ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.29.1
अथ तस्याप्रमेयस्य वचनं परिपृच्छतः ।
विश्वामित्रो महातेजा व्याख्यातुमुपचक्रमे ॥ १.२९.१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
1.29.2
इह राम महाबाहो विष्णुर्देवनमस्कृतः ।
वर्षाणि सुबहूनीह तथा युगशतानि च ॥ १.२९.२ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਬਾਹੂ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਸਕਾਰੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਣੂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਰਹੇ।
1.29.3
तपश्चरणयोगार्थमुवास सुमहातपाः ।
एष पूर्वाश्रमो राम वामनस्य महात्मनः ॥ १.२९.३ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਯੋਗ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹੇ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਮਨ ਦਾ ਪੂਰਵ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ।
1.29.4
सिद्धाश्रम इति ख्यातः सिद्धो ह्यत्र महातपाः ।
एतस्मिन्नेव काले तु राजा वैरोचनिर्बलिः ॥ १.२९.४ ॥
ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਧਾਸ਼ਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਲਿ ਸੀ।
1.29.5
निर्जित्य दैवतगणान् सेन्द्रान् सहमरुद्गणान् ।
कारयामास तद्राज्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ १.२९.५ ॥
ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਰੁਤ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ।
1.29.6
यज्ञं चकार सुमहानसुरेन्द्रो महाबलः ।
बलेस्तु यजमानस्य देवाः साग्निपुरोगमाः ।
समागम्य स्वयं चैव विष्णुमूचुरिहाश्रमे ॥ १.२९.६ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਅਸੁਰੇਂਦਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਕੀਤਾ। ਯਜਮਾਨ ਬਲਿ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
1.29.7
बलिर्वैरोचनिर्विष्णो यजते यज्ञमुत्तमम् ।
असमाप्तव्रते तस्मिन् स्वकार्यमभिपद्यताम् ॥ १.२९.७ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲਿ ਉੱਤਮ ਯੱਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ (ਇਸ ਸਮੇਂ) ਸਾਡਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।
1.29.8
ये चैनमभिवर्तन्ते याचितार इतस्ततः ।
यच्च यत्र यथावच्च सर्वं तेभ्यः प्रयच्छति ॥ १.२९.८ ॥
ਇੱਧਰੋਂ-ਉੱਧਰੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਚਕਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੁਝ ਜਿੱਥੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1.29.9
स त्वं सुरहितार्थाय मायायोगमुपाश्रितः ।
वामनत्वं गतो विष्णो कुरु कल्याणमुत्तमम् ॥ १.२९.९ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮਾਇਆ-ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਕਰੋ।
1.29.10
एतस्मिन्नन्तरे राम कश्यपोग्निसमप्रभः ।
अदित्या सहितो राम दीप्यमान इवौजसा ॥ १.२९.१० ॥
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਕਸ਼ਯਪ, ਅਦਿਤੀ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਓਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ (ਉੱਥੇ ਆਏ)।
1.29.11
देवीसहायो भगवान् दिव्यं वर्षसहस्रकम् ।
व्रतं समाप्य वरदं तुष्टाव मधुसूदनम् ॥ १.२९.११ ॥
ਦੇਵੀ (ਅਦਿਤੀ) ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਭਗਵਾਨ (ਕਸ਼ਯਪ) ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਵਰਦਾਨੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ।
1.29.12
तपोमयं तपोराशिं तपोमूर्तिं तपात्मकम् ।
तपसा त्वां सुतप्तेन पश्यामि पुरुषोत्तमम् ॥ १.२९.१२ ॥
ਤਪੋਮਯ, ਤਪ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ, ਤਪੋਮੂਰਤੀ, ਤਪ-ਸਰੂਪ — ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪੀ ਹੋਈ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
1.29.13
शरीरे तव पश्यामि जगत् सर्वमिदं प्रभो ।
त्वमनादिरनिर्देश्यस्त्वामहं शरणं गतः ॥ १.२९.१३ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਕੱਥ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।
1.29.14
तमुवाच हरिः प्रीतः कश्यपं गतकल्मषम् ।
वरं वरय भद्रं ते वरार्होऽसि मतो मम ॥ १.२९.१४ ॥
ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਰੀ ਨੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ — 'ਵਰ ਮੰਗ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ।'
1.29.15
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मारीचः कश्यपोऽब्रवीत् ।
अदित्या देवतानां च मम चैवानुयाचितम् ॥ १.२९.१५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਆਖਿਆ — 'ਅਦਿਤੀ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹੀ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।'
1.29.16
वरं वरद सुप्रीतो दातुमर्हसि सुव्रत ।
पुत्रत्वं गच्छ भगवन्नदित्या मम चानघ ॥ १.२९.१६ ॥
ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਦੇਵੋ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੋ।
1.29.17
भ्राता भव यवीयांस्त्वं शक्रस्यासुरसूदन ।
शोकार्तानां तु देवानां साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ १.२९.१७ ॥
ਹੇ ਅਸੁਰ-ਸੂਦਨ, ਤੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਬਣ; ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
1.29.18
अयं सिद्धाश्रमो नाम प्रसादात् ते भविष्यति ।
सिद्धे कर्मणि देवेश उत्तिष्ठ भगवन्नितः ॥ १.२९.१८ ॥
ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ 'ਸਿੱਧਾਸ਼ਰਮ' ਨਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਇੱਥੋਂ ਉੱਠ ਜਾਵੀਂ।
1.29.19
अथ विष्णुर्महातेजा अदित्यां समजायत ।
वामनं रूपमास्थाय वैरोचनिमुपागमत् ॥ १.२९.१९ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਨਮੇ। ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵੈਰੋਚਨੀ (ਬਲੀ) ਕੋਲ ਗਏ।
1.29.20
त्रीन् पदानथ भिक्षित्वा प्रतिगृह्य च मेदिनीम् ।
आक्रम्य लोकाँल्लोकार्थी सर्वलोकहिते रतः ॥ १.२९.२० ॥
ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਧਰਤੀ ਮੰਗ ਕੇ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪ ਲਿਆ।
1.29.21
महेन्द्राय पुनः प्रादान्नियम्य बलिमोजसा ।
त्रैलोक्यं स महातेजाश्चक्रे शक्रवशं पुनः ॥ १.२९.२१ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮਹੇਂਦਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
1.29.22
तेनैव पूर्वमाक्रान्त आश्रमः श्रमनाशनः ।
मयापि भक्त्या तस्यैव वामनस्योपभुज्यते ॥ १.२९.२२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇਹ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵਰਤਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸੇ ਵਾਮਨ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵਰਤਦਾ ਹਾਂ।
1.29.23
एनमाश्रममायान्ति राक्षसा विघ्नकारिणः ।
अत्र ते पुरुषव्याघ्र हन्तव्या दुष्टचारिणः ॥ १.२९.२३ ॥
ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ, ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ।
1.29.24
अद्य गच्छामहे राम सिद्धाश्रममनुत्तमम् ।
तदाश्रमपदं तात तवाप्येतद् यथा मम ॥ १.२९.२४ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਅਨੁੱਤਮ ਸਿੱਧਾਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ-ਸਥਾਨ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਵੀ ਹੈ।
1.29.25
इत्युक्त्वा परमप्रीतो गृह्य रामं सलक्ष्मणम् ।
प्रविशन्नाश्रमपदं व्यरोचत महामुनिः ।
शशीव गतनीहारः पुनर्वसुसमन्वितः ॥ १.२९.२५ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਮਹਾਮੁਨੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਧੁੰਦ ਹਟਣ ਮਗਰੋਂ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਏ।
1.29.26
तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे सिद्धाश्रमनिवासिनः ।
उत्पत्योत्पत्य सहसा विश्वामित्रमपूजयन् ॥ १.२९.२६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਧਾਸ਼ਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ ਮੁਨੀ ਅਚਾਨਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਠ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.29.27
यथार्हं चक्रिरे पूजां विश्वामित्राय धीमते ।
तथैव राजपुत्राभ्यामकुर्वन्नतिथिक्रियाम् ॥ १.२९.२७ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੀ ਯੋਗ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਵਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ।
1.29.28
मुहूर्तमथ विश्रान्तौ राजपुत्रावरिंदमौ ।
प्राञ्जली मुनिशार्दूलमूचतू रघुनन्दनौ ॥ १.२९.२८ ॥
ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਰਘੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
1.29.29
अद्यैव दीक्षां प्रविश भद्रं ते मुनिपुङ्गव ।
सिद्धाश्रमोऽयं सिद्धः स्यात् सत्यमस्तु वचस्तव ॥ १.२९.२९ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੁਣੇ ਹੀ ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਿੱਧਾਸ਼ਰਮ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੋਣ।
1.29.30
एवमुक्तो महातेजा विश्वामित्रो महानृषिः ।
प्रविवेश तदा दीक्षां नियतो नियतेन्द्रियः ॥ १.२९.३० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
1.29.31
कुमारावपि तां रात्रिमुषित्वा सुसमाहितौ ।
प्रभातकाले चोत्थाय पूर्वां संध्यामुपास्य च ॥ १.२९.३१ ॥
ਉਸ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਠਹਿਰ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।
1.29.32
प्रशुची परमं जाप्यं समाप्य नियमेन च ।
हुताग्निहोत्रमासीनं विश्वामित्रमवन्दताम् ॥ १.२९.३२ ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਪਰਮ ਜਾਪ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇ ਕੇ ਬੈਠੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।