વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.39.1
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा कथान्ते रघुनन्दनः ।
उवाच परमप्रीतो मुनिं दीप्तमिवानलम् ॥ १.३९.१ ॥
વિશ્વામિત્રનાં વચન સાંભળી, કથાના અંતે રઘુનંદન અત્યંત પ્રસન્ન થઈ, પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન તેજસ્વી મુનિને બોલ્યા.
1.39.2
श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते विस्तरेण कथामिमाम् ।
पूर्वजो मे कथं ब्रह्मन् यज्ञं वै समुपाहरत् ॥ १.३९.२ ॥
તમારું કલ્યાણ થાઓ; આ કથા વિસ્તારથી સાંભળવા ઇચ્છું છું. હે બ્રહ્મન્, મારા પૂર્વજે યજ્ઞ કેવી રીતે આરંભ્યો?
1.39.3
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितः ।
विश्वामित्रस्तु काकुत्स्थमुवाच प्रहसन्निव ॥ १.३९.३ ॥
તેમનાં એ વચન સાંભળી, કુતૂહલથી ભરેલા વિશ્વામિત્ર કાકુત્સ્થને જાણે હસતાં હસતાં બોલ્યા.
1.39.4
श्रूयतां विस्तरो राम सगरस्य महात्मनः ।
शंकरश्वशुरो नाम्ना हिमवानिति विश्रुतः ॥ १.३९.४ ॥
હે રામ, મહાત્મા સગરનો વૃત્તાંત વિસ્તારથી સાંભળો. શંકરના શ્વશુર, હિમવાન નામે વિખ્યાત,
1.39.5
विन्ध्यपर्वतमासाद्य निरीक्षेते परस्परम् ।
तयोर्मध्ये समभवद् यज्ञः स पुरुषोत्तम ॥ १.३९.५ ॥
વિંધ્ય પર્વત પર પહોંચીને તેઓ એકબીજાને જુએ છે. હે પુરુષોત્તમ, તે બંને વચ્ચે એ યજ્ઞ થયો.
1.39.6
स हि देशो नरव्याघ्र प्रशस्तो यज्ञकर्मणि ।
तस्याश्वचर्यां काकुत्स्थ दृढधन्वा महारथः ॥ १.३९.६ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, તે દેશ યજ્ઞકર્મ માટે પ્રશસ્ત છે. હે કાકુત્સ્થ, તેના અશ્વવિચરણ સમયે દૃઢધન્વા મહારથી (ત્યાં હતો).
1.39.7
अंशुमानकरोत् तात सगरस्य मते स्थितः ।
तस्य पर्वणि तं यज्ञं यजमानस्य वासवः ॥ १.३९.७ ॥
હે તાત, સગરના મતમાં સ્થિત રહીને અંશુમાને તે કર્યું. તેના પર્વ સમયે યજમાનનો તે યજ્ઞ વાસવ (ઇન્દ્ર)એ હરી લીધો.
1.39.8
राक्षसीं तनुमास्थाय यज्ञियाश्वमपाहरत् ।
ह्रियमाणे तु काकुत्स्थ तस्मिन्नश्वे महात्मनः ॥ १.३९.८ ॥
રાક્ષસી રૂપ ધારણ કરીને તેણે યજ્ઞાશ્વ હરી લીધો. હે કાકુત્સ્થ, તે મહાત્માનો અશ્વ હરાતો હતો ત્યારે—
1.39.9
उपाध्यायगणाः सर्वे यजमानमथाब्रुवन् ।
अयं पर्वणि वेगेन यज्ञियाश्वोऽपनीयते ॥ १.३९.९ ॥
ત્યારે બધા ઉપાધ્યાયગણોએ યજમાનને કહ્યું, 'આ પર્વ દિવસે યજ્ઞાશ્વ વેગથી હરાઈ રહ્યો છે.'
1.39.10
हर्तारं जहि काकुत्स्थ हयश्चैवोपनीयताम् ।
यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत् सर्वेषामशिवाय नः ॥ १.३९.१० ॥
'હે કાકુત્સ્થ, ચોરને હણ, અને ઘોડો પાછો લાવવામાં આવે. આ યજ્ઞમાં દોષ બની જશે; આપણા સૌ માટે તે અશુભ છે.'
1.39.11
तत् तथा क्रियतां राजन् यज्ञोच्छिद्रः कृतो भवेत् ।
सोपाध्यायवचः श्रुत्वा तस्मिन् सदसि पार्थिवः ॥ १.३९.११ ॥
'હે રાજન, તેમ જ કરવામાં આવે; યજ્ઞમાં વિઘ્ન ન આવે.' ઉપાધ્યાયોના વચન સાંભળીને તે સભામાં રાજા—
1.39.12
षष्टिं पुत्रसहस्राणि वाक्यमेतदुवाच ह ।
गतिं पुत्रा न पश्यामि रक्षसां पुरुषर्षभाः ॥ १.३९.१२ ॥
સાઠ હજાર પુત્રોને તેણે આ વચન કહ્યું: 'હે પુરુષશ્રેષ્ઠો, રાક્ષસોનો કોઈ પત્તો મને દેખાતો નથી.'
1.39.13
मन्त्रपूतैर्महाभागैरास्थितो हि महाक्रतुः ।
तद् गच्छत विचिन्वध्वं पुत्रका भद्रमस्तु वः ॥ १.३९.१३ ॥
મંત્રોથી પવિત્ર થયેલા મહાભાગ્યશાળી ઋષિઓએ આ મહાયજ્ઞ આરંભ્યો છે. તેથી જાઓ, પુત્રો, શોધો. તમારું કલ્યાણ થાઓ.
1.39.14
समुद्रमालिनीं सर्वां पृथिवीमनुगच्छथ ।
एकैकं योजनं पुत्रा विस्तारमभिगच्छत ॥ १.३९.१४ ॥
સમુદ્રથી ઘેરાયેલી આખી પૃથ્વી પર જાઓ. હે પુત્રો, દરેક એક યોજન વિસ્તારમાં આગળ વધો.
1.39.15
यावत् तुरगसंदर्शस्तावत् खनत मेदिनीम् ।
तमेव हयहर्तारं मार्गमाणा ममाज्ञया ॥ १.३९.१५ ॥
ઘોડો દેખાય ત્યાં સુધી ધરતી ખોદો. મારી આજ્ઞાથી ઘોડો ચોરનારને જ શોધો.
1.39.16
दीक्षितः पौत्रसहितः सोपाध्यायगणस्त्वहम् ।
इह स्थास्यामि भद्रं वो यावत् तुरगदर्शनम् ॥ १.३९.१६ ॥
હું દીક્ષિત થઈને, પૌત્રો અને ઉપાધ્યાયોના સમૂહ સાથે અહીં જ રહીશ, ઘોડો દેખાય ત્યાં સુધી. તમારું કલ્યાણ થાઓ.
1.39.17
ते सर्वे हृष्टमनसो राजपुत्रा महाबलाः ।
जग्मुर्महीतलं राम पितुर्वचनयन्त्रिताः ॥ १.३९.१७ ॥
હે રામ! હર્ષિત મનવાળા, પિતાના વચનથી બંધાયેલા તે સર્વ મહાબળવાન રાજકુમારો પૃથ્વીતલ પર ગયા.
1.39.18
गत्वा तु पृथिवीं सर्वामदृष्ट्वा तं महाबलाः ।
योजनायामविस्तारमेकैको धरणीतलम् ।
बिभिदुः पुरुषव्याघ्रा वज्रस्पर्शसमैर्भुजैः ॥ १.३९.१८ ॥
આખી પૃથ્વી ફરીને પણ તે (ઘોડાચોર)ને ન જોતાં, તે મહાબળવાન પુરુષવ્યાઘ્રોએ દરેકે એક યોજન લાંબી-પહોળી ધરતી વજ્રના સ્પર્શ જેવા બાહુઓથી ખોદી નાખી.
1.39.19
शूलैरशनिकल्पैश्च हलैश्चापि सुदारुणैः ।
भिद्यमाना वसुमती ननाद रघुनन्दन ॥ १.३९.१९ ॥
શૂળો વડે, વજ્ર સમાન હળો વડે અને અતિ ભયંકર શસ્ત્રો વડે વિદારાતી વસુમતી ગર્જી ઊઠી, હે રઘુનંદન.
1.39.20
नागानां वध्यमानानामसुराणां च राघव ।
राक्षसानां दुराधर्षं सत्त्वानां निनदोऽभवत् ॥ १.३९.२० ॥
હે રાઘવ, મારાતા નાગો અને અસુરોનો, રાક્ષસોનો અજેય ચીત્કાર અને પ્રાણીઓનો ધ્વનિ ઊઠ્યો.
1.39.21
योजनानां सहस्राणि षष्टिं तु रघुनन्दन ।
बिभिदुर्धरणीं राम रसातलमनुत्तमम् ॥ १.३९.२१ ॥
હે રઘુનંદન, હે રામ, તેમણે સાઠ હજાર યોજન સુધી પૃથ્વી વિદારી અને શ્રેષ્ઠ રસાતળ સુધી પહોંચ્યા.
1.39.22
एवं पर्वतसंबाधं जम्बूद्वीपं नृपात्मजाः ।
खनन्तो नृपशार्दूल सर्वतः परिचक्रमुः ॥ १.३९.२२ ॥
આ રીતે પર્વતોથી ભરેલા જંબૂદ્વીપને ખોદતા, હે નૃપશાર્દૂલ, રાજકુમારો ચારે બાજુ ફર્યા.
1.39.23
ततो देवाः सगन्धर्वाः सासुराः सहपन्नगाः ।
सम्भ्रान्तमनसः सर्वे पितामहमुपागमन् ॥ १.३९.२३ ॥
ત્યારે દેવો, ગંધર્વો, અસુરો અને નાગો સૌ ગભરાયેલા મનથી પિતામહ બ્રહ્માની પાસે ગયા.
1.39.24
ते प्रसाद्य महात्मानं विषण्णवदनास्तदा ।
ऊचुः परमसंत्रस्ताः पितामहमिदं वचः ॥ १.३९.२४ ॥
તે મહાત્માને પ્રસન્ન કરી, ઉદાસ મુખે અને અત્યંત ભયભીત થઈને તેમણે પિતામહને આ વચન કહ્યું.
1.39.25
भगवन् पृथिवी सर्वा खन्यते सगरात्मजैः
बहवश्च महात्मानो वध्यन्ते जलचारिणः ॥ १.३९.२५ ॥
હે ભગવન્! સગરના પુત્રો વડે આખી પૃથ્વી ખોદાઈ રહી છે, અને જળચર એવા ઘણા મહાપ્રાણીઓ મારાઈ રહ્યા છે.