वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.26.1
मुनेर्वचनमक्लीबं श्रुत्वा नरवरात्मजः ।
राघवः प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रत्युवाच दृढव्रतः ॥ १.२६.१ ॥
मुनींचे ते निश्चयी वचन ऐकून, नरश्रेष्ठाचा पुत्र, दृढव्रती राघव हात जोडून उत्तरला.
1.26.2
पितुर्वचननिर्देशात् पितुर्वचनगौरवात् ।
वचनं कौशिकस्येति कर्तव्यमविशङ्कया ॥ १.२६.२ ॥
वडिलांच्या वचनाच्या आज्ञेने आणि वडिलांच्या वचनाच्या गौरवाने, कौशिकाचे हे वचन शंका न घेता पाळायचे आहे.
1.26.4
अनुशिष्टोऽस्म्ययोध्यायां गुरुमध्ये महात्मना ।
पित्रा दशरथेनाहं नावज्ञेयं हि तद्वचः ॥१-२६-१३
सोऽहं पितुर्वचः श्रुत्वा शासनाद् ब्रह्मवादिनः ।
करिष्यामि न संदेहस्ताटकावधमुत्तमम् ॥ १.२६.४ ॥
अयोध्येत वडीलधाऱ्यांमध्ये महात्मा पिता दशरथ यांनी मला उपदेश दिला आहे; त्यांच्या वचनाची अवहेलना करू नये. म्हणून वडिलांचे वचन आणि ब्रह्मवादी मुनींची आज्ञा ऐकून, संशय न धरता मी उत्तम ताटकावध करीन.
1.26.5
गोब्राह्मणहितार्थाय देशस्य च हिताय च ।
तव चैवाप्रमेयस्य वचनं कर्तुमुद्यतः ॥ १.२६.५ ॥
गाई आणि ब्राह्मणांच्या हितासाठी, देशाच्या कल्याणासाठी, आणि तुमच्या अप्रमेय वचनाचे पालन करण्यास मी सिद्ध आहे.
1.26.6
एवमुक्त्वा धनुर्मध्ये बद्ध्वा मुष्टिमरिन्दमः ।
ज्याघोषमकरोत् तीव्रं दिशः शब्देन नादयन् ॥ १.२६.६ ॥
असे बोलून शत्रुदमन रामाने धनुष्याच्या मध्यभागी मूठ बांधली आणि तीव्र प्रत्यंचा-घोष केला; त्या ध्वनीने दिशा दुमदुमल्या.
1.26.7
तेन शब्देन वित्रस्तास्ताटकावनवासिनः ।
ताटका च सुसंक्रुद्धा तेन शब्देन मोहिता ॥ १.२६.७ ॥
त्या ध्वनीने ताटकावनातील रहिवासी भयभीत झाले; अत्यंत संतप्त झालेली ताटकाही त्या ध्वनीने गोंधळून गेली.
1.26.8
तं शब्दमभिनिध्याय राक्षसी क्रोधमूर्छिता ।
श्रुत्वा चाभ्यद्रवत् क्रुद्धा यत्र शब्दो विनिःसृतः ॥ १.२६.८ ॥
तो आवाज लक्षपूर्वक ऐकून क्रोधाने मूर्च्छित झालेली राक्षसी संतापून ज्या ठिकाणाहून आवाज आला होता तिकडे धावली.
1.26.9
तां दृष्ट्वा राघवः क्रुद्धां विकृतां विकृताननाम् ।
प्रमाणेनातिवृद्धां च लक्ष्मणं सोऽभ्यभाषत ॥ १.२६.९ ॥
क्रुद्ध, विकृत मुखाच्या आणि आकाराने अतिशय विशाल अशा त्या राक्षसीला पाहून राघव लक्ष्मणाला असे म्हणाले.
1.26.10
पश्य लक्ष्मण यक्षिण्या भैरवं दारुणं वपुः ।
भिद्येरन् दर्शनादस्या भीरूणां हृदयानि च ॥ १.२६.१० ॥
लक्ष्मणा, या यक्षिणीचे भयंकर आणि भीषण रूप पाहा. हिच्या दर्शनाने भित्र्यांची हृदये फुटून जातील.
1.26.11
एतां पश्य दुराधर्षां मायाबलसमन्विताम् ।
विनिवृत्तां करोम्यद्य हृतकर्णाग्रनासिकाम् ॥ १.२६.११ ॥
हिला पाहा, ही दुर्धर्ष आणि मायाबलसंपन्न आहे. आज मी हिचे कान आणि नाकाचे टोक कापून हिला परत पाठवीन.
1.26.12
न ह्येनामुत्सहे हन्तुं स्त्रीस्वभावेन रक्षिताम् ।
वीर्यं चास्या गतिं चैव हन्यामिति हि मे मतिः ॥ १.२६.१२ ॥
हिला मारण्याची माझी इच्छा नाही, कारण ही स्त्रीस्वभावामुळे संरक्षित आहे. पण हिचे सामर्थ्य आणि हिची गती नष्ट करीन, असा माझा निश्चय आहे.
1.26.13
एवं ब्रुवाणे रामे तु ताटका क्रोधमूर्छिता ।
उद्यम्य बाहू गर्जन्ती राममेवाभ्यधावत ॥ १.२६.१३ ॥
राम असे बोलत असतानाच क्रोधाने मूर्च्छित झालेली ताटका हात उगारून गर्जना करीत रामाच्याच दिशेने धावली.
1.26.14
विश्वामित्रस्तु ब्रह्मर्षिर्हुंकारेणाभिभर्त्स्य ताम् ।
स्वस्ति राघवयोरस्तु जयं चैवाभ्यभाषत ॥ १.२६.१४ ॥
ब्रह्मर्षी विश्वामित्र हुंकाराने तिला दटावून म्हणाले, 'राघवांचे कल्याण होवो, विजय होवो.'
1.26.15
उद्धुन्वाना रजो घोरं ताटका राघवावुभौ ।
रजोमेघेन महता मुहूर्तं सा व्यमोहयत् ॥ १.२६.१५ ॥
भयंकर धूळ उडवून ताटकेने दोन्ही राघवांना महान धुळीच्या मेघाने क्षणभर मोहित केले.
1.26.16
ततो मायां समास्थाय शिलावर्षेण राघवौ ।
अवाकिरत् सुमहता ततश्चुक्रोध राघवः ॥ १.२६.१६ ॥
मग मायेचा आश्रय घेऊन तिने दोन्ही राघवांवर मोठा शिलावर्षाव केला; तेव्हा राघव (राम) क्रुद्ध झाले.
1.26.17
शिलावर्षं महत् तस्याः शरवर्षेण राघवः ।
प्रतिवार्योपधावन्त्याः करौ चिच्छेद पत्रिभिः ॥ १.२६.१७ ॥
तिचा महान शिलावर्षाव राघवाने (रामाने) शरवर्षावाने अडवला; धावून येणाऱ्या तिचे दोन्ही हात बाणांनी छेदले.
1.26.18
ततश्च्छिन्नभुजां श्रान्तामभ्याशे परिगर्जतीम् ।
सौमित्रिरकरोत् क्रोधाद्धृतकर्णाग्रनासिकाम् ॥ १.२६.१८ ॥
नंतर हात तुटलेल्या, थकलेल्या आणि जवळ गर्जना करणाऱ्या तिला सौमित्रीने (लक्ष्मणाने) क्रोधाने कान व नाकाचे टोक कापलेली केले.
1.26.19
कामरूपधरा सा तु कृत्वा रूपाण्यनेकशः ।
अन्तर्धानं गता यक्षी मोहयन्ती स्वमायया ॥ १.२६.१९ ॥
इच्छारूप धारण करणारी ती यक्षिणी अनेक रूपे निर्माण करून आपल्या मायेने मोहवत अंतर्धान पावली.
1.26.20
अश्मवर्षं विमुञ्चन्ती भैरवं विचचार सा ॥
ततस्तावश्मवर्षेण कीर्यमाणौ समन्ततः ॥ १.२६.२० ॥
ती भयंकरपणे दगडांचा वर्षाव करीत फिरू लागली. तेव्हा दगडांच्या वर्षावाने सर्व बाजूंनी वेढलेले ते दोघे.
1.26.21
दृष्ट्वा गाधिसुतः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ।
अलं ते घृणया राम पापैषा दुष्टचारिणी ॥ १.२६.२१ ॥
गाधीचा पुत्र श्रीमान हे पाहून म्हणाला: हे राम, तुझी दया पुरे; ही पापी आणि दुष्ट आचरणाची आहे.
1.26.22
यज्ञविघ्नकरी यक्षी पुरा वर्धेत मायया ।
वध्यतां तावदेवैषा पुरा संध्या प्रवर्तते ॥ १.२६.२२ ॥
यज्ञात विघ्न आणणारी ही यक्षी मायेने वाढेल; तिला आत्ताच ठार मार, कारण संध्याकाळ सुरू होत आहे.
1.26.23
रक्षांसि संध्याकाले तु दुर्धर्षाणि भवन्ति हि ।
इत्युक्तः स तु तां यक्षीमश्मवृष्ट्याभिवर्षणीम् ॥ १.२६.२३ ॥
संध्याकाळी राक्षस खरोखरच अजिंक्य होतात. असे सांगितले गेल्यावर त्याने दगडांचा वर्षाव करणाऱ्या त्या यक्षीवर.
1.26.24
दर्शयञ्शब्दवेधित्वं तां रुरोध स सायकैः ।
सा रुद्धा बाणजालेन मायाबलसमन्विता ॥ १.२६.२४ ॥
शब्दवेधी कौशल्य दाखवीत त्याने बाणांनी तिला अडवले. बाणांच्या जाळ्याने अडवलेली ती, मायाबलाने युक्त असूनही.
1.26.25
अभिदुद्राव काकुत्स्थं लक्ष्मणं च विनेषुदी ।
तामापतन्तीं वेगेन विक्रान्तामशनीमिव ॥ १.२६.२५ ॥
ती काकुत्स्थ राम आणि लक्ष्मणाकडे धावली, त्यांच्यावर प्रहार करीत. वेगाने येणाऱ्या त्या पराक्रमी स्त्रीला, वज्रासारखी.
1.26.26
शरेणोरसि विव्याध सा पपात ममार च ।
तां हतां भीमसंकाशां दृष्ट्वा सुरपतिस्तदा ॥ १.२६.२६ ॥
रामाने बाणाने तिच्या छातीला भेदले; ती पडून मरण पावली. भयंकर दिसणारी ती मारली गेलेली पाहून तेव्हा देवांचा स्वामी...
1.26.27
साधु साध्विति काकुत्स्थं सुराश्चाप्यभिपूजयन् ।
उवाच परमप्रीतः सहस्राक्षः पुरन्दरः ॥ १.२६.२७ ॥
"साधु! साधु!" असे म्हणत देवांनीही काकुत्स्थ (राम) यांचा गौरव केला. अत्यंत प्रसन्न झालेला सहस्राक्ष, पुरंदर (इंद्र) म्हणाला...
1.26.28
सुराश्च सर्वे संहृष्टा विश्वामित्रमथाब्रुवन् ।
मुने कौशिक भद्रं ते सेन्द्राः सर्वे मरुद्गणाः ॥ १.२६.२८ ॥
तेव्हा सर्व देव अत्यंत हर्षित होऊन विश्वामित्रांना म्हणाले: "हे मुने कौशिका, तुझे कल्याण असो! इंद्रासह सर्व मरुद्गण...
1.26.29
तोषिताः कर्मणानेन स्नेहं दर्शय राघवे ।
प्रजापतेः कृशाश्वस्य पुत्रान् सत्यपराक्रमान् ॥ १.२६.२९ ॥
"या कृत्याने आम्ही संतुष्ट झालो आहोत. राघवावर आपले प्रेम दाखव; प्रजापती कुशाश्वाच्या सत्यपराक्रमी पुत्रांना...
1.26.30
तपोबलभृतो ब्रह्मन् राघवाय निवेदय ।
पात्रभूतश्च ते ब्रह्मंस्तवानुगमने रतः ॥ १.२६.३० ॥
"हे ब्रह्मन्, तपोबल धारण करणाऱ्या यांना राघवास अर्पण कर. ब्रह्मन्, तो तुला योग्य पात्र आहे; तुझ्या अनुसरणात तो रत आहे...
1.26.31
कर्तव्यं सुमहत् कर्म सुराणां राजसूनुना ।
एवमुक्त्वा सुराः सर्वे जग्मुर्हृष्टा विहायसम् ॥ १.२६.३१ ॥
"देवांचे अत्यंत महान कार्य राजपुत्राने करायचे आहे." असे म्हणून सर्व देव हर्षाने आकाशात निघून गेले.
1.26.32
विश्वामित्रं पूजयन्तस्ततः संध्या प्रवर्तते ।
ततो मुनिवरः प्रीतस्ताटकावधतोषितः ॥ १.२६.३२ ॥
विश्वामित्रांना सन्मान देत असताना तेव्हा संध्या सुरू झाली. तेव्हा मुनिश्रेष्ठ ताटकेच्या वधाने संतुष्ट होऊन प्रसन्न झाले.
1.26.33
मूर्ध्नि राममुपाघ्राय इदं वचनमब्रवीत् ।
इहाद्य रजनीं राम वसाम शुभदर्शन ॥ १.२६.३३ ॥
रामाचे मस्तक हुंगून ते हे वचन म्हणाले: 'हे राम, शुभदर्शना, आज रात्र आपण येथेच राहू.'
1.26.34
श्वः प्रभाते गमिष्यामस्तदाश्रमपदं मम ।
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा हृष्टो दशरथात्मजः ॥ १.२६.३४ ॥
'उद्या पहाटे आपण माझ्या त्या आश्रमात जाऊ.' विश्वामित्रांचे वचन ऐकून दशरथपुत्र आनंदित झाला.
1.26.35
उवास रजनीं तत्र ताटकाया वने सुखम् ।
मुक्तशापं वनं तच्च तस्मिन्नेव तदाहनि ।
रमणीयं विबभ्राज यथा चैत्ररथं वनम् ॥ १.२६.३५ ॥
तेथे ताटकेच्या वनात त्यांनी सुखाने रात्र घालवली. त्याच दिवशी ते वन शापमुक्त होऊन चैत्ररथ वनासारखे रमणीय होऊन चमकले.
1.26.36
निहत्य तां यक्षसुतां स रामः
प्रशस्यमानः सुरसिद्धसङ्घैः ।
उवास तस्मिन् मुनिना सहैव
प्रभातवेलां प्रतिबोध्यमानः ॥ १.२६.३६ ॥
त्या यक्षकन्येचा वध करून राम देव आणि सिद्धांच्या समूहांकडून प्रशंसिला जात मुनींसह तेथेच राहिले; प्रभातवेळी त्यांना जागे करण्यात आले.