বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 1.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.35.1
उपास्य रात्रिशेषं तु शोणाकूले महर्षिभिः ।
निशायां सुप्रभातायां विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ १.३५.१ ॥
রাত্রির অবশিষ্ট ভাগে শোণ নদের তীরে মহর্ষিদের সঙ্গে উপাসনা সেরে, প্রভাত হলে বিশ্বামিত্র বললেন।
1.35.2
सुप्रभाता निशा राम पूर्वा संध्या प्रवर्तते ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते गमनायाभिरोचय ॥ १.३५.२ ॥
হে রাম, রাত্রি সুপ্রভাত হয়েছে; পূর্ব সন্ধ্যা শুরু হয়েছে। ওঠো, ওঠো, তোমার মঙ্গল হোক; যাত্রায় মন স্থির করো।
1.35.3
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतपूर्वाह्णिकक्रियः ।
गमनं रोचयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ १.३५.३ ॥
তাঁর সেই কথা শুনে, প্রাতঃকৃত্য সেরে, যাত্রায় সম্মত হয়ে তিনি এই কথা বললেন।
1.35.4
अयं शोणः शुभजलोऽगाधः पुलिनमण्डितः ।
कतरेण पथा ब्रह्मन् संतरिष्यामहे वयम् ॥ १.३५.४ ॥
এই শোণ নদ; এর জল শুভ, গভীর, বালুচর দিয়ে সজ্জিত। হে ব্রহ্মন্, কোন পথে আমরা এটি পার হব?
1.35.5
एवमुक्तस्तु रामेण विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ।
एष पन्था मयोद्दिष्टो येन यान्ति महर्षयः ॥ १.३५.५ ॥
রামের এরূপ বলায় বিশ্বামিত্র বললেন: মহর্ষিরা যে পথে যান, আমার নির্দেশিত সেই পথ এটিই।
1.35.6
एवमुक्ता महर्षयो विश्वामित्रेण धीमता ।
पश्यन्तस्ते प्रयाता वै वनानि विविधानि च ॥ १.३५.६ ॥
ধীমান বিশ্বামিত্রের এরূপ বলায় মহর্ষিরা নানা বন দেখতে দেখতে যাত্রা করলেন।
1.35.7
ते गत्वा दूरमध्वानं गतेऽर्धदिवसे तदा ।
जाह्नवीं सरितां श्रेष्ठां ददृशुर्मुनिसेविताम् ॥ १.३५.७ ॥
তাঁরা বহুদূর পথ চলে, দুপুর গড়িয়ে গেলে, নদীশ্রেষ্ঠা, মুনিগণ সেবিতা জাহ্নবীকে (গঙ্গাকে) দর্শন করলেন।
1.35.8
तां दृष्ट्वा पुण्यसलिलां हंससारससेविताम् ।
बभूवुर्मुनयः सर्वे मुदिताः सहराघवाः ॥ १.३५.८ ॥
পবিত্র জলবতী, হংস ও সারসে সেবিতা তাঁকে দেখে সকল মুনি রাঘবদের সঙ্গে আনন্দিত হলেন।
1.35.9
तस्यास्तीरे तदा सर्वे चक्रुर्वासपरिग्रहम् ।
ततः स्नात्वा यथान्यायं संतर्प्य पितृदेवताः ॥ १.३५.९ ॥
তখন সকলে তাঁর তীরে বাসস্থান স্থাপন করলেন। তারপর যথাবিধি স্নান করে পিতৃ ও দেবতাদের তর্পণ করলেন।
1.35.10
हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धविः ।
विविशुर्जाह्नवीतीरे शुभा मुदितमानसाः ॥ १.३५.१० ॥
অগ্নিহোত্র হোম করে, অমৃততুল্য হবিঃ ভোজন করে, শুভ ও প্রসন্নচিত্ত তাঁরা জাহ্নবীর তীরে প্রবেশ করলেন।
1.35.11
विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्ततः ।
विष्ठिताश्च यथान्यायं राघवौ च यथार्हतः ।
संप्रहृष्टमना रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥ १.३५.११ ॥
মহাত্মা বিশ্বামিত্রকে চারদিকে ঘিরে যথাবিধি উপবিষ্ট হলেন; দুই রাঘবও যথাযোগ্য স্থানে বসলেন। তখন অত্যন্ত প্রসন্নচিত্ত রাম বিশ্বামিত্রকে বললেন।
1.35.12
भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि गङ्गां त्रिपथगां नदीम् ।
त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम् ॥ १.३५.१२ ॥
ভগবন্, ত্রিলোক অতিক্রম করে নদীপতির (সমুদ্রের) কাছে কীভাবে তিনি গেলেন, সেই ত্রিপথগা নদী গঙ্গার কথা শুনতে ইচ্ছা করি।
1.35.13
चोदितो रामवाक्येन विश्वामित्रो महामुनिः ।
वृद्धिं जन्म च गङ्गाया वक्तुमेवोपचक्रमे ॥ १.३५.१३ ॥
রামের কথায় উদ্বুদ্ধ হয়ে মহামুনি বিশ্বামিত্র গঙ্গার বৃদ্ধি ও জন্মের কথা বলতে শুরু করলেন।
1.35.14
शैलेन्द्रो हिमवान् राम धातूनामाकरो महान् ।
तस्य कन्याद्वयं राम रूपेणाप्रतिमं भुवि ॥ १.३५.१४ ॥
হে রাম, খনিজের মহান আকর পর্বতরাজ হিমবানের দুই কন্যা আছে, যাদের রূপ পৃথিবীতে অতুলনীয়।
1.35.15
या मेरुदुहिता राम तयोर्माता सुमध्यमा ।
नाम्ना मेना मनोज्ञा वै पत्नी हिमवतः प्रिया ॥ १.३५.१५ ॥
হে রাম, মেরুর কন্যা সেই মেনা তাঁদের দু'জনের মা; সুক্ষ্মকটি, মনোহর, হিমবানের প্রিয়া পত্নী।
1.35.16
तस्यां गङ्गेयमभवज्ज्येष्ठा हिमवतः सुता ।
उमा नाम द्वितीयाभूत् कन्या तस्यैव राघव ॥ १.३५.१६ ॥
তাঁর থেকে হিমবানের জ্যেষ্ঠ কন্যারূপে এই গঙ্গা জন্মালেন; হে রাঘব, তাঁরই দ্বিতীয় কন্যা উমা নামে হলেন।
1.35.17
अथ ज्येष्ठां सुराः सर्वे देवकार्यचिकीर्षया ।
शैलेन्द्रं वरयामासुर्गङ्गां त्रिपथगां नदीम् ॥ १.३५.१७ ॥
তখন দেবতারা সকলে দেবকার্য সম্পন্ন করার ইচ্ছায় পর্বতরাজের জ্যেষ্ঠা কন্যা, ত্রিপথগা নদী গঙ্গাকে বিবাহের জন্য প্রার্থনা করলেন।
1.35.18
ददौ धर्मेण हिमवांस्तनयां लोकपावनीम् ।
स्वच्छन्दपथगां गङ्गां त्रैलोक्यहितकाम्यया ॥ १.३५.१८ ॥
হিমবান ধর্মানুসারে তাঁর কন্যা, লোকপাবনী, স্বেচ্ছায় প্রবাহিতা গঙ্গাকে ত্রিলোকের মঙ্গল কামনায় দান করলেন।
1.35.19
प्रतिगृह्य त्रिलोकार्थं त्रिलोकहितकांक्षिणः ।
गङ्गामादाय तेऽगच्छन् कृतार्थेनान्तरात्मना ॥ १.३५.१९ ॥
ত্রিলোকের কল্যাণকামী তাঁরা ত্রিলোকের জন্য তা গ্রহণ করে, গঙ্গাকে নিয়ে কৃতার্থ অন্তরাত্মায় চলে গেলেন।
1.35.20
या चान्या शैलदुहिता कन्याऽसीद् रघुनन्दन ।
उग्रं सुव्रतमास्थाय तपस्तेपे तपोधना ॥ १.३५.२० ॥
হে রঘুনন্দন! শৈলরাজের অন্য এক কন্যা ছিলেন; তপস্যাই যাঁর ধন, সেই তিনি কঠোর ব্রত ধারণ করে উগ্র তপস্যা করেছিলেন।
1.35.21
उग्रेण तपसा युक्तां ददौ शैलवरः सुताम् ।
रुद्रायाप्रतिरूपाय उमां लोकनमस्कृताम् ॥ १.३५.२१ ॥
উগ্র তপস্যায় যুক্তা সেই কন্যাকে পর্বতশ্রেষ্ঠ অতুলনীয় রুদ্রের হাতে সমর্পণ করলেন; সেই উমা লোকবন্দিতা।
1.35.22
एते ते शैलराजस्य सुते लोकनमस्कृते ।
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा उमादेवी च राघव ॥ १.३५.२२ ॥
হে রাঘব! শৈলরাজের এই দুই কন্যা লোকবন্দিতা — নদীদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ গঙ্গা এবং দেবী উমা।
1.35.23
एतत् ते सर्वमाख्यातं यथा त्रिपथगामिनी ।
खं गता प्रथमं तात गतिं गतिमतां वर ॥ १.३५.२३ ॥
ত্রিপথগামিনী গঙ্গা প্রথমে কীভাবে আকাশে গিয়েছিলেন, তা সবই তোমাকে বলা হলো। হে বৎস! হে গতিমানদের শ্রেষ্ঠ!
1.35.24
सैषा सुरनदी रम्या शैलेन्द्रतनया तदा ।
सुरलोकं समारूढा विपापा जलवाहिनी ॥ १.३५.२४ ॥
সেই রমণীয় দেবনদী, শৈলেন্দ্রের কন্যা, তখন দেবলোকে আরোহণ করলেন — নিষ্পাপা, জলবাহিনী।