ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.23.1
प्रभातायां तु शर्वर्यां विश्वामित्रो महामुनिः ।
अभ्यभाषत काकुत्स्थं शयानं पर्णसंस्तरे ॥ १.२३.१ ॥
ਰਾਤ ਬੀਤ ਕੇ ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ’ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.23.2
कौसल्या सुप्रजा राम पूर्वा संध्या प्रवर्तते ।
उत्तिष्ठ नरशार्दूल कर्तव्यं दैवमाह्निकम् ॥ १.२३.२ ॥
ਰਾਮਾ! ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਨੇ ਸੁਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਪੂਰਬੀ ਸੰਧਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉੱਠ, ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ! ਕਰਨ ਯੋਗ ਦੈਵੀ ਨਿੱਤ-ਕਰਮ ਹੈ।
1.23.3
तस्यर्षेः परमोदारं वचः श्रुत्वा नरोत्तमौ ।
स्नात्वा कृतोदकौ वीरौ जेपतुः परमं जपम् ॥ १.२३.३ ॥
ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉਦਾਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨਰੋਤਮ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਜਲ-ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਪਰਮ ਜਾਪ ਕੀਤਾ।
1.23.4
कृताह्निकौ महावीर्यौ विश्वामित्रं तपोधनम् ।
अभिवाद्यातिसंहृष्टौ गमनायाभितस्थतुः ॥ १.२३.४ ॥
ਨਿੱਤ-ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਤਪੋਧਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।
1.23.5
तौ प्रयान्तौ महावीर्यौ दिव्यां त्रिपथगां नदीम् ।
ददृशाते ततस्तत्र सरय्वाः संगमे शुभे ॥ १.२३.५ ॥
ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਨਦੀ (ਗੰਗਾ) ਵੇਖੀ; ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਮ ’ਤੇ।
1.23.6
तत्राश्रमपदं पुण्यमृषीणां भावितात्मनाम् ।
बहुवर्षसहस्राणि तप्यतां परमं तपः ॥ १.२३.६ ॥
ਉੱਥੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਚਿੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰਮ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
1.23.7
तं दृष्ट्वा परमप्रीतौ राघवौ पुण्यमाश्रमम् ।
ऊचतुस्तं महात्मानं विश्वामित्रमिदं वचः ॥ १.२३.७ ॥
ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਰਾਘਵ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
1.23.8
कस्यायमाश्रमः पुण्यः को न्वस्मिन्वसते पुमान् ।
भगवञ्श्रोतुमिच्छावः परं कौतूहलं हि नौ ॥ १.२३.८ ॥
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਖ ਵਸਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਭਗਵਨ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
1.23.9
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गवः ।
अब्रवीच्छ्रूयतां राम यस्यायं पूर्व आश्रमः ॥ १.२३.९ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਹੱਸੇ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, "ਰਾਮ, ਸੁਣੋ; ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਸੀ।"
1.23.10
कन्दर्पो मूर्तिमानासीत्काम इत्युच्यते बुधैः ।
तपस्यन्तमिह स्थाणुं नियमेन समाहितम् ॥ १.२३.१० ॥
ਕੰਦਰਪ — ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ "ਕਾਮ" ਆਖਦੇ ਹਨ — ਉਹ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਥਾਣੂ (ਸ਼ਿਵ) ਸਨ।
1.23.11
कृतोद्वाहं तु देवेशं गच्छन्तं समरुद्गणम् ।
धर्षयामास दुर्मेधा हुंकृतश्च महात्मना ॥ १.२३.११ ॥
ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾਂਦੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ "ਹੁੰਕਾਰ" ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰਿਆ।
1.23.12
अवध्यातश्च रुद्रेण चक्षुषा रघुनन्दन ।
व्यशीर्यन्त शरीरात् स्वात् सर्वगात्राणि दुर्मतेः ॥ १.२३.१२ ॥
ਹੇ ਰਘੂਨੰਦਨ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁਰਮਤਿ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਝੜ ਗਏ।
1.23.13
तस्य गात्रं हतं तत्र निर्दग्धस्य महात्मना ।
अशरीरः कृतः कामः क्रोधाद् देवेश्वरेण ह ॥ १.२३.१३ ॥
ਉਥੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾੜ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕਾਮ ਨੂੰ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
1.23.14
अनङ्ग इति विख्यातस्तदा प्रभृति राघव ।
स चाङ्गविषयः श्रीमान् यत्राङ्गं स मुमोच ह ॥ १.२३.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਹ 'ਅਨੰਗ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਗ ਛੱਡਿਆ, ਉਹ ਅੰਗ ਦੇਸ਼ ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ।
1.23.15
तस्यायमाश्रमः पुण्यस्तस्येमे मुनयः पुरा ।
शिष्या धर्मपरा वीर तेषां पापं न विद्यते ॥ १.२३.१५ ॥
ਇਹ ਉਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੁਨੀ ਉਸਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਸਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਹੇ ਵੀਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।
1.23.16
इहाद्य रजनीं राम वसेम शुभदर्शन ।
पुण्ययोः सरितोर्मध्ये श्वस्तरिष्यामहे वयम् ॥ १.२३.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਏ। ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਹੋਵਾਂਗੇ।
1.23.17
अभिगच्छामहे सर्वे शुचयः पुण्यमाश्रमम् ।
इह वासः परोऽस्माकं सुखं वस्त्यामहे निशाम् ॥ १.२३.१७ ॥
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਪਾਵਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਈਏ।
1.23.18
स्नाताश्च कृतजप्याश्च हुतहव्या नरोत्तम ।
तेषां संवदतां तत्र तपोदीर्घेण चक्षुषा ॥ १.२३.१८ ॥
ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਪ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ (ਵੇਖਿਆ)।
1.23.19
विज्ञाय परमप्रीता मुनयो हर्षमागमन् ।
अर्घ्यं पाद्यं तथाऽऽतिथ्यं निवेद्य कुशिकात्मजे ॥ १.२३.१९ ॥
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਮੁਨੀ ਹਰਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ, ਪਾਦ੍ਯ ਅਤੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਭੇਟ ਕਰਕੇ।
1.23.20
रामलक्ष्मणयोः पश्चादकुर्वन्नतिथिक्रियाम् ।
सत्कारं समनुप्राप्य कथाभिरभिरञ्जयन् ॥ १.२३.२० ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਸਤਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
1.23.21
यथार्हमजपन् संध्यामृषयस्ते समाहिताः ।
तत्र वासिभिरानीता मुनिभिः सुव्रतैः सह ॥ १.२३.२१ ॥
ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮਾਹਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੰਧਿਆ ਜਪ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ।
1.23.22
न्यवसन् सुसुखं तत्र कामाश्रमपदे तथा ।
कथाभिरभिरामभिरभिरमौ नृपात्मजौ ।
रमयामास धर्मात्मा कौशिको मुनिपुङ्गवः ॥ १.२३.२२ ॥
ਉਹ ਉੱਥੇ ਕਾਮਾਸ਼੍ਰਮ ਪਦ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਮਨੋਹਰ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।