વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.24.1
ततः प्रभाते विमले कृताह्निकमरिन्दमौ ।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य नद्यास्तीरमुपागतौ ॥ १.२४.१ ॥
પછી નિર્મળ પ્રભાતે, નિત્યકર્મ પૂર્ણ કરીને શત્રુદમન કરનારા બંને ભાઈઓ વિશ્વામિત્રને આગળ રાખીને નદીના કિનારે પહોંચ્યા.
1.24.2
ते च सर्वे महात्मानो मुनयः संशितव्रताः ।
उपस्थाप्य शुभां नावं विश्वामित्रमथाब्रुवन् ॥ १.२४.२ ॥
કઠોર વ્રત પાળનારા તે સર્વ મહાત્મા મુનિઓએ એક શુભ નાવ લાવીને વિશ્વામિત્રને કહ્યું.
1.24.3
आरोहतु भवान् नावं राजपुत्रपुरस्कृतः ।
अरिष्टं गच्छ पन्थानं मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥ १.२४.३ ॥
રાજકુમારોને આગળ રાખીને આપ નાવમાં ચઢો; નિર્વિઘ્ન માર્ગે જાઓ, સમયનો વિલંબ ન થાય.
1.24.4
विश्वामित्रस्तथेत्युक्त्वा तानृषीन् प्रतिपूज्य च ।
ततार सहितस्ताभ्यां सरितं सागरङ्गमाम् ॥ १.२४.४ ॥
વિશ્વામિત્રે 'એમ જ થાઓ' કહીને તે ઋષિઓનું સન્માન કર્યું અને તે બંને સાથે સાગર તરફ વહેતી નદી પાર કરી.
1.24.5
तत्र शुश्राव वै शब्दं तोयसंरम्भवर्धितम् ।
मध्यमागम्य तोयस्य तस्य शब्दस्य निश्चयम् ॥ १.२४.५ ॥
ત્યાં પાણીના વેગથી વધેલો એક અવાજ તેમણે સાંભળ્યો; નદીના મધ્યભાગમાં પહોંચીને તે અવાજનો નિશ્ચય કર્યો.
1.24.6
ज्ञातुकामो महातेजाः सह रामः कनीयसा ।
अथ रामः सरिन्मध्ये पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ १.२४.६ ॥
મહાતેજસ્વી રામે, નાના ભાઈ સાથે જાણવાની ઇચ્છાથી, નદીના મધ્યમાં મુનિશ્રેષ્ઠ વિશ્વામિત્રને પૂછ્યું.
1.24.7
वारिणो भिद्यमानस्य किमयं तुमुलो ध्वनिः ।
राघवस्य वचः श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् ॥ १.२४.७ ॥
પાણી ભેદાતાં આ તુમુલ ધ્વનિ શાનો છે? રાઘવનાં કુતૂહલભર્યાં વચન સાંભળીને.
1.24.8
कथयामास धर्मात्मा तस्य शब्दस्य निश्चयम् ।
कैलासपर्वते राम मनसा निर्मितं परम् ॥ १.२४.८ ॥
ધર્માત્માએ તે શબ્દનો નિશ્ચય કહ્યો — હે રામ, કૈલાસ પર્વત પર મનથી રચાયેલું પરમ સરોવર.
1.24.9
ब्रह्मणा नरशार्दूल तेनेदं मानसं सरः ।
तस्मात् सुस्राव सरसः सायोध्यामुपगूहते ॥ १.२४.९ ॥
બ્રહ્માએ આ માનસ સરોવર રચ્યું. હે નરશ્રેષ્ઠ, ત્યાંથી વહીને તે અયોધ્યાને વીંટળાય છે.
1.24.10
सरःप्रवृत्ता सरयूः पुण्या ब्रह्मसरश्च्युता ।
तस्यायमतुलः शब्दो जाह्नवीमभिवर्तते ॥ १.२४.१० ॥
સરોવરથી વહેલી પુણ્ય સરયૂ, બ્રહ્મસરોવરથી ચ્યુત થયેલી. તેનો આ અતુલ્ય શબ્દ જાહ્નવી તરફ વહે છે.
1.24.11
वारिसंक्षोभजो राम प्रणामं नियतः कुरु ।
ताभ्यां तु तावुभौ कृत्वा प्रणाममतिधार्मिकौ ॥ १.२४.११ ॥
હે રામ, જળના ક્ષોભથી ઉત્પન્ન થયેલો આ શબ્દ છે. નિયમપૂર્વક તેમને પ્રણામ કરો. અતિધાર્મિક તે બંનેએ તે બંનેને પ્રણામ કર્યા.
1.24.12
तीरं दक्षिणमासाद्य जग्मतुर्लघुविक्रमौ ।
स वनं घोरसंकाशं दृष्ट्वा नरवरात्मजः ॥ १.२४.१२ ॥
દક્ષિણ કિનારે પહોંચીને, ઝડપી પગલાં ભરતા તે બંને આગળ વધ્યા. નરશ્રેષ્ઠના પુત્રે તે ભયાનક જેવું લાગતું વન જોયું.
1.24.13
अविप्रहतमैक्ष्वाकः पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ।
अहो वनमिदं दुर्गं झिल्लिकागणसंयुतम् ॥ १.२४.१३ ॥
અવરોધ વિના ઇક્ષ્વાકુ વંશના (રામ) મુનિશ્રેષ્ઠને પૂછ્યું, "અહો! આ વન કેટલું દુર્ગમ છે, તીડ-કીડાઓના સમૂહોથી ભરેલું!"
1.24.14
भैरवैः श्वापदैः कीर्णं शकुन्तैर्दारुणारवैः ।
नानाप्रकारैः शकुनैर्वाश्यद्भिर्भैरवस्वनैः ॥ १.२४.१४ ॥
ભયાનક હિંસક પ્રાણીઓથી ભરેલું, ભીષણ અવાજે ચીસો પાડતાં પક્ષીઓથી, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ ભયંકર અવાજે બૂમો પાડે છે.
1.24.15
सिंहव्याघ्रवराहैश्च वारणैश्चापि शोभितम् ।
धवाश्वकर्णककुभैर्बिल्वतिन्दुकपाटलैः ॥ १.२४.१५ ॥
સિંહ, વાઘ, જંગલી ભૂંડ અને હાથીઓથી પણ શોભતું, ધવ, અશ્વકર્ણ, અર્જુન વૃક્ષોથી, બિલ્વ, તિંદુક, પાટલ વૃક્ષોથી.
1.24.16
संकीर्णं बदरीभिश्च किं न्विदं दारुणं वनम् ।
तमुवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.२४.१६ ॥
બદરી વૃક્ષોથી ગીચ ભરેલું આ ભયંકર વન શા માટે છે?" તેને મહાતેજસ્વી મહામુનિ વિશ્વામિત્રે કહ્યું.
1.24.17
श्रूयतां वत्स काकुत्स्थ यस्यैतद् दारुणं वनम् ।
एतौ जनपदौ स्फीतौ पूर्वमास्तां नरोत्तम ॥ १.२४.१७ ॥
"સાંભળ, વત્સ કાકુત્સ્થ! આ ભયંકર વન જેનું છે, તે બંને જનપદો પૂર્વે સમૃદ્ધ હતા, હે નરોત્તમ."
1.24.18
मलदाश्च करूषाश्च देवनिर्माणनिर्मितौ ।
पुरा वृत्रवधे राम मलेन समभिप्लुतम् ॥ १.२४.१८ ॥
મલદ અને કરૂષ, દેવોએ રચેલા, હે રામ! પૂર્વે વૃત્રવધ સમયે તેઓ મળથી સંપૂર્ણ ઢંકાઈ ગયા.
1.24.19
क्षुधा चैव सहस्राक्षं ब्रह्महत्या समाविशत् ।
तमिन्द्रं मलिनं देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ १.२४.१९ ॥
ભૂખ અને બ્રહ્મહત્યાનું પાપ સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રમાં પ્રવેશ્યાં. મલિન થયેલા તે ઇન્દ્રને દેવો અને તપોધન ઋષિઓએ જોયા.
1.24.20
कलशैः स्नापयामासुर्मलं चास्य प्रमोचयन् ।
इह भूम्यां मलं दत्त्वा देवाः कारूषमेव च ॥ १.२४.२० ॥
દેવોએ કળશોથી તેને સ્નાન કરાવ્યું અને તેનો મળ દૂર કર્યો. અહીં ભૂમિને મળ અને કારૂષ આપીને.
1.24.21
शरीरजं महेन्द्रस्य ततो हर्षं प्रपेदिरे ।
निर्मलो निष्करूषश्च शुद्ध इन्द्रो यथाभवत् ॥ १.२४.२१ ॥
પછી મહેન્દ્રના શરીરથી ઉત્પન્ન થયેલા મળથી દેવોને હર્ષ થયો. નિર્મળ અને કારૂષરહિત થઈને ઇન્દ્ર પહેલાંની જેમ શુદ્ધ થયા.
1.24.22
ददौ देशस्य सुप्रीतो वरं प्रादातनुत्तमम् ।
इमौ जनपदौ स्फीतौ ख्यातिं लोके गमिष्यतः ॥ १.२४.२२ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન થઈને તેણે તે દેશને શ્રેષ્ઠ વરદાન આપ્યું. આ બંને સમૃદ્ધ જનપદો જગતમાં ખ્યાતિ પામશે.
1.24.23
मलदाश्च करूषाश्च ममाङ्गमलधारिणौ ।
साधु साध्विति तं देवाः पाकशासनमब्रुवन् ॥ १.२४.२३ ॥
"મલદ અને કારૂષ, જેઓ મારા શરીરનો મળ ધારણ કરે છે — સારું, સારું!" એમ દેવોએ પાકશાસન ઇન્દ્રને કહ્યું.
1.24.24
देशस्य पूजां तां दृष्ट्वा कृतां शक्रेण धीमता ।
एतौ जनपदौ स्फीतौ दीर्घकालमरिंदम ॥ १.२४.२४ ॥
બુદ્ધિમાન શક્રે તે દેશનું કરેલું એ સન્માન જોઈને, હે અરિંદમ, આ બંને સમૃદ્ધ જનપદો લાંબા સમય સુધી ટકી રહ્યા.
1.24.25
मलदाश्च करूषाश्च मुदिता धनधान्यतः ।
कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षिणी कामरूपिणी ॥ १.२४.२५ ॥
મલદ અને કરૂષ દેશો ધનધાન્યથી પ્રસન્ન હતા. થોડા સમય પછી ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતી એક યક્ષિણી ત્યાં આવી.
1.24.26
बलं नागसहस्रस्य धारयन्ती तदा ह्यभूत् ।
ताटका नाम भद्रं ते भार्या सुन्दस्य धीमतः ॥ १.२४.२६ ॥
હજાર હાથીઓનું બળ ધરાવતી એ તાટકા નામની હતી; બુદ્ધિમાન સુંદની પત્ની. તારું કલ્યાણ થાઓ.
1.24.27
मारीचो राक्षसः पुत्रो यस्याः शक्रपराक्रमः ।
वृत्तबाहुर्महाशीर्षो विपुलास्यतनुर्महान् ॥ १.२४.२७ ॥
તેનો પુત્ર મારીચ નામનો રાક્ષસ છે, ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી. ગોળ ભુજાઓ, મોટું માથું, વિશાળ મુખ અને મહાકાય દેહ ધરાવતો.
1.24.28
राक्षसो भैरवाकारो नित्यं त्रासयते प्रजाः ।
इमौ जनपदौ नित्यं विनाशयति राघव ॥ १.२४.२८ ॥
ભયંકર આકારનો એ રાક્ષસ સતત પ્રજાને ડરાવે છે. હે રાઘવ! તે આ બંને દેશોનો સતત વિનાશ કરી રહ્યો છે.
1.24.29
मलदांश्च करूषांश्च ताटका दुष्टचारिणी ।
सेयं पन्थानमावृत्य वसत्यत्यर्धयोजने ॥ १.२४.२९ ॥
દુષ્ટ આચરણ કરનારી તાટકા મલદ અને કરૂષોને પીડે છે. તે આ માર્ગ રોકીને અર્ધા યોજન દૂર રહે છે.
1.24.30
अत एव च गन्तव्यं ताटकाया वनं यतः ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य जहीमां दुष्टचारिणीम् ॥ १.२४.३० ॥
તેથી તાટકાના વનમાં જવું જ જોઈએ. પોતાના ભુજબળ પર ભરોસો રાખીને આ દુષ્ટ આચરણવાળીનો વધ કર.
1.24.31
मन्नियोगादिमं देशं कुरु निष्कण्टकं पुनः ।
नहि कश्चिदिमं देशं शक्तो ह्यागन्तुमीदृशम् ॥ १.२४.३१ ॥
મારા આદેશથી આ પ્રદેશને ફરી કાંટા વિનાનો કરો, કારણ કે આવા આ પ્રદેશમાં કોઈ પણ આવવા સમર્થ નથી.
1.24.32
यक्षिण्या घोरया राम उत्सादितमसह्यया ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथैतद् दारुणं वनम् ।
यक्ष्या चोत्सादितं सर्वमद्यापि न निवर्तते ॥ १.२४.३२ ॥
હે રામ, આ ભયંકર, અસહ્ય યક્ષિણીએ બધું ઉજાડી નાખ્યું છે. આ ભયંકર વન કેવું છે તે મેં તમને બધું કહ્યું છે. યક્ષીએ જે નાશ કર્યું તે બધું આજે પણ પાછું વળ્યું નથી.