ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 1.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.4.1
प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषिः ।
चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमर्थवत् ॥ १.४.१ ॥
ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ରାମଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ର ଭଗବାନ ଋଷି ବାଲ୍ମୀକି ବିଚିତ୍ର ପଦ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ କାବ୍ୟରେ ରଚନା କଲେ।
1.4.2
चतुर्विंशत्सहस्राणि श्लोकानामुक्तवानृषिः ।
तथा सर्गशतान् पञ्च षट्काण्डानि तथोत्तरम् ॥ १.४.२ ॥
ଋଷି ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ପାଞ୍ଚ ଶହ ସର୍ଗ, ଛଅ କାଣ୍ଡ ଏବଂ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ କହିଲେ।
1.4.3
कृत्वा तु तन्महाप्राज्ञः सभविष्यं सहोत्तरम् ।
चिन्तयामास को न्वेतत् प्रयुञ्जीयादिति प्रभुः ॥ १.४.३ ॥
ସେହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଭବିଷ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡ ସହିତ ତାହା ରଚି ଚିନ୍ତା କଲେ ଏହା କିଏ ପ୍ରୟୋଗ କରିବେ।
1.4.4
तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
अगृह्णीतां ततः पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ ॥ १.४.४ ॥
ସେହି ଭାବିତାତ୍ମା ମହର୍ଷି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ମୁନିବେଶରେ କୁଶ ଓ ଲବ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ।
1.4.5
कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ ।
भ्रातरौ स्वरसंपन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ ॥ १.४.५ ॥
କୁଶ ଓ ଲବ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଯଶସ୍ୱୀ ରାଜପୁତ୍ର, ଭାଇ, ମଧୁର ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ; ଆଶ୍ରମରେ ବାସ କରୁଥିବା ଭାବେ ସେ ଦେଖିଲେ।
1.4.6
स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ ।
वेदोपबृंह्मणार्थाय तावग्राहयत प्रभुः ॥ १.४.६ ॥
ସେହି ମେଧାବୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବେଦରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଦେଖି, ବେଦ ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କୁ ତାହା ଶିଖାଇଲେ।
1.4.7
काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत् ।
पौलस्त्यवधमित्येवं चकार चरितव्रतः ॥ १.४.७ ॥
ଚରିତବ୍ରତ ସୀତାଙ୍କ ମହାନ ଚରିତ ଓ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ (ରାବଣ) ବଧ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାମାୟଣ ନାମକ କାବ୍ୟ ରଚନା କଲେ।
1.4.8
पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम् ।
जातिभिः सप्तभिर्युक्तं तन्त्रीलयसमन्वितम् ॥ १.४.८ ॥
ଏହି କାବ୍ୟ ପାଠ ଓ ଗାନ ଉଭୟରେ ମଧୁର; ତିନି ପ୍ରମାଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସାତ ଜାତିରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ତନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲୟ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ।
1.4.9
रसैः शृङ्गारकरुणहास्यरौद्रभयानकैः ।
वीरादिभी रसैर्युक्तं काव्यमेतदगायताम् ॥ १.४.९ ॥
ଏହି କାବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର, କରୁଣ, ହାସ୍ୟ, ରୌଦ୍ର, ଭୟାନକ ଓ ବୀର ଆଦି ରସରେ ଯୁକ୍ତ; ଏହାକୁ ଗାନ କର।
1.4.10
तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ स्थानमूर्च्छनकोविदौ ।
भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ ॥ १.४.१० ॥
ସେହି ଦୁଇ ଭାଇ ଗାନ୍ଧର୍ବ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ସ୍ଥାନ ଓ ମୂର୍ଚ୍ଛନାରେ ନିପୁଣ, ସୁସ୍ୱରଯୁକ୍ତ; ଯେମିତି ରୂପଧାରୀ ଗନ୍ଧର୍ବ।
1.4.11
रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ ।
बिम्बादिवोत्थितौ बिम्बौ रामदेहात् तथापरौ ॥ १.४.११ ॥
ରୂପ ଓ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କଥାକହୁଥିବା ସେହି ଦୁଇ ଯେମିତି ରାମଙ୍କ ଦେହରୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ରୂପେ ଉଠିଥିବା ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ବିମ୍ବ।
1.4.12
तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम् ।
वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ ॥ १.४.१२ ॥
ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଧର୍ମସଙ୍ଗତ ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠସ୍ଥ କରି, ସେହି କାବ୍ୟକୁ ବାଣୀରେ ଧାରଣ କଲେ।
1.4.13
ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे ।
यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुः सुसमाहितौ ॥ १.४.१३ ॥
ଋଷି, ଦ୍ୱିଜ ଓ ସାଧୁମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ, ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ସେହି ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଗାଇଲେ।
1.4.14
महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ ।
तौ कदाचित् समेतानामृषीणां भावितात्मनाम् ॥ १.४.१४ ॥
ସେହି ଦୁଇ ଜଣ ମହାତ୍ମା, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ। ଥରେ ସମବେତ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—
1.4.15
मध्ये सभं समीपस्थाविदं काव्यमगायताम् ।
तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ॥ १.४.१५ ॥
ସଭା ମଧ୍ୟରେ, ନିକଟରେ ଠିଆ ହୋଇ ସେମାନେ ଏହି କାବ୍ୟ ଗାଇଲେ। ତାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
1.4.16
साधु साध्विति तावूचुः परं विस्मयमागताः ।
ते प्रीतमनसः सर्वे मुनयो धर्मवत्सलाः ॥ १.४.१६ ॥
"ସାଧୁ! ସାଧୁ!" ବୋଲି ସେମାନେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ। ପ୍ରସନ୍ନ ମନର, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ସମସ୍ତ ମୁନି—
1.4.17
प्रशशंसुः प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ ।
अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषतः ॥ १.४.१७ ॥
ଗାଉଥିବା ପ୍ରଶଂସନୀୟ କୁଶ ଓ ଲବଙ୍କୁ ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଅହୋ! ଗୀତର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ଶ୍ଲୋକର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ!
1.4.18
चिरनिर्वृत्तमप्येतत् प्रत्यक्षमिव दर्शितम् ।
प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु तथाभावमगायताम् ॥ १.४.१८ ॥
ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଯେମିତି ଆଖି ଆଗରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଅନ୍ତରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେହି ଭାବରେ ଭଲ ଭାବରେ ଗାଇଲେ।
1.4.19
सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसंपदा ।
एवं प्रशस्यमानौ तौ तपः श्लाघ्यैर्महर्षिभिः ॥ १.४.१९ ॥
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ମଧୁର, ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରରେ, ସ୍ୱରସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଗାଇଲେ। ଏହିପରି ତପସ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ମହର୍ଷିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
1.4.20
संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम् ।
प्रीतः कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थितः कलशं ददौ ॥ १.४.२० ॥
ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଅଧିକ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅତି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଜଣେ ମୁନି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ କଳସ ଦେଲେ।
1.4.21
प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद् ददौ ताभ्यां महायशाः ।
अन्यः कृष्णाजिनमदाद् यज्ञसूत्रं तथापरः ॥ १.४.२१ ॥
ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଜଣେ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ବଲ୍କଳ ଦେଲେ। ଅନ୍ୟଜଣେ କୃଷ୍ଣମୃଗର ଚର୍ମ ଦେଲେ; ଆଉ ଜଣେ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଦେଲେ।
1.4.22
कश्चित् कमण्डलुं प्रादान्मौञ्जीमन्यो महामुनिः ।
बृसीमन्यस्तदा प्रादात् कौपीनमपरो मुनिः ॥ १.४.२२ ॥
କେହି କମଣ୍ଡଳୁ ଦେଲେ; ଜଣେ ମହାମୁନି ମୌଞ୍ଜୀ ମେଖଳା ଦେଲେ। ଅନ୍ୟଜଣେ ସେତେବେଳେ ବୃସୀ (ତୃଣ ଆସନ) ଦେଲେ; ଆଉ ଜଣେ ମୁନି କୌପୀନ ଦେଲେ।
1.4.23
ताभ्यां ददौ तदा हृष्टः कुठारमपरो मुनिः ।
काषायमपरो वस्त्रं चीरमन्यो ददौ मुनिः ॥ १.४.२३ ॥
ସେତେବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଆଉ ଜଣେ ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ କୁରାଢ଼ି ଦେଲେ। ଆଉ ଜଣେ ମୁନି କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଏବଂ ଆଉ ଜଣେ ଚୀର ଦେଲେ।
1.4.24
जटाबन्धनमन्यस्तु काष्ठरज्जुं मुदान्वितः ।
यज्ञभाण्डमृषिः कश्चित् काष्ठभारं तथा परः ॥ १.४.२४ ॥
ଆଉ ଜଣେ ମୁନି ଆନନ୍ଦରେ ଜଟାବନ୍ଧନ ଦେଲେ, ଅନ୍ୟଜଣେ କାଠ ଦଉଡ଼ି ଦେଲେ। ଜଣେ ଋଷି ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ଦେଲେ, ଆଉ ଜଣେ କାଠ ବୋଝ ଦେଲେ।
1.4.25
औदुम्बरीं ब्रुसीमन्यः स्वस्ति केचित् तदावदन् ।
आयुष्यमपरे प्राहुर्मुदा तत्र महर्षयः ॥ १.४.२५ ॥
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଔଦୁମ୍ବରୀ ସମିଧର ବୋଝ ଦେଖାଇ 'ସ୍ୱସ୍ତି' କହିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ହେଉ ବୋଲି ଆନନ୍ଦରେ ସେଠାରେ ମହର୍ଷିମାନେ କହିଲେ।
1.4.26
ददुश्चैवं वरान् सर्वे मुनयः सत्यवादिनः ।
आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना सम्प्रकीर्तितम् ॥ १.४.२६ ॥
ଏହିପରି ସତ୍ୟବାଦୀ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ବର ଦେଲେ; ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।
1.4.27
परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम् ।
अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ ॥ १.४.२७ ॥
ଏହି ଗୀତ କବିମାନଙ୍କର ପରମ ଆଧାର; ଏହା କ୍ରମାନୁସାରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା; ସମସ୍ତ ଗୀତରେ ନିପୁଣ ଦୁଇଜଣ ଏହା ଗାଇଲେ।
1.4.28
आयुष्यं पुष्टिजननं सर्वश्रुतिमनोहरम् ।
प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित् तत्र गायकौ ॥ १.४.२८ ॥
ଏହା ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ଟି ଦାନ କରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ମନ ହରଣ କରେ; ସେଠାରେ ସେହି ଦୁଇ ଗାୟକ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ।
1.4.29
रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रजः ।
स्ववेश्म चानीय ततो भ्रातरौ स कुशीलवौ ॥ १.४.२९ ॥
ଭରତଙ୍କ ବଡ଼ ଭାଇ ରାସ୍ତା ଓ ରାଜପଥରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ତା'ପରେ ସେହି ଦୁଇ ଭାଇ କୁଶୀଳବଙ୍କୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଆଣି।
1.4.30
पूजयामास पूजार्हौ रामः शत्रुनिबर्हणः ।
आसीनः काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभुः ॥ १.४.३० ॥
ଶତ୍ରୁ ସଂହାରକ ରାମ ପୂଜାର୍ହ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ; ସେ ନିଜେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିଲେ।
1.4.31
उपोपविष्टैः सचिवैर्भ्रातृभिश्च समन्वितः ।
दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ विनीतौ भ्रातरावुभौ ॥ १.४.३१ ॥
ପାଖରେ ବସିଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ରାମ ରୂପବାନ ଓ ବିନୀତ ସେହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
1.4.32
उवाच लक्ष्मणं रामः शत्रुघ्नं भरतं तथा ।
श्रूयतामेतदाख्यानमनयोर्देववर्चसोः ॥ १.४.३२ ॥
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଲେ, "ଦେବତା ତୁଲ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ଏ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଏହି କାହାଣୀ ଶୁଣ।"
1.4.33
विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ समचोदयत् ।
तौ चापि मधुरं रक्तं स्वचित्तायतनिःस्वनम् ॥ १.४.३३ ॥
ବିଚିତ୍ର ଅର୍ଥ ଓ ପଦବିଶିଷ୍ଟ ସେହି କାବ୍ୟକୁ ସେ ଦୁଇ ଗାୟକ ଭଲ ଭାବେ ସୁରରେ ବସାଇଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧୁର, ରସପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରରେ ଗାଇଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ମନର ଆଳୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦିଏ।
1.4.34
तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम् ।
ह्लादयत् सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च ।
श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद् बभौ जनसंसदि ॥ १.४.३४ ॥
ତନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଲୟ ସହିତ ସମସ୍ବର, ଅତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ସେହି ଗୀତ ସେମାନେ ଗାଇଲେ; ତାହା ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ, ମନ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରି, କାନକୁ ସୁଖ ଦେଇ ଜନସଭାରେ ଶୋଭା ପାଇଲା।
1.4.35
इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौ ।
कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ ।
ममापि तद् भूतिकरं प्रचक्षते ।
महानुभावं चरितं निबोधत ॥ १.४.३५ ॥
ଏହି ଦୁଇ ମୁନି, ରାଜଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, କୁଶ ଓ ଲବ, ମହାତପସ୍ବୀ। ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳକାରୀ କୁହାଯାଏ; ଏହି ମହାପ୍ରଭାବ ଚରିତ୍ର ଶୁଣ।
1.4.36
ततस्तु तौ रामवचः प्रचोदिता-
वगायतां मार्गविधानसम्पदा ।
स चापि रामः परिषद्गतः शनै-
र्बुभूषयासक्तमना बभूव ह ॥ १.४.३६ ॥
ତା'ପରେ ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ମାର୍ଗବିଧାନର ସମ୍ପଦ ସହିତ ଗାଇଲେ; ସଭାରେ ବସିଥିବା ରାମ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ, ଶୁଣିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ତନ୍ମୟ ହୋଇଗଲେ।