वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.35.1
उपास्य रात्रिशेषं तु शोणाकूले महर्षिभिः ।
निशायां सुप्रभातायां विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ १.३५.१ ॥
रात्रीचा उरलेला भाग शोण नदीच्या तीरावर महर्षींसह उपासना करून, सुप्रभात झाल्यावर विश्वामित्र म्हणाले.
1.35.2
सुप्रभाता निशा राम पूर्वा संध्या प्रवर्तते ।
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते गमनायाभिरोचय ॥ १.३५.२ ॥
हे राम, रात्र सुप्रभात झाली आहे; पूर्व संध्या सुरू झाली आहे. उठ, उठ, तुझे कल्याण असो; प्रवासाचा निश्चय कर.
1.35.3
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृतपूर्वाह्णिकक्रियः ।
गमनं रोचयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ १.३५.३ ॥
त्यांचे ते वचन ऐकून, प्रातःकर्मे आटोपून, प्रवासाला संमती देऊन त्याने हे वाक्य म्हटले.
1.35.4
अयं शोणः शुभजलोऽगाधः पुलिनमण्डितः ।
कतरेण पथा ब्रह्मन् संतरिष्यामहे वयम् ॥ १.३५.४ ॥
ही शोण नदी आहे; तिचे पाणी शुभ, खोल आणि वाळूच्या पुळणींनी सजलेले आहे. हे ब्रह्मन्, कोणत्या मार्गाने आपण हिला ओलांडू?
1.35.5
एवमुक्तस्तु रामेण विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ।
एष पन्था मयोद्दिष्टो येन यान्ति महर्षयः ॥ १.३५.५ ॥
रामाने असे म्हटल्यावर विश्वामित्र म्हणाले: महर्षी ज्या मार्गाने जातात, मी सांगितलेला मार्ग हाच आहे.
1.35.6
एवमुक्ता महर्षयो विश्वामित्रेण धीमता ।
पश्यन्तस्ते प्रयाता वै वनानि विविधानि च ॥ १.३५.६ ॥
बुद्धिमान विश्वामित्रांनी असे सांगितल्यावर महर्षी विविध वने पाहत निघाले.
1.35.7
ते गत्वा दूरमध्वानं गतेऽर्धदिवसे तदा ।
जाह्नवीं सरितां श्रेष्ठां ददृशुर्मुनिसेविताम् ॥ १.३५.७ ॥
ते बराच दूर मार्ग चालून, दुपार उलटल्यावर, नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, मुनींनी सेविलेली जाह्नवी (गंगा) त्यांनी पाहिली.
1.35.8
तां दृष्ट्वा पुण्यसलिलां हंससारससेविताम् ।
बभूवुर्मुनयः सर्वे मुदिताः सहराघवाः ॥ १.३५.८ ॥
पवित्र जल असलेली, हंस आणि सारसांनी सेवलेली ती पाहून सर्व मुनी राघवांसह आनंदित झाले.
1.35.9
तस्यास्तीरे तदा सर्वे चक्रुर्वासपरिग्रहम् ।
ततः स्नात्वा यथान्यायं संतर्प्य पितृदेवताः ॥ १.३५.९ ॥
तेव्हा सर्वांनी तिच्या तीरावर निवास केला. मग यथाविधी स्नान करून पितर आणि देवतांना तर्पण केले.
1.35.10
हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धविः ।
विविशुर्जाह्नवीतीरे शुभा मुदितमानसाः ॥ १.३५.१० ॥
अग्निहोत्रांचे हवन करून, अमृतासारखे हविष्य घेऊन, शुभ आणि प्रसन्न मनाने ते जाह्नवीच्या तीरावर विसावले.
1.35.11
विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्ततः ।
विष्ठिताश्च यथान्यायं राघवौ च यथार्हतः ।
संप्रहृष्टमना रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥ १.३५.११ ॥
महात्मा विश्वामित्रांभोवती सर्वत्र वेढा घालून यथान्याय बसले; दोन्ही राघवही यथायोग्य बसले. तेव्हा अत्यंत प्रसन्न मनाच्या रामाने विश्वामित्रांना म्हटले.
1.35.12
भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि गङ्गां त्रिपथगां नदीम् ।
त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम् ॥ १.३५.१२ ॥
भगवन्, त्रिलोक ओलांडून नद्यांच्या अधिपतीकडे (समुद्राकडे) ती कशी गेली, ते त्रिपथगा गंगेबद्दल ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
1.35.13
चोदितो रामवाक्येन विश्वामित्रो महामुनिः ।
वृद्धिं जन्म च गङ्गाया वक्तुमेवोपचक्रमे ॥ १.३५.१३ ॥
रामाच्या वचनाने प्रेरित होऊन महामुनी विश्वामित्र गंगेची वृद्धी आणि तिचा जन्म सांगू लागले.
1.35.14
शैलेन्द्रो हिमवान् राम धातूनामाकरो महान् ।
तस्य कन्याद्वयं राम रूपेणाप्रतिमं भुवि ॥ १.३५.१४ ॥
हे राम, खनिजांची महान खाण असलेल्या पर्वतराज हिमवानाला दोन कन्या आहेत, ज्यांचे रूप पृथ्वीवर अतुलनीय आहे.
1.35.15
या मेरुदुहिता राम तयोर्माता सुमध्यमा ।
नाम्ना मेना मनोज्ञा वै पत्नी हिमवतः प्रिया ॥ १.३५.१५ ॥
हे राम, जी मेरूची कन्या आहे, ती त्या दोघींची माता आहे — सुंदर कंबरेची, मनोहर मेना नावाची, हिमवानाची प्रिय पत्नी.
1.35.16
तस्यां गङ्गेयमभवज्ज्येष्ठा हिमवतः सुता ।
उमा नाम द्वितीयाभूत् कन्या तस्यैव राघव ॥ १.३५.१६ ॥
तिच्यापासून हिमवानाची ज्येष्ठ कन्या म्हणून ही गंगा जन्मली; हे राघवा, त्यानंतर त्याची दुसरी कन्या उमा नावाची झाली.
1.35.17
अथ ज्येष्ठां सुराः सर्वे देवकार्यचिकीर्षया ।
शैलेन्द्रं वरयामासुर्गङ्गां त्रिपथगां नदीम् ॥ १.३५.१७ ॥
मग देवांनी देवकार्य पूर्ण करण्याच्या इच्छेने पर्वतराजाकडे त्याची ज्येष्ठ कन्या, त्रिपथगा नदी गंगा हिला वरण्याची याचना केली.
1.35.18
ददौ धर्मेण हिमवांस्तनयां लोकपावनीम् ।
स्वच्छन्दपथगां गङ्गां त्रैलोक्यहितकाम्यया ॥ १.३५.१८ ॥
हिमवानाने धर्माने आपली कन्या, लोकांना पावन करणारी, स्वेच्छेने वाहणारी गंगा, त्रैलोक्याच्या कल्याणाच्या इच्छेने दिली.
1.35.19
प्रतिगृह्य त्रिलोकार्थं त्रिलोकहितकांक्षिणः ।
गङ्गामादाय तेऽगच्छन् कृतार्थेनान्तरात्मना ॥ १.३५.१९ ॥
त्रिलोकांच्या हिताची इच्छा करणाऱ्यांनी त्रिलोकांसाठी ते स्वीकारले आणि गंगेला घेऊन कृतार्थ अंतरात्म्याने ते निघून गेले.
1.35.20
या चान्या शैलदुहिता कन्याऽसीद् रघुनन्दन ।
उग्रं सुव्रतमास्थाय तपस्तेपे तपोधना ॥ १.३५.२० ॥
हे रघुनंदना! पर्वतराजाची दुसरी कन्या कुमारी होती; तप हेच धन असलेल्या तिने कठोर व्रत धारण करून उग्र तप केले.
1.35.21
उग्रेण तपसा युक्तां ददौ शैलवरः सुताम् ।
रुद्रायाप्रतिरूपाय उमां लोकनमस्कृताम् ॥ १.३५.२१ ॥
उग्र तपाने युक्त त्या कन्येला पर्वतश्रेष्ठाने अप्रतिम रुद्राला दिले; ती उमा लोकांनी नमस्कृत आहे.
1.35.22
एते ते शैलराजस्य सुते लोकनमस्कृते ।
गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा उमादेवी च राघव ॥ १.३५.२२ ॥
हे राघवा! पर्वतराजाच्या या दोन कन्या लोकांनी नमस्कृत आहेत — नद्यांमध्ये श्रेष्ठ गंगा आणि देवी उमा.
1.35.23
एतत् ते सर्वमाख्यातं यथा त्रिपथगामिनी ।
खं गता प्रथमं तात गतिं गतिमतां वर ॥ १.३५.२३ ॥
त्रिपथगामिनी गंगा प्रथम आकाशात कशी गेली हे सर्व तुला सांगितले. हे तात! गतिमानांमध्ये श्रेष्ठा!
1.35.24
सैषा सुरनदी रम्या शैलेन्द्रतनया तदा ।
सुरलोकं समारूढा विपापा जलवाहिनी ॥ १.३५.२४ ॥
ती रमणीय देवनदी, पर्वतराजाची कन्या, तेव्हा देवलोकी आरूढ झाली — निष्पाप, जल वाहणारी.