वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.24.1
ततः प्रभाते विमले कृताह्निकमरिन्दमौ ।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य नद्यास्तीरमुपागतौ ॥ १.२४.१ ॥
नंतर निर्मळ प्रभातकाळी, नित्यकर्म आटोपून शत्रूंचे दमन करणारे ते दोघे विश्वामित्रांना पुढे करून नदीच्या तीरावर पोहोचले.
1.24.2
ते च सर्वे महात्मानो मुनयः संशितव्रताः ।
उपस्थाप्य शुभां नावं विश्वामित्रमथाब्रुवन् ॥ १.२४.२ ॥
कठोर व्रते पाळणारे ते सर्व महात्मे मुनी एक शुभ नाव आणून विश्वामित्रांना म्हणाले.
1.24.3
आरोहतु भवान् नावं राजपुत्रपुरस्कृतः ।
अरिष्टं गच्छ पन्थानं मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥ १.२४.३ ॥
राजपुत्रांना पुढे करून आपण नावेत चढा; निर्विघ्नपणे मार्ग चालावा, वेळेचा विलंब होऊ देऊ नका.
1.24.4
विश्वामित्रस्तथेत्युक्त्वा तानृषीन् प्रतिपूज्य च ।
ततार सहितस्ताभ्यां सरितं सागरङ्गमाम् ॥ १.२४.४ ॥
विश्वामित्र 'तसेच होवो' असे म्हणून त्या ऋषींचा सन्मान करून, त्या दोघांसह सागराकडे वाहणारी नदी ओलांडली.
1.24.5
तत्र शुश्राव वै शब्दं तोयसंरम्भवर्धितम् ।
मध्यमागम्य तोयस्य तस्य शब्दस्य निश्चयम् ॥ १.२४.५ ॥
तेथे पाण्याच्या वेगाने वाढलेला एक आवाज त्यांनी ऐकला; नदीच्या मध्यभागी जाऊन त्या आवाजाचा निश्चय केला.
1.24.6
ज्ञातुकामो महातेजाः सह रामः कनीयसा ।
अथ रामः सरिन्मध्ये पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ १.२४.६ ॥
महातेजस्वी राम, धाकट्या भावासह जाणून घेण्याच्या इच्छेने, नदीच्या मध्यभागी मुनिश्रेष्ठ विश्वामित्रांना विचारू लागले.
1.24.7
वारिणो भिद्यमानस्य किमयं तुमुलो ध्वनिः ।
राघवस्य वचः श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् ॥ १.२४.७ ॥
पाणी भिद्यमान होताना हा तुमुल ध्वनी कसला? राघवाचे कुतूहलयुक्त वचन ऐकून.
1.24.8
कथयामास धर्मात्मा तस्य शब्दस्य निश्चयम् ।
कैलासपर्वते राम मनसा निर्मितं परम् ॥ १.२४.८ ॥
धर्मात्म्याने त्या शब्दाचा निश्चय सांगितला — हे राम, कैलास पर्वतावर मनाने निर्माण केलेले परम सरोवर.
1.24.9
ब्रह्मणा नरशार्दूल तेनेदं मानसं सरः ।
तस्मात् सुस्राव सरसः सायोध्यामुपगूहते ॥ १.२४.९ ॥
ब्रह्मदेवाने हे मानस सरोवर निर्माण केले. हे नरश्रेष्ठा, तेथून वाहून ते अयोध्येला वेढते.
1.24.10
सरःप्रवृत्ता सरयूः पुण्या ब्रह्मसरश्च्युता ।
तस्यायमतुलः शब्दो जाह्नवीमभिवर्तते ॥ १.२४.१० ॥
सरोवरातून निघालेली पुण्य सरयू, ब्रह्मसरोवरातून च्युत झालेली. तिचा हा अतुल ध्वनी जाह्नवीकडे वाहतो.
1.24.11
वारिसंक्षोभजो राम प्रणामं नियतः कुरु ।
ताभ्यां तु तावुभौ कृत्वा प्रणाममतिधार्मिकौ ॥ १.२४.११ ॥
हे राम, पाण्याच्या क्षोभातून उत्पन्न झालेला हा ध्वनी आहे. नियमाने त्यांना प्रणाम कर. अतिधार्मिक ते दोघे, त्या दोघांना प्रणाम करून.
1.24.12
तीरं दक्षिणमासाद्य जग्मतुर्लघुविक्रमौ ।
स वनं घोरसंकाशं दृष्ट्वा नरवरात्मजः ॥ १.२४.१२ ॥
दक्षिण तीरावर पोहोचून, वेगवान पावलांचे ते दोघे पुढे गेले. नरश्रेष्ठाच्या पुत्राने त्या भयानकसदृश अरण्याला पाहिले.
1.24.13
अविप्रहतमैक्ष्वाकः पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ।
अहो वनमिदं दुर्गं झिल्लिकागणसंयुतम् ॥ १.२४.१३ ॥
अडथळ्याविना इक्ष्वाकु वंशातील (राम) मुनिश्रेष्ठांना विचारले, "अहो! हे वन किती दुर्गम आहे, झुरळांच्या थव्यांनी भरलेले!"
1.24.14
भैरवैः श्वापदैः कीर्णं शकुन्तैर्दारुणारवैः ।
नानाप्रकारैः शकुनैर्वाश्यद्भिर्भैरवस्वनैः ॥ १.२४.१४ ॥
भयानक हिंस्र प्राण्यांनी भरलेले, भीषण स्वराने ओरडणाऱ्या पक्ष्यांनी, नाना प्रकारचे पक्षी भीषण आवाजात ओरडत आहेत.
1.24.15
सिंहव्याघ्रवराहैश्च वारणैश्चापि शोभितम् ।
धवाश्वकर्णककुभैर्बिल्वतिन्दुकपाटलैः ॥ १.२४.१५ ॥
सिंह, वाघ, रानडुकर आणि हत्तींनीही शोभणारे, धव, अश्वकर्ण, अर्जुन वृक्षांनी, बेल, तिंदुक, पाटल वृक्षांनी.
1.24.16
संकीर्णं बदरीभिश्च किं न्विदं दारुणं वनम् ।
तमुवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.२४.१६ ॥
बदरीच्या झाडांनी दाट भरलेले हे भयानक वन असे का आहे?" त्याला महातेजस्वी महामुनी विश्वामित्र म्हणाले.
1.24.17
श्रूयतां वत्स काकुत्स्थ यस्यैतद् दारुणं वनम् ।
एतौ जनपदौ स्फीतौ पूर्वमास्तां नरोत्तम ॥ १.२४.१७ ॥
"ऐक, वत्सा काकुत्स्था! हे भयानक वन ज्यांचे आहे, ती दोन जनपदे पूर्वी समृद्ध होती, हे नरोत्तमा."
1.24.18
मलदाश्च करूषाश्च देवनिर्माणनिर्मितौ ।
पुरा वृत्रवधे राम मलेन समभिप्लुतम् ॥ १.२४.१८ ॥
मलद आणि करूष, देवांनी निर्मिलेले, हे राम! पूर्वी वृत्रवधाच्या वेळी ते मळाने पूर्णपणे व्यापले गेले.
1.24.19
क्षुधा चैव सहस्राक्षं ब्रह्महत्या समाविशत् ।
तमिन्द्रं मलिनं देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ १.२४.१९ ॥
भूक आणि ब्रह्महत्येचे पाप सहस्राक्ष इंद्रात शिरले. मलिन झालेल्या त्या इंद्राला देव आणि तपोधन ऋषींनी पाहिले.
1.24.20
कलशैः स्नापयामासुर्मलं चास्य प्रमोचयन् ।
इह भूम्यां मलं दत्त्वा देवाः कारूषमेव च ॥ १.२४.२० ॥
देवांनी कलशांनी त्याला स्नान घालून त्याचा मल दूर केला. येथे पृथ्वीला मल आणि करूष देऊन.
1.24.21
शरीरजं महेन्द्रस्य ततो हर्षं प्रपेदिरे ।
निर्मलो निष्करूषश्च शुद्ध इन्द्रो यथाभवत् ॥ १.२४.२१ ॥
नंतर महेंद्राच्या शरीरापासून उत्पन्न झालेल्या मलामुळे देवांना आनंद झाला. निर्मल आणि करूषरहित झालेला इंद्र पूर्वीसारखा शुद्ध झाला.
1.24.22
ददौ देशस्य सुप्रीतो वरं प्रादातनुत्तमम् ।
इमौ जनपदौ स्फीतौ ख्यातिं लोके गमिष्यतः ॥ १.२४.२२ ॥
अत्यंत प्रसन्न होऊन त्याने त्या देशाला श्रेष्ठ वर दिला. ही दोन्ही समृद्ध जनपदे जगात कीर्ती मिळवतील.
1.24.23
मलदाश्च करूषाश्च ममाङ्गमलधारिणौ ।
साधु साध्विति तं देवाः पाकशासनमब्रुवन् ॥ १.२४.२३ ॥
"मलद आणि करूष, जे माझ्या शरीराचा मल धारण करतात — छान, छान!" असे देवांनी पाकशासन इंद्राला म्हटले.
1.24.24
देशस्य पूजां तां दृष्ट्वा कृतां शक्रेण धीमता ।
एतौ जनपदौ स्फीतौ दीर्घकालमरिंदम ॥ १.२४.२४ ॥
बुद्धिमान शक्राने त्या देशाचा केलेला तो सन्मान पाहून, हे अरिंदमा, ही दोन्ही समृद्ध जनपदे दीर्घकाळ टिकली.
1.24.25
मलदाश्च करूषाश्च मुदिता धनधान्यतः ।
कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षिणी कामरूपिणी ॥ १.२४.२५ ॥
मलद आणि करूष देश धनधान्याने आनंदित होते. काही काळानंतर इच्छेनुसार रूप धारण करणारी एक यक्षिणी तेथे आली.
1.24.26
बलं नागसहस्रस्य धारयन्ती तदा ह्यभूत् ।
ताटका नाम भद्रं ते भार्या सुन्दस्य धीमतः ॥ १.२४.२६ ॥
हजार हत्तींचे बळ धारण करणारी ती ताटका नावाची होती; बुद्धिमान सुंदाची पत्नी. तुझे कल्याण असो.
1.24.27
मारीचो राक्षसः पुत्रो यस्याः शक्रपराक्रमः ।
वृत्तबाहुर्महाशीर्षो विपुलास्यतनुर्महान् ॥ १.२४.२७ ॥
तिचा पुत्र मारीच नावाचा राक्षस आहे, इंद्रासारखा पराक्रमी. गोल बाहू, मोठे मस्तक, विशाल मुख आणि महाकाय देह असलेला.
1.24.28
राक्षसो भैरवाकारो नित्यं त्रासयते प्रजाः ।
इमौ जनपदौ नित्यं विनाशयति राघव ॥ १.२४.२८ ॥
भयंकर आकाराचा तो राक्षस सतत प्रजांना घाबरवतो. हे राघवा! तो हे दोन्ही देश सतत उद्ध्वस्त करत आहे.
1.24.29
मलदांश्च करूषांश्च ताटका दुष्टचारिणी ।
सेयं पन्थानमावृत्य वसत्यत्यर्धयोजने ॥ १.२४.२९ ॥
दुष्ट आचरण करणारी ताटका मलद आणि करूषांना त्रास देते. ती हा मार्ग अडवून अर्ध्या योजनावर राहते.
1.24.30
अत एव च गन्तव्यं ताटकाया वनं यतः ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य जहीमां दुष्टचारिणीम् ॥ १.२४.३० ॥
म्हणून ताटकेच्या वनात जायलाच हवे. स्वतःच्या बाहुबलावर विसंबून या दुष्ट आचरणाऱ्या स्त्रीला ठार कर.
1.24.31
मन्नियोगादिमं देशं कुरु निष्कण्टकं पुनः ।
नहि कश्चिदिमं देशं शक्तो ह्यागन्तुमीदृशम् ॥ १.२४.३१ ॥
माझ्या आज्ञेनुसार हा प्रदेश पुन्हा काट्यांपासून मुक्त कर, कारण असा हा प्रदेश कोणीही येण्यास समर्थ नाही.
1.24.32
यक्षिण्या घोरया राम उत्सादितमसह्यया ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथैतद् दारुणं वनम् ।
यक्ष्या चोत्सादितं सर्वमद्यापि न निवर्तते ॥ १.२४.३२ ॥
हे राम, या भयंकर, असह्य यक्षिणीने सर्व उद्ध्वस्त केले आहे. हे भयंकर वन कसे आहे ते मी तुला सर्व सांगितले आहे. यक्षीने नष्ट केलेले सर्व आजही पुन्हा सावरलेले नाही.