वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.25.1
अथ तस्याप्रमेयस्य मुनेर्वचनमुत्तमम्।
श्रुत्वा पुरुषशार्दूलः प्रत्युवाच शुभां गिरम् ॥ १.२५.१ ॥
तेव्हा त्या अप्रमेय मुनींचे उत्तम वचन ऐकून पुरुषव्याघ्र रामाने शुभ वाणीत उत्तर दिले.
1.25.2
अल्पवीर्या यदा यक्षी श्रूयते मुनिपुङ्गव ।
कथं नागसहस्रस्य धारयत्यबला बलम् ॥ १.२५.२ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, यक्षी अल्पबल असते असे ऐकतो; मग ही अबला हजार हत्तींचे बल कसे धारण करते?
1.25.3
इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा राघवस्यामितौजसः ।
हर्षयञ्श्लक्ष्णया वाचा सलक्ष्मणमरिन्दमम् ॥ १.२५.३ ॥
अमित तेजस्वी राघवाचे हे बोलणे ऐकून, मधुर वाणीने लक्ष्मणासह शत्रुदमनाला संतुष्ट करत.
1.25.4
विश्वामित्रोऽब्रवीद् वाक्यं शृणु येन बलोत्कटा ।
वरदानकृतं वीर्यं धारयत्यबला बलम् ॥ १.२५.४ ॥
विश्वामित्र म्हणाले: ऐक, ही अबला वरदानाने प्राप्त झालेल्या वीर्याने प्रचंड बल धारण करते.
1.25.5
पूर्वमासीन्महायक्षः सुकेतुर्नाम वीर्यवान् ।
अनपत्यः शुभाचारः स च तेपे महत्तपः ॥ १.२५.५ ॥
पूर्वी सुकेतु नावाचा पराक्रमी महायक्ष होता. त्याला संतती नव्हती; तो शुभ आचरणाचा होता आणि त्याने महान तप केले.
1.25.6
पितामहस्तु सुप्रीतस्तस्य यक्षपतेस्तदा ।
कन्यारत्नं ददौ राम ताटकां नाम नामतः ॥ १.२५.६ ॥
तेव्हा पितामहांनी (ब्रह्मदेवांनी) त्या यक्षपतीवर अत्यंत प्रसन्न होऊन, हे राम, ताटका नावाचे कन्यारत्न त्याला दिले.
1.25.7
ददौ नागसहस्रस्य बलं चास्याः पितामहः ।
न त्वेव पुत्रं यक्षाय ददौ चासौ महायशाः ॥ १.२५.७ ॥
पितामहांनी तिला हजार हत्तींचे बळ दिले; पण त्या महायशस्वींनी यक्षाला पुत्र दिला नाही.
1.25.8
तां तु बालां विवर्धन्तीं रूपयौवनशालिनीम् ।
जम्भपुत्राय सुन्दाय ददौ भार्यां यशस्विनीम् ॥ १.२५.८ ॥
वाढत असलेल्या, रूप-यौवनाने शोभणाऱ्या त्या बालिकेला जंभाचा पुत्र सुंद याला पत्नी म्हणून दिले; ती यशस्विनी होती.
1.25.9
कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षी पुत्रं व्यजायत ।
मारीचं नाम दुर्धर्षं यः शापाद् राक्षसोऽभवत् ॥ १.२५.९ ॥
काही काळानंतर त्या यक्षीला मारीच नावाचा दुर्धर्ष पुत्र झाला; तो शापामुळे राक्षस झाला.
1.25.10
सुन्दे तु निहते राम अगस्त्यमृषिसत्तमम् ।
ताटका सहपुत्रेण प्रधर्षयितुमिच्छति ॥ १.२५.१० ॥
राम, सुंद मारला गेल्यावर ताटका आपल्या पुत्रासह श्रेष्ठ ऋषी अगस्त्यांवर आक्रमण करू इच्छिते.
1.25.11
भक्षार्थं जातसंरम्भा गर्जन्ती साभ्यधावत ।
आपतन्तीं तु तां दृष्ट्वा अगस्त्यो भगवानृषिः ॥ १.२५.११ ॥
अन्नासाठी संतापलेली ती गर्जना करीत धावली; तिला आक्रमण करताना पाहून भगवान ऋषी अगस्त्य...
1.25.12
राक्षसत्वं भजस्वेति मारीचं व्याजहार सः ।
अगस्त्यः परमामर्षस्ताटकामपि शप्तवान् ॥ १.२५.१२ ॥
'राक्षसत्व प्राप्त कर' असे त्यांनी मारीचास म्हटले; अत्यंत संतापून ताटकेलाही शाप दिला.
1.25.13
पुरुषादी महायक्षी विकृता विकृतानना ।
इदं रूपम् विहायाशु दारुणं रूपमस्तु ते ॥ १.२५.१३ ॥
नरमांसभक्षक महायक्षी, विकृत रूप आणि विकृत मुख असलेली, हे रूप सोडून तुला लवकरच भयंकर रूप प्राप्त होवो.
1.25.14
सैषा शापकृतामर्षा ताटका क्रोधमूर्छिता ।
देशमुत्सादयत्येनमगस्त्याचरितं शुभम् ॥ १.२५.१४ ॥
शापाने संतापलेली, क्रोधाने मूर्च्छित झालेली ही ताटका अगस्त्यांनी सेवन केलेला हा शुभ प्रदेश उध्वस्त करीत आहे.
1.25.15
एनां राघव दुर्वृत्तां यक्षीं परमदारुणाम् ।
गोब्राह्मणहितार्थाय जहि दुष्टपराक्रमाम् ॥ १.२५.१५ ॥
हे राघवा! गाई आणि ब्राह्मण यांच्या हितासाठी या दुराचारी, अत्यंत भयंकर आणि दुष्ट पराक्रम असलेल्या यक्षीचा वध कर.
1.25.16
नह्येनां शापसंसृष्टां कश्चिदुत्सहते पुमान् ।
निहन्तुं त्रिषु लोकेषु त्वामृते रघुनन्दन ॥ १.२५.१६ ॥
शापाने बद्ध झालेल्या हिला तिन्ही लोकांत तुझ्याशिवाय कोणताही पुरुष मारण्याचे धाडस करणार नाही, हे रघुनंदना.
1.25.17
नहि ते स्त्रीवधकृते घृणा कार्या नरोत्तम ।
चातुर्वर्ण्यहितार्थं कर्तव्यं राजसूनुना ॥ १.२५.१७ ॥
हे नरोत्तमा! स्त्री-वधाबद्दल तुला दया दाखवू नये. चार वर्णांच्या हितासाठी राजपुत्राने हे करणे कर्तव्य आहे.
1.25.18
नृशंसमनृशंसं वा प्रजारक्षणकारणात् ।
पातकं वा सदोषं वा कर्तव्यं रक्षता सदा ॥ १.२५.१८ ॥
प्रजेच्या रक्षणासाठी रक्षकाने ते सदैव करावे, मग ते क्रूर असो वा अक्रूर, पाप असो वा दोषयुक्त.
1.25.19
राज्यभारनियुक्तानामेष धर्मः सनातनः ।
अधर्म्यां जहि काकुत्स्थ धर्मो ह्यस्यां न विद्यते ॥ १.२५.१९ ॥
राज्यभार वाहणाऱ्यांचा हाच सनातन धर्म आहे. हे काकुत्स्था, या अधार्मिक स्त्रीचा वध कर; हिच्या ठायी धर्म नाही.
1.25.20
श्रूयते हि पुरा शक्रो विरोचनसुतां नृप ।
पृथिवीं हन्तुमिच्छन्तीं मन्थरामभ्यसूदयत् ॥ १.२५.२० ॥
पूर्वी इंद्राने विरोचनाची कन्या मंथरा हिला ठार मारले, जी पृथ्वीचा नाश करू इच्छित होती, असे ऐकले आहे.
1.25.21
विष्णुना च पुरा राम भृगुपत्नी पतिव्रता ।
अनिन्द्रं लोकमिच्छन्ती काव्यमाता निषूदिता ॥ १.२५.२१ ॥
हे राम, पूर्वी विष्णूने भृगूच्या पतिव्रता पत्नीला ठार मारले; इंद्रविरहित लोक इच्छिणारी ती काव्याची (उशनसाची) माता होती.
1.25.22
एतैश्चान्यैश्च बहुभी राजपुत्रैर्महात्मभिः ।
अधर्मसहिता नार्यो हताः पुरुषसत्तमैः ।
तस्मादेनां घृणां त्यक्त्वा जहि मच्छासनान्नृप ॥ १.२५.२२ ॥
यांनी आणि इतर अनेक महात्मा राजपुत्र—पुरुषोत्तमांनी—अधर्मयुक्त अनेक स्त्रिया मारल्या. म्हणून हिच्यावरील दया सोडून माझ्या आज्ञेने हिला ठार मार, हे नृपा.