वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.36.1
उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन्नुभौ राघवलक्ष्मणौ ।
प्रतिनन्द्य कथां वीरावूचतुर्मुनिपुङ्गवम् ॥ १.३६.१ ॥
ते मुनी असे बोलून थांबल्यावर, राघव राम आणि लक्ष्मण या दोन्ही वीरांनी त्या कथेचे स्वागत करून त्या श्रेष्ठ मुनींना म्हटले.
1.36.2
धर्मयुक्तमिदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया ।
दुहितुः शैलराजस्य ज्येष्ठाया वक्तुमर्हसि ।
विस्तरं विस्तरज्ञोऽसि दिव्यमानुषसम्भवम् ॥ १.३६.२ ॥
हे ब्रह्मन्! आपण धर्मयुक्त असे हे परम आख्यान सांगितलेत. पर्वतराजाच्या ज्येष्ठ कन्येविषयी, जी दिव्य आणि मानुषी उत्पत्तीची आहे, ते विस्ताराने सांगण्यास आपण योग्य आहात; आपण विस्तार जाणणारे आहात.
1.36.3
त्रीन् पथो हेतुना केन प्लावयेल्लोकपावनी ।
कथं गङ्गां त्रिपथगा विश्रुता सरिदुत्तमा ॥ १.३६.३ ॥
कोणत्या कारणाने लोकांना पावन करणारी ती गंगा तीन मार्गांनी वाहते? त्रिपथगा गंगा श्रेष्ठ नदी म्हणून कशी प्रसिद्ध झाली?
1.36.4
त्रिषु लोकेषु धर्मज्ञ कर्मभिः कैः समन्विता ।
तथा ब्रुवति काकुत्स्थे विश्वामित्रस्तपोधनः ॥ १.३६.४ ॥
हे धर्मज्ञा, त्रिलोकांत ती कोणत्या कर्मांनी युक्त आहे? काकुत्स्थ असे बोलत असताना तपोधन विश्वामित्र...
1.36.5
निखिलेन कथां सर्वामृषिमध्ये न्यवेदयत् ।
पुरा राम कृतोद्वाहः शितिकण्ठो महातपाः ॥ १.३६.५ ॥
विश्वामित्रांनी ऋषींमध्ये संपूर्ण कथा विस्ताराने सांगितली: हे राम, पूर्वी विवाह केलेले, नीलकंठ, महातपस्वी (शिव)...
1.36.6
दृष्ट्वा च भगवान् देवीं मैथुनायोपचक्रमे ।
तस्य संक्रीडमानस्य महादेवस्य धीमतः ।
शितिकण्ठस्य देवस्य दिव्यं वर्षशतं गतम् ॥ १.३६.६ ॥
भगवानांनी देवीला पाहून मीलनाची सुरुवात केली. क्रीडा करीत असलेल्या त्या बुद्धिमान महादेव, नीलकंठ देवाचे दिव्य शंभर वर्षे उलटली.
1.36.7
न चापि तनयो राम तस्यामासीत् परंतप ।
सर्वे देवाः समुद्युक्ताः पितामहपुरोगमाः ॥ १.३६.७ ॥
हे राम, त्यांना एकही पुत्र झाला नाही. हे शत्रुतापना, तेव्हा ब्रह्मदेवांना पुढे करून सर्व देव सिद्ध झाले.
1.36.8
यदिहोत्पद्यते भूतं कस्तत् प्रतिसहिष्यति ।
अभिगम्य सुराः सर्वे प्रणिपत्येदमब्रुवन् ॥ १.३६.८ ॥
येथे असा प्राणी जन्माला आला तर त्याला कोण सहन करेल? असा विचार करून सर्व देव जवळ जाऊन नमस्कार करून असे म्हणाले.
1.36.9
देवदेव महादेव लोकस्यास्य हिते रत ।
सुराणां प्रणिपातेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ १.३६.९ ॥
हे देवदेवा, महादेवा, या लोकाच्या कल्याणात रत असलेल्या, देवांच्या नमस्काराने तुम्ही प्रसाद करणे योग्य आहे.
1.36.10
न लोका धारयिष्यन्ति तव तेजः सुरोत्तम ।
ब्राह्मेण तपसा युक्तो देव्या सह तपश्चर ॥ १.३६.१० ॥
हे सुरोत्तमा, तुमचे तेज लोक धारण करू शकणार नाहीत. ब्रह्मतपाने युक्त होऊन देवीसह तप करा.
1.36.11
त्रैलोक्यहितकामार्थं तेजस्तेजसि धारय ।
रक्ष सर्वानिमाँल्लोकान् नालोकं कर्तुमर्हसि ॥ १.३६.११ ॥
त्रैलोक्याच्या हितासाठी तुमचे तेज तेजातच धारण करा. या सर्व लोकांचे रक्षण करा; लोकांचा नाश करणे तुम्हास योग्य नाही.
1.36.12
देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकमहेश्वरः ।
बाढमित्यब्रवीत् सर्वान् पुनश्चेदमुवाच ह ॥ १.३६.१२ ॥
देवांचे बोल ऐकून सर्वलोकमहेश्वर 'ठीक आहे' असे म्हणाले आणि पुन्हा सर्वांना हे सांगितले.
1.36.13
धारयिष्याम्यहं तेजस्तेजसैव सहोमया ।
त्रिदशाः पृथिवी चैव निर्वाणमधिगच्छतु ॥ १.३६.१३ ॥
मी उमेसह माझे तेज स्वतः धारण करीन; देव आणि पृथ्वी यांना शांती लाभो.
1.36.14
यदिदं क्षुभितं स्थानान्मम तेजो ह्यनुत्तमम् ।
धारयिष्यति कस्तन्मे ब्रुवन्तु सुरसत्तमाः ॥ १.३६.१४ ॥
माझ्या स्थानावरून क्षुब्ध झालेले हे अनुपम तेज कोण धारण करील? हे श्रेष्ठ देवांनो, सांगा.
1.36.15
एवमुक्तास्ततो देवाः प्रत्यूचुर्वृषभध्वजम् ।
यत्तेजः क्षुभितं ह्यद्य तद्धरा धारयिष्यति ॥ १.३६.१५ ॥
असे सांगितल्यावर देव वृषभध्वजाला म्हणाले: आता क्षुब्ध झालेले ते तेज पृथ्वी धारण करील.
1.36.16
एवमुक्तः सुरपतिः प्रमुमोच महाबलः ।
तेजसा पृथिवी येन व्याप्ता सगिरिकानना ॥ १.३६.१६ ॥
असे सांगितल्यावर महाबलवान सुरपती (शिव) यांनी ते तेज सोडले; त्यामुळे पर्वत व अरण्यांसह पृथ्वी व्याप्त झाली.
1.36.17
ततो देवाः पुनरिदमूचुश्चापि हुताशनम् ।
आविश त्वं महातेजो रौद्रं वायुसमन्वितः ॥ १.३६.१७ ॥
मग देव पुन्हा अग्नीला म्हणाले: हे महातेजस्वी, वायूसह त्या रौद्र तेजात प्रवेश कर.
1.36.18
तदग्निना पुनर्व्याप्तं संजातं श्वेतपर्वतम् ।
दिव्यं शरवणं चैव पावकादित्यसंनिभम् ॥ १.३६.१८ ॥
अग्नीने ते पुन्हा व्याप्त झाले आणि एक श्वेत पर्वत व अग्नि-सूर्यासारखे दिव्य शरवण निर्माण झाले.
1.36.19
यत्र जातो महातेजाः कार्तिकेयोऽग्निसम्भवः ।
अथोमां च शिवं चैव देवाः सर्षिगणास्तदा ॥ १.३६.१९ ॥
अग्नीपासून जन्मलेला महातेजस्वी कार्तिकेय जिथे जन्मला, तेव्हा देव आणि ऋषिगण उमा व शिवासह तेथे होते.
1.36.20
पूजयामासुरत्यर्थं सुप्रीतमनसस्तदा ।
अथ शैलसुता राम त्रिदशानिदमब्रवीत् ॥ १.३६.२० ॥
तेव्हा प्रसन्न मनाने देवांनी त्यांची अत्यंत पूजा केली. हे राम, तेव्हा पर्वतकन्या देवांना हे म्हणाली.
1.36.21
समन्युरशपत् सर्वान् क्रोधसंरक्तलोचना ।
यस्मान्निवारिता चाहं संगता पुत्रकाम्यया ॥ १.३६.२१ ॥
क्रोधाने लाल डोळ्यांनी ती संतापून सर्वांना शाप देती झाली: 'पुत्रकामनेने मी संगत झाले असता मला अडवले गेले म्हणून.'
1.36.22
अपत्यं स्वेषु दारेषु नोत्पादयितुमर्हथ ।
अद्यप्रभृति युष्माकमप्रजाः सन्तु पत्नयः ॥ १.३६.२२ ॥
'तुम्हांला आपल्या पत्नींपासून संतती निर्माण करण्याचा अधिकार नाही. आजपासून तुमच्या पत्नी संततीहीन होवोत.'
1.36.23
एवमुक्त्वा सुरान् सर्वाञ्शशाप पृथिवीमपि ।
अवने नैकरूपा त्वं बहुभार्या भविष्यसि ॥ १.३६.२३ ॥
असे बोलून तिने सर्व देवांना शाप दिला; पृथ्वीलाही शाप दिला: 'हे पृथ्वी, तू अनेक रूपांची आणि अनेक पतींची होशील.'
1.36.24
न च पुत्रकृतां प्रीतिं मत्क्रोधकलुषीकृता ।
प्राप्स्यसि त्वं सुदुर्मेधो मम पुत्रमनिच्छती ॥ १.३६.२४ ॥
'माझ्या क्रोधाने कलुषित होऊन तू पुत्रापासूनचे सुख मिळवणार नाहीस, हे मूर्खे, कारण तू माझ्या पुत्राची इच्छा केली नाहीस.'
1.36.25
तान् सर्वान् पीडितान् दृष्ट्वा सुरान् सुरपतिस्तदा ।
गमनायोपचक्राम दिशं वरुणपालिताम् ॥ १.३६.२५ ॥
ते सर्व देव पीडित झालेले पाहून तेव्हा देवांचा राजा इंद्र वरुणाने रक्षिलेल्या दिशेकडे जाण्यास निघाला.
1.36.26
स गत्वा तप आतिष्ठत् पार्श्वे तस्योत्तरे गिरेः ।
हिमवत्प्रभवे शृङ्गे सह देव्या महेश्वरः ॥ १.३६.२६ ॥
तो जाऊन त्या पर्वताच्या उत्तर बाजूला, हिमालयात उगम पावलेल्या शिखरांवर देवीसह महेश्वराने तप आरंभिले.
1.36.27
एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदितः
गङ्गायाः प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मण ॥ १.३६.२७ ॥
हे राम, शैलपुत्रीची ही कथा मी तुला विस्ताराने सांगितली. आता लक्ष्मणासह माझ्याकडून गंगेचा उगमही ऐक.