Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 1.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.39.1
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा कथान्ते रघुनन्दनः ।
उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तमिवानलम् ॥ १.३९.१ ॥
Having heard Viśvāmitra's words, at the end of the tale, Rāma, delight of the Raghus, greatly pleased, spoke to the sage who blazed like a fire.
1.39.2
श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम् ।
पूर्वजो मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत् ॥ १.३९.२ ॥
May good fortune be yours. I wish to hear this story in full. O brahmin sage, how did my ancestor bring about the sacrifice?
1.39.3
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितः ।
विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच प्रहसन्निव ॥ १.३९.३ ॥
Hearing his words, Viśvāmitra, filled with curiosity, spoke to Rāma of the Kakutstha line, as if smiling.
1.39.4
श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मनः ।
शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः ॥ १.३९.४ ॥
Listen, Rāma, to the full account of the great-souled Sagara. Himavat, the father-in-law of Śaṅkara, who is renowned by that name,
1.39.5
विन्ध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम् ।
तयोर्मध्ये समभवद् यज्ञः स पुरुषोत्तम ॥ १.३९.५ ॥
Having reached the Vindhya mountain, they look at one another; in the midst of those two, O best of men, that sacrifice came to be.
1.39.6
स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि ।
तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथः ॥ १.३९.६ ॥
That region, O tiger among men, is well suited for the sacrificial rite. O Rāma of the Kakutstha line, during the wandering of its horse, the stout-bowed great charioteer was there.
1.39.7
अंशुमानकरोत् तात सगरस्य मते स्थितः ।
तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासवः ॥ १.३९.७ ॥
Aṃśumān did it, dear son, abiding by the doctrine of Sagara. At the festival-day of that rite, Vāsava (Indra) seized the sacrifice of the sacrificer.
1.39.8
राक्षसीं तनुमास्थाय यज्ञियाश्वमपाहरत् ।
ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मनः ॥ १.३९.८ ॥
Assuming a demonic form, he carried off the sacrificial horse. And while that horse of the great-souled one was being carried off, O descendant of Kakutstha—
1.39.9
उपाध्यायगणाः सर्वे यजमानमथाब्रुवन् ।
अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वोऽपनीयते ॥ १.३९.९ ॥
Then all the priests said to the sacrificer: 'On this festival-day, the sacrificial horse is being swiftly carried away.'
1.39.10
हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम् ।
यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत् सर्वेषामशिवाय नः ॥ १.३९.१० ॥
'O descendant of Kakutstha, slay the thief, and let the horse be brought back. This becomes a flaw in the sacrifice, inauspicious for all of us.'
1.39.11
तत् तथा क्रियतां राजन् यज्ञोच्छिद्रः कृतो भवेत् ।
सोपाध्यायवचः श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिवः ॥ १.३९.११ ॥
'O king, let it be done so, that there be no breach in the sacrifice.' Hearing the words of the priests in that assembly, the king—
1.39.12
षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यमेतदुवाच ह ।
गतिं पुत्रा न पश्यामि रक्षसां पुरुषर्षभाः ॥ १.३९.१२ ॥
To his sixty thousand sons he spoke these words: 'O best of men, I see no trace of the demons.'
1.39.13
मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि महाक्रतुः ।
तद् गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका भद्रमस्तु वः ॥ १.३९.१३ ॥
This great sacrifice has been undertaken by the greatly fortunate sages, purified by mantras. Therefore go, my sons, and search. May good fortune be yours.
1.39.14
समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छथ ।
एकैकं योजनं पुत्रा विस्तारमभिगच्छत ॥ १.३९.१४ ॥
Go across the whole earth, garlanded by the ocean. Sons, each of you advance over the extent of one yojana.
1.39.15
यावत् तुरगसंदर्शस्तावत् खनत मेदिनीम् ।
तमेव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया ॥ १.३९.१५ ॥
Dig up the earth until the horse is seen, seeking that very stealer of the horse, by my command.
1.39.16
दीक्षितः पौत्रसहितः सोपाध्यायगणस्त्वहम् ।
इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत् तुरगदर्शनम् ॥ १.३९.१६ ॥
I, consecrated, together with my grandsons and the company of teachers, shall remain here until the horse is sighted. May good fortune be yours.
1.39.17
ते सर्वे हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबलाः ।
जग्मुर्महीतलं राम पितुर्वचनयन्त्रिताः ॥ १.३९.१७ ॥
O Rāma! Those mighty royal sons, with glad minds and bound by their father's word, all went out upon the surface of the earth.
1.39.18
गत्वा तु पृथिवीं सर्वामदृष्ट्वा तं महाबलाः ।
योजनायामविस्तारमेकैको धरणीतलम् ।
बिभिदुः पुरुषव्याघ्रा वज्रस्पर्शसमैर्भुजैः ॥ १.३९.१८ ॥
Having gone over the whole earth and not seeing him, those mighty tigers among men each dug up the ground a yojana in length and breadth with arms like the touch of thunderbolts.
1.39.19
शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणैः ।
भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन ॥ १.३९.१९ ॥
Pierced with spears, with thunderbolt-like ploughs, and with most terrible weapons, the earth Vasumatī roared, O delight of the Raghus.
1.39.20
नागानां वध्यमानानामसुराणां च राघव ।
राक्षसानां दुराधर्षं सत्त्वानां निनदोऽभवत् ॥ १.३९.२० ॥
O Rāghava, the cry of the nāgas and asuras being slain, and the unassailable roar of the rākṣasas and of all creatures, arose.
1.39.21
योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन ।
बिभिदुर्धरणीं राम रसातलमनुत्तमम् ॥ १.३९.२१ ॥
O delight of the Raghus, O Rāma, they split the earth for sixty thousand yojanas, down to the supreme nether world, Rasātala.
1.39.22
एवं पर्वतसंबाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजाः ।
खनन्तो नृपशार्दूल सर्वतः परिचक्रमुः ॥ १.३९.२२ ॥
Thus, digging through Jambudvīpa crowded with mountains, the princes, O tiger among kings, roamed in every direction.
1.39.23
ततो देवाः सगन्धर्वाः सासुराः सहपन्नगाः ।
सम्भ्रान्तमनसः सर्वे पितामहमुपागमन् ॥ १.३९.२३ ॥
Then the gods, together with the gandharvas, the asuras and the serpents, all with agitated minds, came to Brahmā, the grandfather.
1.39.24
ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा ।
ऊचुः परमसंत्रस्ताः पितामहमिदं वचः ॥ १.३९.२४ ॥
Having propitiated the great-souled one, with faces downcast and greatly terrified, they spoke these words to the grandfather.
1.39.25
भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजैः
बहवश्च महात्मानो वध्यन्ते जलचारिणः ॥ १.३९.२५ ॥
O revered lord, the entire earth is being dug up by the sons of Sagara, and many great water-dwelling creatures are being slain.