वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.30.1
अथ तौ देशकालज्ञौ राजपुत्रावरिंदमौ ।
देशे काले च वाक्यज्ञावब्रूतां कौशिकं वचः ॥ १.३०.१ ॥
तेव्हा देश आणि काल जाणणाऱ्या, वाणीत निपुण, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या त्या दोन राजपुत्रांनी योग्य स्थळी आणि योग्य वेळी कौशिकांना हे वचन सांगितले.
1.30.2
भगवञ्छ्रोतुमिच्छावो यस्मिन् काले निशाचरौ ।
संरक्षणीयौ तौ ब्रूहि नातिवर्तेत तत्क्षणम् ॥ १.३०.२ ॥
भगवन्! त्या दोन निशाचरांपासून (राक्षसांपासून) कोणत्या वेळी आम्ही रक्षण करायचे हे ऐकण्याची आमची इच्छा आहे. तो क्षण निसटू नये म्हणून सांगा.
1.30.3
एवं ब्रुवाणौ काकुत्स्थौ त्वरमाणौ युयुत्सया ।
सर्वे ते मुनयः प्रीताः प्रशशंसुर्नृपात्मजौ ॥ १.३०.३ ॥
असे बोलणाऱ्या, युद्धाच्या इच्छेने त्वरा करणाऱ्या त्या दोन काकुत्स्थांची सर्व मुनींनी आनंदाने प्रशंसा केली.
1.30.4
अद्यप्रभृति षड्रात्रं रक्षतां राघवौ युवाम् ।
दीक्षां गतो ह्येष मुनिर्मौनित्वं च गमिष्यति ॥ १.३०.४ ॥
आजपासून सहा रात्री तुम्ही दोघे रक्षण करा, हे राघवांनो. कारण हे मुनी दीक्षेत प्रवेश करून मौन धारण करतील.
1.30.5
तौ तु तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रौ यशस्विनौ ।
अनिद्रं षडहोरात्रं तपोवनमरक्षताम् ॥ १.३०.५ ॥
ते वचन ऐकून त्या दोन यशस्वी राजपुत्रांनी सहा दिवस-रात्र झोप न घेता तपोवनाचे रक्षण केले.
1.30.6
उपासांचक्रतुर्वीरौ यत्तौ परमधन्विनौ ।
ररक्षतुर्मुनिवरं विश्वामित्रमरिंदमौ ॥ १.३०.६ ॥
ते दोन वीर, सावध राहून, परम धनुर्धर होऊन, मुनिश्रेष्ठ विश्वामित्रांची सेवा करत त्यांचे रक्षण करत राहिले; शत्रूंचे दमन करणारे ते दोघे.
1.30.7
अथ काले गते तस्मिन् षष्ठेऽहनि तदागते ।
सौमित्रिमब्रवीद् रामो यत्तो भव समाहितः ॥ १.३०.७ ॥
काळ लोटल्यावर सहाव्या दिवशी राम सौमित्रीला म्हणाला, "सज्ज आणि एकाग्र हो."
1.30.8
रामस्यैवं ब्रुवाणस्य त्वरितस्य युयुत्सया ।
प्रजज्वाल ततो वेदिः सोपाध्यायपुरोहिता ॥ १.३०.८ ॥
राम असे बोलत असताना, युद्धाच्या इच्छेने त्वरा करत असता, तेव्हा उपाध्याय व पुरोहितांसह वेदी प्रज्वलित झाली.
1.30.9
सदर्भचमसस्रुक्का स समित्कुसुमोच्चया ।
विश्वामित्रेण सहिता वेदिर्जज्वाल सर्त्विजा ॥ १.३०.९ ॥
दर्भ, चमस, स्रुक्, समिधा व फुलांच्या राशींसह, विश्वामित्र आणि ऋत्विजांसह वेदी प्रज्वलित झाली.
1.30.10
मन्त्रवच्च यथान्यायं यज्ञोऽसौ सम्प्रवर्तते ।
आकाशे च महाञ्छ्ब्दः प्रादुरासीद् भयानकः ॥ १.३०.१० ॥
मंत्रांसह यथाविधी तो यज्ञ सुरू झाला; आणि आकाशात एक मोठा भयंकर ध्वनी उत्पन्न झाला.
1.30.11
आवार्य गगनं मेघो यथा प्रावृषि दृश्यते ।
तथा मायां विकुर्वाणौ राक्षसावभ्यधावताम् ॥ १.३०.११ ॥
पावसाळ्यात मेघ जसा आकाश झाकून टाकतो, तसेच माया रचणारे दोन राक्षस धावून आले.
1.30.12
मारीचश्च सुबाहुश्च तयोरनुचरास्तथा ।
आगम्य भीमसंकाशा रुधिरौघानवासृजन् ॥ १.३०.१२ ॥
मारीच आणि सुबाहू, तसेच त्यांचे अनुचर भयंकर रूप धरून येऊन रक्ताचे प्रवाह सोडू लागले.
1.30.13
ताम् तेन रुधिरौघेण वेदीं वीक्ष्य समुक्षिताम् ।
सहसाभिद्रुतो रामस्तानपश्यत् ततो दिवि ॥ १.३०.१३ ॥
त्या रक्ताच्या प्रवाहाने वेदी भिजलेली पाहून राम सहसा धावला; मग आकाशात त्यांना पाहिले.
1.30.14
तावापतन्तौ सहसा दृष्ट्वा राजीवलोचनः ।
लक्ष्मणं त्वभिसम्प्रेक्ष्य रामो वचनमब्रवीत् ॥ १.३०.१४ ॥
ते दोघे अचानक झेपावताना पाहून कमलनयन राम लक्ष्मणाकडे पाहून म्हणाला.
1.30.15
पश्य लक्ष्मण दुर्वृत्तान् राक्षसान् पिशिताशनान् ।
मानवास्त्रसमाधूताननिलेन यथा घनान् ॥ १.३०.१५ ॥
पाहा लक्ष्मणा! हे दुराचारी, मांसभक्षक राक्षस मानवास्त्राने वारा मेघांना विखरून टाकतो तसे विखुरले जातील.
1.30.16
करिष्यामि न संदेहो नोत्सहे हन्तुमीदृशान् ।
इत्युक्त्वा वचनं रामश्चापे संधाय वेगवान् ॥ १.३०.१६ ॥
मी तसेच करीन, यात शंका नाही; अशांना मारण्याची माझी इच्छा नाही. असे बोलून वेगवान राम धनुष्यावर बाण लावला.
1.30.17
मानवं परमोदारमस्त्रं परमभास्वरम् ।
चिक्षेप परमक्रुद्धो मारीचोरसि राघवः ॥ १.३०.१७ ॥
अत्यंत संतापलेल्या राघवाने (रामाने) अत्यंत उदार आणि अत्यंत तेजस्वी मानवास्त्र मारीचाच्या छातीवर सोडले.
1.30.18
स तेन परमास्त्रेण मानवेन समाहतः ।
सम्पूर्णं योजनशतं क्षिप्तः सागरसम्प्लवे ॥ १.३०.१८ ॥
त्या परम अस्त्र मानवाने आघात पावलेला तो (मारीच) सागराच्या प्रवाहात शंभर योजने दूर फेकला गेला.
1.30.19
विचेतनं विघूर्णन्तं शीतेषुबलपीडितम् ।
निरस्तं दृश्य मारीचं रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ १.३०.१९ ॥
मारीच बेशुद्ध, गरगरत फिरणारा आणि शीतल बाणाच्या बळाने पीडित होऊन दूर फेकला गेलेला पाहून राम लक्ष्मणाला म्हणाला.
1.30.20
पश्य लक्ष्मण शीतेषुं मानवं मनुसंहितम् ।
मोहयित्वा नयत्येनं न च प्राणैर्वियुज्यते ॥ १.३०.२० ॥
पाहा लक्ष्मणा, मनूने रचलेले हे मानव शीतल बाण. हे त्याला मोहित करून दूर नेते, पण त्याचे प्राण हरत नाही.
1.30.21
इमानपि वधिष्यामि निर्घृणान् दुष्टचारिणः ।
राक्षसान् पापकर्मस्थान् यज्ञघ्नान् रुधिराशनान् ॥ १.३०.२१ ॥
हे निर्दय, दुष्ट आचरणाचे, पापकर्मात रत, यज्ञांचा नाश करणारे, रक्त खाणारे राक्षस मीही वध करीन.
1.30.22
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं चाशु लाघवं दर्शयन्निव ।
विगृह्य सुमहच्चास्त्रमाग्नेयं रघुनन्दनः ॥ १.३०.२२ ॥
असे लक्ष्मणाला सांगून, आपले चातुर्य दाखवीत असल्यासारखे, रघुनंदनाने त्वरेने अतिमहान आग्नेयास्त्र हाती घेतले.
1.30.23
सुबाहूरसि चिक्षेप स विद्धः प्रापतद् भुवि ।
शेषान् वायव्यमादाय निजघान महायशाः ।
राघवः परमोदारो मुनीनां मुदमावहन् ॥ १.३०.२३ ॥
त्याने सुबाहूच्या छातीवर प्रहार केला; तो घायाळ होऊन भूमीवर कोसळला. उरलेल्यांना वायव्यास्त्र घेऊन त्या महायशस्वीने ठार केले. परम उदार राघवाने मुनींना आनंद दिला.
1.30.24
स हत्वा राक्षसान् सर्वान् यज्ञघ्नान् रघुनन्दनः ।
ऋषिभिः पूजितस्तत्र यथेन्द्रो विजये पुरा ॥ १.३०.२४ ॥
यज्ञांचा नाश करणाऱ्या सर्व राक्षसांना ठार करून रघुनंदन तेथे ऋषींनी सन्मानित झाले, जसे पूर्वी विजयानंतर इंद्र सन्मानित झाला होता.
1.30.25
अथ यज्ञे समाप्ते तु विश्वामित्रो महामुनिः ।
निरीतिका दिशो दृष्ट्वा काकुत्स्थमिदमब्रवीत् ॥ १.३०.२५ ॥
यज्ञ समाप्त झाल्यावर महामुनी विश्वामित्रांनी सर्व दिशा उपद्रवरहित पाहिल्या आणि काकुत्स्थ रामाला असे म्हटले.
1.30.26
कृतार्थोऽस्मि महाबाहो कृतं गुरुवचस्त्वया ।
सिद्धाश्रममिदं सत्यं कृतं वीर महायशः ।
स हि रामं प्रशस्यैवं ताभ्यां संध्यामुपागमत् ॥ १.३०.२६ ॥
हे महाबाहो, मी कृतार्थ झालो. गुरूंचे वचन तू पूर्ण केलेस. हे वीरा, महायशस्वी, या सिद्धाश्रमाला तू खरोखर सफल केलेस. अशा प्रकारे रामाची प्रशंसा करून ते दोघांसह संध्येसाठी गेले.