વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.29.1
अथ तस्याप्रमेयस्य वचनं परिपृच्छतः ।
विश्वामित्रो महातेजा व्याख्यातुमुपचक्रमे ॥ १.२९.१ ॥
ત્યારે તે અપ્રમેયના પ્રશ્નો સાંભળી મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે સમજાવવાનું શરૂ કર્યું.
1.29.2
इह राम महाबाहो विष्णुर्देवनमस्कृतः ।
वर्षाणि सुबहूनीह तथा युगशतानि च ॥ १.२९.२ ॥
હે રામ, મહાબાહો! દેવોથી વંદિત વિષ્ણુ અહીં ઘણાં વર્ષો અને સેંકડો યુગો સુધી રહ્યા.
1.29.3
तपश्चरणयोगार्थमुवास सुमहातपाः ।
एष पूर्वाश्रमो राम वामनस्य महात्मनः ॥ १.२९.३ ॥
તપ અને યોગ માટે તે મહાતપસ્વી અહીં રહ્યા. હે રામ, આ મહાત્મા વામનનો પૂર્વ આશ્રમ છે.
1.29.4
सिद्धाश्रम इति ख्यातः सिद्धो ह्यत्र महातपाः ।
एतस्मिन्नेव काले तु राजा वैरोचनिर्बलिः ॥ १.२९.४ ॥
આને સિદ્ધાશ્રમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; અહીં સિદ્ધ મહાતપસ્વી હતા. તે જ સમયે વિરોચનનો પુત્ર રાજા બલિ હતો.
1.29.5
निर्जित्य दैवतगणान् सेन्द्रान् सहमरुद्गणान् ।
कारयामास तद्राज्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ १.२९.५ ॥
ઇન્દ્ર સહિત દેવગણો અને મરુદ્ગણોને જીતીને, ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ થઈ તેણે તે રાજ્ય ચલાવ્યું.
1.29.6
यज्ञं चकार सुमहानसुरेन्द्रो महाबलः ।
बलेस्तु यजमानस्य देवाः साग्निपुरोगमाः ।
समागम्य स्वयं चैव विष्णुमूचुरिहाश्रमे ॥ १.२९.६ ॥
મહાબળવાન અસુરેન્દ્રે મહાન યજ્ઞ કર્યો. યજમાન બલિના યજ્ઞમાં, અગ્નિને આગળ રાખીને દેવો પોતે એકત્ર થઈને અહીં આશ્રમમાં વિષ્ણુને કહ્યું.
1.29.7
बलिर्वैरोचनिर्विष्णो यजते यज्ञमुत्तमम् ।
असमाप्तव्रते तस्मिन् स्वकार्यमभिपद्यताम् ॥ १.२९.७ ॥
હે વિષ્ણુ, વિરોચનનો પુત્ર બલિ ઉત્તમ યજ્ઞ કરી રહ્યો છે. તેનું વ્રત હજી પૂર્ણ થયું નથી; તેથી (આ સમયે) આપણું કાર્ય સિદ્ધ થાય.
1.29.8
ये चैनमभिवर्तन्ते याचितार इतस्ततः ।
यच्च यत्र यथावच्च सर्वं तेभ्यः प्रयच्छति ॥ १.२९.८ ॥
અહીં-ત્યાંથી તેની પાસે આવતા યાચકોને, જે જ્યાં અને જેવું જોઈએ તે બધું તે યથાયોગ્ય આપે છે.
1.29.9
स त्वं सुरहितार्थाय मायायोगमुपाश्रितः ।
वामनत्वं गतो विष्णो कुरु कल्याणमुत्तमम् ॥ १.२९.९ ॥
હે વિષ્ણુ, દેવોના હિત માટે તમે માયાયોગનો આશ્રય લઈ વામનરૂપ ધારણ કરી પરમ કલ્યાણ કરો.
1.29.10
एतस्मिन्नन्तरे राम कश्यपोग्निसमप्रभः ।
अदित्या सहितो राम दीप्यमान इवौजसा ॥ १.२९.१० ॥
આ દરમિયાન, હે રામ, અગ્નિ સમાન તેજસ્વી કશ્યપ, અદિતિ સાથે, પોતાના ઓજથી ઝળહળતા (ત્યાં આવ્યા).
1.29.11
देवीसहायो भगवान् दिव्यं वर्षसहस्रकम् ।
व्रतं समाप्य वरदं तुष्टाव मधुसूदनम् ॥ १.२९.११ ॥
દેવી (અદિતિ)ની સહાયતાવાળા ભગવાન (કશ્યપ), હજાર દિવ્ય વર્ષોનું વ્રત પૂર્ણ કરીને, વરદાતા મધુસૂદનની સ્તુતિ કરી.
1.29.12
तपोमयं तपोराशिं तपोमूर्तिं तपात्मकम् ।
तपसा त्वां सुतप्तेन पश्यामि पुरुषोत्तमम् ॥ १.२९.१२ ॥
તપોમય, તપની રાશિ, તપોમૂર્તિ, તપ:સ્વરૂપ — હે પુરુષોત્તમ, સુતપ્ત તપથી હું તમને જોઉં છું.
1.29.13
शरीरे तव पश्यामि जगत् सर्वमिदं प्रभो ।
त्वमनादिरनिर्देश्यस्त्वामहं शरणं गतः ॥ १.२९.१३ ॥
હે પ્રભો, તમારા શરીરમાં હું આ સમગ્ર જગત જોઉં છું. તમે અનાદિ અને અનિર્વચનીય છો; હું તમારું શરણ લઈને આવ્યો છું.
1.29.14
तमुवाच हरिः प्रीतः कश्यपं गतकल्मषम् ।
वरं वरय भद्रं ते वरार्होऽसि मतो मम ॥ १.२९.१४ ॥
ત્યારે પ્રસન્ન થયેલા હરિએ નિષ્પાપ કશ્યપને કહ્યું — 'વર માગ, તારું કલ્યાણ થાઓ; તું વરને યોગ્ય છે એવું મારું મન્તવ્ય છે.'
1.29.15
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मारीचः कश्यपोऽब्रवीत् ।
अदित्या देवतानां च मम चैवानुयाचितम् ॥ १.२९.१५ ॥
તેમના વચનો સાંભળીને મરીચિપુત્ર કશ્યપે કહ્યું — 'અદિતિ માટે, દેવો માટે અને મારા માટે આ જ યાચના કરવામાં આવી છે.'
1.29.16
वरं वरद सुप्रीतो दातुमर्हसि सुव्रत ।
पुत्रत्वं गच्छ भगवन्नदित्या मम चानघ ॥ १.२९.१६ ॥
હે વરદાતા, અત્યંત પ્રસન્ન થઈને વર આપવો જોઈએ, હે સુવ્રત. હે ભગવન્, હે નિષ્પાપ, અદિતિ અને મારા પુત્ર બનો.
1.29.17
भ्राता भव यवीयांस्त्वं शक्रस्यासुरसूदन ।
शोकार्तानां तु देवानां साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ १.२९.१७ ॥
હે અસુરસૂદન, તું શક્ર (ઇન્દ્ર)નો નાનો ભાઈ થા; શોકથી પીડિત દેવોને સહાય કરવી જોઈએ.
1.29.18
अयं सिद्धाश्रमो नाम प्रसादात् ते भविष्यति ।
सिद्धे कर्मणि देवेश उत्तिष्ठ भगवन्नितः ॥ १.२९.१८ ॥
આ આશ્રમ તારી કૃપાથી 'સિદ્ધાશ્રમ' નામે ઓળખાશે. હે દેવેશ, કાર્ય સિદ્ધ થયા પછી, હે ભગવન્, અહીંથી ઊઠી જજો.
1.29.19
अथ विष्णुर्महातेजा अदित्यां समजायत ।
वामनं रूपमास्थाय वैरोचनिमुपागमत् ॥ १.२९.१९ ॥
પછી મહાતેજસ્વી વિષ્ણુ અદિતિના ગર્ભમાંથી જન્મ્યા. વામનનું રૂપ ધારણ કરી તેઓ વૈરોચનિ (બલિ) પાસે ગયા.
1.29.20
त्रीन् पदानथ भिक्षित्वा प्रतिगृह्य च मेदिनीम् ।
आक्रम्य लोकाँल्लोकार्थी सर्वलोकहिते रतः ॥ १.२९.२० ॥
પછી ત્રણ પગલાં ભૂમિ માગીને અને તે મેળવીને, લોકકલ્યાણની ઇચ્છાવાળા અને સર્વલોકહિતમાં રત તેમણે લોકોને આક્રમ્યા.
1.29.21
महेन्द्राय पुनः प्रादान्नियम्य बलिमोजसा ।
त्रैलोक्यं स महातेजाश्चक्रे शक्रवशं पुनः ॥ १.२९.२१ ॥
મહાતેજસ્વી તેમણે બલિને પોતાના બળથી નિયંત્રિત કરી ફરી મહેન્દ્રને આપ્યો; ત્રણેય લોક ફરી શક્રના વશમાં મૂક્યાં.
1.29.22
तेनैव पूर्वमाक्रान्त आश्रमः श्रमनाशनः ।
मयापि भक्त्या तस्यैव वामनस्योपभुज्यते ॥ १.२९.२२ ॥
પહેલાં તેમણે જ આ શ્રમનાશક આશ્રમ આક્રમ્યો હતો; હવે હું પણ ભક્તિથી તે વામનનો આ આશ્રમ ભોગવું છું.
1.29.23
एनमाश्रममायान्ति राक्षसा विघ्नकारिणः ।
अत्र ते पुरुषव्याघ्र हन्तव्या दुष्टचारिणः ॥ १.२९.२३ ॥
આ આશ્રમમાં વિઘ્ન કરનારા રાક્ષસો આવે છે; હે પુરુષવ્યાઘ્ર, અહીં તમારે તે દુષ્ટાચારી રાક્ષસોનો વધ કરવાનો છે.
1.29.24
अद्य गच्छामहे राम सिद्धाश्रममनुत्तमम् ।
तदाश्रमपदं तात तवाप्येतद् यथा मम ॥ १.२९.२४ ॥
હે રામ, આજે આપણે અનુત્તમ સિદ્ધાશ્રમ તરફ જઈએ. હે તાત, તે આશ્રમસ્થાન જેમ મારું છે તેમ તારું પણ છે.
1.29.25
इत्युक्त्वा परमप्रीतो गृह्य रामं सलक्ष्मणम् ।
प्रविशन्नाश्रमपदं व्यरोचत महामुनिः ।
शशीव गतनीहारः पुनर्वसुसमन्वितः ॥ १.२९.२५ ॥
આમ કહીને અત્યંત પ્રસન્ન થઈ રામ અને લક્ષ્મણને સાથે લઈ આશ્રમભૂમિમાં પ્રવેશતા મહામુનિ, ધુમ્મસ દૂર થયા પછી પુનર્વસુ સાથેના ચંદ્ર જેવા શોભ્યા.
1.29.26
तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे सिद्धाश्रमनिवासिनः ।
उत्पत्योत्पत्य सहसा विश्वामित्रमपूजयन् ॥ १.२९.२६ ॥
તેમને જોઈને સિદ્ધાશ્રમના સર્વ મુનિઓ અચાનક વારંવાર ઊભા થઈને વિશ્વામિત્રનું સન્માન કરવા લાગ્યા.
1.29.27
यथार्हं चक्रिरे पूजां विश्वामित्राय धीमते ।
तथैव राजपुत्राभ्यामकुर्वन्नतिथिक्रियाम् ॥ १.२९.२७ ॥
બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રનો યોગ્ય રીતે સત્કાર કર્યો; તેવી જ રીતે બન્ને રાજકુમારોનો પણ અતિથિસત્કાર કર્યો.
1.29.28
मुहूर्तमथ विश्रान्तौ राजपुत्रावरिंदमौ ।
प्राञ्जली मुनिशार्दूलमूचतू रघुनन्दनौ ॥ १.२९.२८ ॥
થોડી વાર વિશ્રામ કર્યા પછી શત્રુઓનું દમન કરનારા, રઘુવંશને આનંદ આપનારા બન્ને રાજકુમારો હાથ જોડીને મુનિશ્રેષ્ઠને બોલ્યા.
1.29.29
अद्यैव दीक्षां प्रविश भद्रं ते मुनिपुङ्गव ।
सिद्धाश्रमोऽयं सिद्धः स्यात् सत्यमस्तु वचस्तव ॥ १.२९.२९ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ! આપનું કલ્યાણ થાઓ. હમણાં જ દીક્ષામાં પ્રવેશ કરો. આ સિદ્ધાશ્રમ સિદ્ધ થાઓ; આપનું વચન સત્ય થાઓ.
1.29.30
एवमुक्तो महातेजा विश्वामित्रो महानृषिः ।
प्रविवेश तदा दीक्षां नियतो नियतेन्द्रियः ॥ १.२९.३० ॥
આ પ્રમાણે કહેવાયા પછી મહાતેજસ્વી મહર્ષિ વિશ્વામિત્રે સંયમપૂર્વક, ઇન્દ્રિયોને વશ કરીને ત્યારે દીક્ષામાં પ્રવેશ કર્યો.
1.29.31
कुमारावपि तां रात्रिमुषित्वा सुसमाहितौ ।
प्रभातकाले चोत्थाय पूर्वां संध्यामुपास्य च ॥ १.२९.३१ ॥
તે રાત્રિ ત્યાં વિતાવીને બંને રાજકુમારો એકાગ્રચિત્તે પ્રભાતકાળે ઊઠ્યા અને પૂર્વ સંધ્યોપાસના કરી.
1.29.32
प्रशुची परमं जाप्यं समाप्य नियमेन च ।
हुताग्निहोत्रमासीनं विश्वामित्रमवन्दताम् ॥ १.२९.३२ ॥
શુદ્ધ થઈને, નિયમપૂર્વક પરમ જપ પૂરો કરીને, અગ્નિહોત્રની આહુતિ આપી બેઠેલા વિશ્વામિત્રને બંનેએ વંદન કર્યા.