क्ष्य (गरुड) आणि यक्ष यांनी यशस्वी पुत्र मिळवले.
1.17.22
नागाः किम्पुरुषाश्चैव सिद्धविद्याधरोरगाः ।
बहवो जनयामासुर्हृष्टास्तत्र सहस्रशः ॥ १.१७.२२ ॥
नाग, किंपुरुष, सिद्ध, विद्याधर आणि उरग आनंदाने तेथे हजारोंनी अनेक पुत्र निर्माण करत राहिले.
1.17.23
चारणाश्च सुतान् वीरान् ससृजुर्वनचारिणः ।
वानरान् सुमहाकायान् सर्वान् वै वनचारिणः ॥ १.१७.२३ ॥
चारणांनीही वनचारी वीर पुत्र निर्माण केले; वनात फिरणारे सर्व अत्यंत विशाल शरीराचे वानर होते.
1.17.24
अप्सरस्सु च मुख्यासु तथा विद्याधरीषु च ।
नागकन्यासु च तदा गन्धर्वीणां तनूषु च ।
कामरूपबलोपेता यथाकामविचारिणः ॥ १.१७.२४ ॥
प्रमुख अप्सरांमध्ये, विद्याधरींमध्ये, नागकन्यांमध्ये आणि गंधर्वींच्या शरीरांत (वानर जन्मले); इच्छेनुसार रूप धारण करण्याच्या सामर्थ्याने युक्त होऊन ते इच्छेनुसार विहरत.
1.17.25
सिंहशार्दूलसदृशा दर्पेण च बलेन च ।
शिलाप्रहरणाः सर्वे सर्वे पादपयोधिनः ॥ १.१७.२५ ॥
ते सर्व सिंह आणि वाघांसारखे होते, दर्प आणि बलातही तसेच. शिला हेच त्यांचे शस्त्र होते; सर्वजण पायांनी आणि वृक्षांनी लढत.
1.17.26
नखदंष्ट्रायुधाः सर्वे सर्वे सर्वास्त्रकोविदाः ।
विचालयेयुः शैलेन्द्रान् भेदयेयुः स्थिरान् द्रुमान् ॥ १.१७.२६ ॥
नखे आणि दात हीच त्यांची शस्त्रे होती; सर्वजण सर्व शस्त्रांत निपुण. ते पर्वतराजांना हलवू शकत आणि स्थिर वृक्ष फोडू शकत.
1.17.27
क्षोभयेयुश्च वेगेन समुद्रं सरितां पतिम् ।
दारयेयुः क्षितिं पद्भ्यामाप्लवेयुर्महार्णवान् ॥ १.१७.२७ ॥
ते वेगाने नद्यांचा स्वामी असलेल्या समुद्रालाही क्षुब्ध करू शकत; पायांनी पृथ्वी फोडू शकत आणि महासागर ओलांडू शकत.
1.17.28
नभस्तलं विशेयुश्च गृह्णीयुरपि तोयदान् ।
गृह्णीयुरपि मातङ्गान् मत्तान् प्रव्रजतो वने ॥ १.१७.२८ ॥
ते आकाशात प्रवेश करू शकत, मेघांनाही पकडू शकत; वनात फिरणाऱ्या मदोन्मत्त हत्तींनाही पकडू शकत.
1.17.29
नर्दमानांश्च नादेन पातयेयुर्विहङ्गमान् ।
ईदृशानां प्रसूतानि हरीणां कामरूपिणाम् ॥ १.१७.२९ ॥
गर्जना करत ते आपल्या गर्जनेने पक्ष्यांनाही खाली पाडू शकत. अशा इच्छारूपी हरींची ही संतती होती.
1.17.30
शतं शतसहस्राणि यूथपानां महात्मनाम् ।
ते प्रधानेषु यूथेषु हरीणां हरियूथपाः ॥ १.१७.३० ॥
महात्म्या यूथपतींची शंभर आणि लाखो होते. ते वानरांच्या प्रमुख यूथांचे नायक होते.
1.17.31
बभूवुर्यूथपश्रेष्ठान् वीरांश्चाजनयन् हरीन् ।
अन्ये ऋक्षवतः प्रस्थानुपतस्थुः सहस्रशः ॥ १.१७.३१ ॥
त्यांनी श्रेष्ठ यूथपती आणि वीर वानरांना जन्म दिला. इतर हजारोंच्या संख्येने ऋक्षवानाच्या पर्वतउतारांवर जाऊन राहिले.
1.17.32
अन्ये नानाविधाञ्छैलान् काननानि च भेजिरे ।
सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम् ॥ १.१७.३२ ॥
इतर वानर नानाविध पर्वत आणि अरण्यांचा आश्रय घेते झाले; ते सूर्यपुत्र सुग्रीव आणि इंद्रपुत्र वाली यांच्या आश्रयाला आले.
1.17.33
भ्रातरावुपतस्थुस्ते सर्वे च हरियूथपाः ।
नलं नीलं हनूमन्तमन्यांश्च हरियूथपान् ॥ १.१७.३३ ॥
त्या दोन्ही बंधूंची सर्व वानर यूथपतींनी सेवा केली—नल, नील, हनुमान आणि इतर वानर यूथपती.
1.17.34
ते तार्क्ष्यबलसम्पन्नाः सर्वे युद्धविशारदाः ।
विचरन्तोऽर्दयन् सर्वान् सिंहव्याघ्रमहोरगान् ॥ १.१७.३४ ॥
ते सर्व गरुडाच्या बलाने युक्त आणि युद्धकुशल होते; संचार करताना त्यांनी सिंह, वाघ आणि महासर्प यांसह सर्वांना पीडा दिली.
1.17.35
महाबलो महाबाहुर्वाली विपुलविक्रमः ।
जुगोप भुजवीर्येण ऋक्षगोपुच्छवानरान् ॥ १.१७.३५ ॥
महाबली, महाबाहू आणि विपुल पराक्रमी वाली याने आपल्या बाहुबलाने ऋक्ष, गोपुच्छ आणि वानरांचे रक्षण केले.
1.17.36
तैरियं पृथिवी शूरैः सपर्वतवनार्णवा ।
कीर्णा विविधसंस्थानैर्नानाव्यञ्जनलक्षणैः ॥ १.१७.३६ ॥
त्या शूरांनी ही पृथ्वी—पर्वत, अरण्य आणि सागरांसह—विविध आकार आणि नाना लक्षणांनी भरून गेली.
1.17.37
तैर्मेघवृन्दाचलकूटसंनिभै-
र्महाबलैर्वानरयूथपाधिपैः
बभूव भूर्भीमशरीररूपैः
समावृता रामसहायहेतोः ॥ १.१७.३७ ॥
रामाच्या साहाय्यासाठी, मेघसमूह आणि पर्वतशिखरांसारखे, महाबली, भयानक देह व रूप असलेल्या वानरयूथपतींच्या अधिपतींनी पृथ्वी व्यापली गेली.