વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.23.1
प्रभातायां तु शर्वर्यां विश्वामित्रो महामुनिः ।
अभ्यभाषत काकुत्स्थं शयानं पर्णसंस्तरे ॥ १.२३.१ ॥
રાત વીતીને પ્રભાત થયું ત્યારે મહામુનિ વિશ્વામિત્રે પાંદડાની પથારી પર સૂતેલા કાકુત્સ્થ રામને સંબોધ્યા.
1.23.2
कौसल्या सुप्रजा राम पूर्वा संध्या प्रवर्तते ।
उत्तिष्ठ नरशार्दूल कर्तव्यं दैवमाह्निकम् ॥ १.२३.२ ॥
રામ! કૌશલ્યાએ સુપુત્રને જન્મ આપ્યો છે; પૂર્વ સંધ્યા શરૂ થઈ રહી છે. ઊઠો, નરશાર્દૂલ! કરવાનું દૈવી નિત્યકર્મ છે.
1.23.3
तस्यर्षेः परमोदारं वचः श्रुत्वा नरोत्तमौ ।
स्नात्वा कृतोदकौ वीरौ जेपतुः परमं जपम् ॥ १.२३.३ ॥
તે ઋષિના અતિ ઉદાર વચન સાંભળીને બે નરોત્તમ વીરોએ સ્નાન કરી, જલતર્પણ કરીને પરમ જપ કર્યો.
1.23.4
कृताह्निकौ महावीर्यौ विश्वामित्रं तपोधनम् ।
अभिवाद्यातिसंहृष्टौ गमनायाभितस्थतुः ॥ १.२३.४ ॥
નિત્યકર્મ પૂરાં કરીને મહાપરાક્રમી બંને ભાઈઓએ તપોધન વિશ્વામિત્રને પ્રણામ કર્યા અને અતિ હર્ષિત થઈને પ્રયાણ માટે તૈયાર થઈ ઊભા રહ્યા.
1.23.5
तौ प्रयान्तौ महावीर्यौ दिव्यां त्रिपथगां नदीम् ।
ददृशाते ततस्तत्र सरय्वाः संगमे शुभे ॥ १.२३.५ ॥
પ્રયાણ કરતા તે મહાપરાક્રમી બંનેએ દિવ્ય ત્રિપથગા નદી (ગંગા)ને જોઈ; પછી ત્યાં સરયૂના શુભ સંગમ પર.
1.23.6
तत्राश्रमपदं पुण्यमृषीणां भावितात्मनाम् ।
बहुवर्षसहस्राणि तप्यतां परमं तपः ॥ १.२३.६ ॥
ત્યાં ભાવિતાત્મા ઋષિઓનું પવિત્ર આશ્રમસ્થાન હતું, જ્યાં તેઓ અનેક હજાર વર્ષોથી પરમ તપ કરી રહ્યા હતા.
1.23.7
तं दृष्ट्वा परमप्रीतौ राघवौ पुण्यमाश्रमम् ।
ऊचतुस्तं महात्मानं विश्वामित्रमिदं वचः ॥ १.२३.७ ॥
તે પવિત્ર આશ્રમ જોઈને અત્યંત પ્રસન્ન થયેલા બંને રાઘવોએ તે મહાત્મા વિશ્વામિત્રને આ વચન કહ્યું.
1.23.8
कस्यायमाश्रमः पुण्यः को न्वस्मिन्वसते पुमान् ।
भगवञ्श्रोतुमिच्छावः परं कौतूहलं हि नौ ॥ १.२३.८ ॥
આ પવિત્ર આશ્રમ કોનો છે? અહીં કયો પુરુષ વસે છે? હે ભગવન્, અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ; અમને ખૂબ કુતૂહલ છે.
1.23.9
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गवः ।
अब्रवीच्छ्रूयतां राम यस्यायं पूर्व आश्रमः ॥ १.२३.९ ॥
તેમનું તે વચન સાંભળીને મુનિશ્રેષ્ઠ વિશ્વામિત્ર હસ્યા અને બોલ્યા, "રામ, સાંભળ; આ આશ્રમ પૂર્વે જેનો હતો."
1.23.10
कन्दर्पो मूर्तिमानासीत्काम इत्युच्यते बुधैः ।
तपस्यन्तमिह स्थाणुं नियमेन समाहितम् ॥ १.२३.१० ॥
કંદર્પ — જ્ઞાનીઓ જેને "કામ" કહે છે — તે મૂર્તિમાન હતો. અહીં નિયમપૂર્વક તપ કરતા, સમાહિત સ્થાણુ (શિવ) હતા.
1.23.11
कृतोद्वाहं तु देवेशं गच्छन्तं समरुद्गणम् ।
धर्षयामास दुर्मेधा हुंकृतश्च महात्मना ॥ १.२३.११ ॥
વિવાહ કરીને મરુદ્ગણો સાથે જતા દેવેશ પર તે દુર્બુદ્ધિએ આક્રમણ કર્યું; તે મહાત્માએ "હું" કહીને તેને ધિક્કાર્યો.
1.23.12
अवध्यातश्च रुद्रेण चक्षुषा रघुनन्दन ।
व्यशीर्यन्त शरीरात् स्वात् सर्वगात्राणि दुर्मतेः ॥ १.२३.१२ ॥
હે રઘુનંદન, રુદ્રની દૃષ્ટિથી શાપિત થઈને તે દુર્મતિના શરીરમાંથી બધા અંગો ખરી પડ્યા.
1.23.13
तस्य गात्रं हतं तत्र निर्दग्धस्य महात्मना ।
अशरीरः कृतः कामः क्रोधाद् देवेश्वरेण ह ॥ १.२३.१३ ॥
ત્યાં એ મહાત્માએ તેનું શરીર બાળી નાખ્યું; દેવેશ્વરે ક્રોધથી કામને અશરીરી કર્યો.
1.23.14
अनङ्ग इति विख्यातस्तदा प्रभृति राघव ।
स चाङ्गविषयः श्रीमान् यत्राङ्गं स मुमोच ह ॥ १.२३.१४ ॥
હે રાઘવ, ત્યારથી તે 'અનંગ' નામે પ્રસિદ્ધ થયો. જ્યાં એ શ્રીમાને પોતાનું અંગ છોડ્યું, તે અંગદેશ તેનો વિષય બન્યો.
1.23.15
तस्यायमाश्रमः पुण्यस्तस्येमे मुनयः पुरा ।
शिष्या धर्मपरा वीर तेषां पापं न विद्यते ॥ १.२३.१५ ॥
આ તેનો પવિત્ર આશ્રમ છે; પૂર્વે આ મુનિઓ તેના શિષ્યો હતા, જેઓ ધર્મપરાયણ છે. હે વીર, તેમનામાં પાપ નથી.
1.23.16
इहाद्य रजनीं राम वसेम शुभदर्शन ।
पुण्ययोः सरितोर्मध्ये श्वस्तरिष्यामहे वयम् ॥ १.२३.१६ ॥
હે રામ, શુભદર્શન, આજની રાત આપણે અહીં રહીએ. બે પવિત્ર નદીઓની વચ્ચે; કાલે આપણે પાર ઊતરીશું.
1.23.17
अभिगच्छामहे सर्वे शुचयः पुण्यमाश्रमम् ।
इह वासः परोऽस्माकं सुखं वस्त्यामहे निशाम् ॥ १.२३.१७ ॥
આપણે સૌ શુચિ થઈને આ પવિત્ર આશ્રમમાં જઈએ. અહીંનો નિવાસ આપણા માટે શ્રેષ્ઠ છે; સુખપૂર્વક રાત વિતાવીએ.
1.23.18
स्नाताश्च कृतजप्याश्च हुतहव्या नरोत्तम ।
तेषां संवदतां तत्र तपोदीर्घेण चक्षुषा ॥ १.२३.१८ ॥
હે નરોત્તમ, સ્નાન કરીને, જપ કરીને, હવનની આહુતિ આપીને, ત્યાં તેઓ વાતચીત કરતા હતા ત્યારે, દીર્ઘ તપની દૃષ્ટિથી (તેમણે જોયું).
1.23.19
विज्ञाय परमप्रीता मुनयो हर्षमागमन् ।
अर्घ्यं पाद्यं तथाऽऽतिथ्यं निवेद्य कुशिकात्मजे ॥ १.२३.१९ ॥
આ જાણીને પરમ પ્રસન્ન થયેલા મુનિઓ હર્ષિત થયા. કુશિકપુત્રને અર્ધ્ય, પાદ્ય તથા આતિથ્ય અર્પણ કરીને.
1.23.20
रामलक्ष्मणयोः पश्चादकुर्वन्नतिथिक्रियाम् ।
सत्कारं समनुप्राप्य कथाभिरभिरञ्जयन् ॥ १.२३.२० ॥
પછી રામ-લક્ષ્મણનો અતિથિસત્કાર કર્યો. સત્કાર પામીને કથાઓથી તેમને પ્રસન્ન કર્યા.
1.23.21
यथार्हमजपन् संध्यामृषयस्ते समाहिताः ।
तत्र वासिभिरानीता मुनिभिः सुव्रतैः सह ॥ १.२३.२१ ॥
યથાયોગ્ય રીતે તે સમાહિત ઋષિઓએ સંધ્યાજપ કર્યો. ત્યાંના વાસીઓ દ્વારા લાવવામાં આવેલા સુવ્રત મુનિઓ સાથે.
1.23.22
न्यवसन् सुसुखं तत्र कामाश्रमपदे तथा ।
कथाभिरभिरामभिरभिरमौ नृपात्मजौ ।
रमयामास धर्मात्मा कौशिको मुनिपुङ्गवः ॥ १.२३.२२ ॥
તેઓ ત્યાં કામાશ્રમપદમાં અત્યંત સુખપૂર્વક રહ્યા. મનોહર કથાઓથી ધર્માત્મા મુનિશ્રેષ્ઠ કૌશિકે તે બે રાજકુમારોને પ્રસન્ન કર્યા.