వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 1.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.4.1
प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषिः ।
चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमर्थवत् ॥ १.४.१ ॥
రాజ్యం పొందిన రాముని సమగ్ర చరితాన్ని భగవాన్ వాల్మీకి మహర్షి వివిధ పదాలు, అర్థయుక్తంగా రచించాడు.
1.4.2
चतुर्विंशत्सहस्राणि श्लोकानामुक्तवानृषिः ।
तथा सर्गशतान् पञ्च षट्काण्डानि तथोत्तरम् ॥ १.४.२ ॥
ఋషి ఇరవై నాలుగు వేల శ్లోకాలను, ఐదు వందల సర్గలను, ఆరు కాండలను, ఉత్తరకాండను కూడా పలికాడు.
1.4.3
कृत्वा तु तन्महाप्राज्ञः सभविष्यं सहोत्तरम् ।
चिन्तयामास को न्वेतत् प्रयुञ्जीयादिति प्रभुः ॥ १.४.३ ॥
ఆ మహాప్రాజ్ఞుడు భవిష్యత్తుతో, ఉత్తరకాండతో దానిని రచించి, దీనిని ఎవరికి వినిపించాలి అని ఆలోచించాడు.
1.4.4
तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
अगृह्णीतां ततः पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ ॥ १.४.४ ॥
ఆ పవిత్రాత్ముడైన మహర్షి ఆలోచిస్తుండగా, ముని వేషంలో ఉన్న కుశుడు, లవుడు ఆయన పాదాలను పట్టుకున్నారు.
1.4.5
कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ ।
भ्रातरौ स्वरसंपन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ ॥ १.४.५ ॥
కుశుడు, లవుడు ధర్మజ్ఞులు, యశస్వులైన రాజకుమారులు, సోదరులు, మధుర స్వరం కలవారు; ఆశ్రమంలో నివసిస్తున్నట్లు ఆయన చూశాడు.
1.4.6
स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ ।
वेदोपबृंह्मणार्थाय तावग्राहयत प्रभुः ॥ १.४.६ ॥
ఆ మేధావులిద్దరూ వేదాల్లో నిష్ఠగా ఉండటం చూసి, వేదవ్యాప్తికోసం ఆయన వారికి దానిని నేర్పించాడు.
1.4.7
काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत् ।
पौलस्त्यवधमित्येवं चकार चरितव्रतः ॥ १.४.७ ॥
చరితవ్రతుడు సీత యొక్క మహత్తర చరితము, పౌలస్త్యుని (రావణుని) వధ సహితమైన సమగ్ర రామాయణ కావ్యాన్ని రచించెను.
1.4.8
पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम् ।
जातिभिः सप्तभिर्युक्तं तन्त्रीलयसमन्वितम् ॥ १.४.८ ॥
ఇది పఠనంలోనూ గానంలోనూ మధురమైనది; మూడు ప్రమాణాలతో కూడినది, ఏడు జాతులతో కూడినది, తంత్రి మరియు లయలతో సమన్వితమైనది.
1.4.9
रसैः शृङ्गारकरुणहास्यरौद्रभयानकैः ।
वीरादिभी रसैर्युक्तं काव्यमेतदगायताम् ॥ १.४.९ ॥
ఈ కావ్యం శృంగార, కరుణ, హాస్య, రౌద్ర, భయానక, వీరాది రసాలతో కూడినది; దీనిని గానం చేయండి.
1.4.10
तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ स्थानमूर्च्छनकोविदौ ।
भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ ॥ १.४.१० ॥
ఆ ఇద్దరు సోదరులు గాంధర్వ తత్త్వం తెలిసినవారు; స్థాన-మూర్ఛనల్లో నిపుణులు; మధుర స్వరం కలవారు; రూపధారులైన గంధర్వుల వంటివారు.
1.4.11
रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ ।
बिम्बादिवोत्थितौ बिम्बौ रामदेहात् तथापरौ ॥ १.४.११ ॥
రూప-లక్షణ సంపన్నులు, మధుర స్వరంతో మాట్లాడువారైన ఆ ఇద్దరూ రాముని దేహం నుండి ప్రతిబింబాల వలె ఉద్భవించిన మరో ఇద్దరివలె ఉన్నారు.
1.4.12
तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम् ।
वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ ॥ १.४.१२ ॥
ఆ ఇద్దరు నిర్దోషులైన రాజకుమారులు ధర్మబద్ధమైన ఈ ఉత్తమ ఆఖ్యానమంతటినీ పూర్తిగా కంఠస్థం చేసి, ఆ కావ్యాన్ని తమ వాక్కులో నిలుపుకున్నారు.
1.4.13
ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे ।
यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुः सुसमाहितौ ॥ १.४.१३ ॥
ఋషులు, ద్విజులు, సాధువులు సమావేశమైన సభలో, ఉపదేశం ప్రకారం, తత్త్వజ్ఞులైన ఆ ఇద్దరూ ఏకాగ్రచిత్తంతో పాడారు.
1.4.14
महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ ।
तौ कदाचित् समेतानामृषीणां भावितात्मनाम् ॥ १.४.१४ ॥
ఆ ఇద్దరూ మహాత్ములు, మహాభాగ్యవంతులు, సర్వ శుభలక్షణాలతో అలంకృతులు. ఒకసారి సమావేశమైన ఆత్మనిగ్రహులైన ఋషుల మధ్య—
1.4.15
मध्ये सभं समीपस्थाविदं काव्यमगायताम् ।
तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ॥ १.४.१५ ॥
సభ మధ్యలో, దగ్గరగా నిలబడి వారు ఈ కావ్యాన్ని పాడారు. అది విని మునులందరి కళ్ళు కన్నీటితో నిండిపోయాయి.
1.4.16
साधु साध्विति तावूचुः परं विस्मयमागताः ।
ते प्रीतमनसः सर्वे मुनयो धर्मवत्सलाः ॥ १.४.१६ ॥
"సాధు! సాధు!" అని వారిద్దరినీ ప్రశంసించారు, మహా ఆశ్చర్యంతో. సంతోషించిన మనసులతో, ధర్మాన్ని ప్రేమించే మునులందరూ—
1.4.17
प्रशशंसुः प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ ।
अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषतः ॥ १.४.१७ ॥
పాడుతున్న ప్రశంసార్హులైన కుశుడు, లవుడు అనే ఆ ఇద్దరు గాయకులను వారు ప్రశంసించారు. అహో! ఆ గీతంలోని మాధుర్యం, ముఖ్యంగా శ్లోకాల మాధుర్యం!
1.4.18
चिरनिर्वृत्तमप्येतत् प्रत्यक्षमिव दर्शितम् ।
प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु तथाभावमगायताम् ॥ १.४.१८ ॥
చాలా కాలం క్రితం జరిగినదైనా ఇది కళ్ళ ముందు ప్రత్యక్షంగా చూపినట్లు ఉంది. ఆ ఇద్దరూ అంతరంగంలోకి ప్రవేశించి, ఆ భావంతో చక్కగా పాడారు.
1.4.19
सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसंपदा ।
एवं प्रशस्यमानौ तौ तपः श्लाघ्यैर्महर्षिभिः ॥ १.४.१९ ॥
ఇద్దరూ కలిసి మధురంగా, భావయుక్తంగా, స్వరసంపదతో పాడారు. ఈ విధంగా తపస్సుతో ప్రశంసనీయులైన మహర్షులచే వారిద్దరూ ప్రశంసించబడ్డారు.
1.4.20
संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम् ।
प्रीतः कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थितः कलशं ददौ ॥ १.४.२० ॥
వారిద్దరూ మరింత భావయుక్తంగా, అతి మధురంగా పాడారు. సంతోషించిన ఒక ముని వారి ఎదుట నిలిచి ఒక కలశాన్ని వారికి ఇచ్చాడు.
1.4.21
प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद् ददौ ताभ्यां महायशाः ।
अन्यः कृष्णाजिनमदाद् यज्ञसूत्रं तथापरः ॥ १.४.२१ ॥
సంతోషించిన ఒక మహాయశస్వి ముని వారికి వల్కలాన్ని ఇచ్చాడు. మరొకరు కృష్ణమృగ చర్మాన్ని ఇచ్చాడు; ఇంకొకరు యజ్ఞోపవీతాన్ని ఇచ్చాడు.
1.4.22
कश्चित् कमण्डलुं प्रादान्मौञ्जीमन्यो महामुनिः ।
बृसीमन्यस्तदा प्रादात् कौपीनमपरो मुनिः ॥ १.४.२२ ॥
ఒకరు కమండలాన్ని ఇచ్చారు; ఒక మహాముని మౌంజి మేఖలను ఇచ్చాడు. మరొకరు అప్పుడు బృసిని ఇచ్చారు; ఇంకో ముని కౌపీనాన్ని ఇచ్చాడు.
1.4.23
ताभ्यां ददौ तदा हृष्टः कुठारमपरो मुनिः ।
काषायमपरो वस्त्रं चीरमन्यो ददौ मुनिः ॥ १.४.२३ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన మరొక ముని వారికి గొడ్డలిని ఇచ్చాడు. ఇంకొక ముని కాషాయ వస్త్రాన్ని, మరొక ముని చీరను ఇచ్చాడు.
1.4.24
जटाबन्धनमन्यस्तु काष्ठरज्जुं मुदान्वितः ।
यज्ञभाण्डमृषिः कश्चित् काष्ठभारं तथा परः ॥ १.४.२४ ॥
మరొక ముని ఆనందంతో జటాబంధనాన్ని, ఇంకొకరు కట్టెతాడును ఇచ్చాడు. ఒక ఋషి యజ్ఞపాత్రను, మరొకరు కట్టెల మోపును ఇచ్చారు.
1.4.25
औदुम्बरीं ब्रुसीमन्यः स्वस्ति केचित् तदावदन् ।
आयुष्यमपरे प्राहुर्मुदा तत्र महर्षयः ॥ १.४.२५ ॥
మరొకరు ఔదుంబరీ కర్రల కట్టను తీసుకొని 'స్వస్తి' అన్నారు; మరికొందరు దీర్ఘాయువు అని సంతోషంగా అక్కడ మహర్షులు పలికారు.
1.4.26
ददुश्चैवं वरान् सर्वे मुनयः सत्यवादिनः ।
आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना सम्प्रकीर्तितम् ॥ १.४.२६ ॥
ఈ విధంగా సత్యవాదులైన మునులందరూ వరాలు ఇచ్చారు; ముని ఈ ఆశ్చర్యకరమైన కథను సవిస్తరంగా వివరించారు.
1.4.27
परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम् ।
अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ ॥ १.४.२७ ॥
ఈ గీతం కవులకు పరమ ఆధారం; ఇది క్రమంగా పూర్తయింది, అన్ని గీతాలలోనూ నైపుణ్యం కలిగిన ఆ ఇద్దరు దీన్ని పాడారు.
1.4.28
आयुष्यं पुष्टिजननं सर्वश्रुतिमनोहरम् ।
प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित् तत्र गायकौ ॥ १.४.२८ ॥
ఇది దీర్ఘాయువును, పుష్టిని ఇచ్చేది; వినేవారందరి మనసును హరించేది; అక్కడ ఆ ఇద్దరు గాయకులు అన్నిచోట్ల ప్రశంసింపబడ్డారు.
1.4.29
रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रजः ।
स्ववेश्म चानीय ततो भ्रातरौ स कुशीलवौ ॥ १.४.२९ ॥
భరతుని అన్నగారు వీధులలో, రాజమార్గాలలో వారిని చూశారు; తరువాత ఆ ఇద్దరు సోదరులు, కుశీలవులు, ఆయన తన నివాసానికి తీసుకువచ్చారు.
1.4.30
पूजयामास पूजार्हौ रामः शत्रुनिबर्हणः ।
आसीनः काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभुः ॥ १.४.३० ॥
శత్రువులను సంహరించిన రాముడు, పూజార్హులైన ఆ ఇద్దరినీ గౌరవించారు; ఆయనే బంగారు దివ్య సింహాసనంపై ఆసీనులై ఉన్నారు.
1.4.31
उपोपविष्टैः सचिवैर्भ्रातृभिश्च समन्वितः ।
दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ विनीतौ भ्रातरावुभौ ॥ १.४.३१ ॥
దగ్గరగా కూర్చున్న మంత్రులు, సోదరులతో కూడిన రాముడు, రూపసంపన్నులైన వినయవంతులైన ఆ ఇద్దరు సోదరులను చూశాడు.
1.4.32
उवाच लक्ष्मणं रामः शत्रुघ्नं भरतं तथा ।
श्रूयतामेतदाख्यानमनयोर्देववर्चसोः ॥ १.४.३२ ॥
రాముడు లక్ష్మణునితో, శత్రుఘ్నునితో, భరతునితో ఇలా అన్నాడు: "దేవతల్లా తేజస్సు గల ఈ ఇద్దరి ఈ కథను వినండి."
1.4.33
विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ समचोदयत् ।
तौ चापि मधुरं रक्तं स्वचित्तायतनिःस्वनम् ॥ १.४.३३ ॥
విచిత్రార్థపదాలు గల ఆ కావ్యాన్ని ఆ ఇద్దరు గాయకులను సమంగా ప్రేరేపించారు; వారు కూడా మధురంగా, రసవంతంగా, తమ మనోభవనాన్ని నింపే స్వరంతో పాడారు.
1.4.34
तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम् ।
ह्लादयत् सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च ।
श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद् बभौ जनसंसदि ॥ १.४.३४ ॥
తంత్రులు, లయలకు అనుగుణంగా, బాగా ప్రసిద్ధమైన అర్థం గల ఆ గీతాన్ని వారు పాడారు; అది అన్ని అవయవాలను, మనసులను, హృదయాలను ఆనందపరిచి, చెవులకు సుఖంగా, ఆ జనసభలో ప్రకాశించింది.
1.4.35
इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौ ।
कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ ।
ममापि तद् भूतिकरं प्रचक्षते ।
महानुभावं चरितं निबोधत ॥ १.४.३५ ॥
ఈ ఇద్దరు మునులు, రాజలక్షణాలతో కూడినవారు, కుశుడు మరియు లవుడు, మహా తపస్వులు. ఇది నాకు కూడా శుభాన్ని కలిగించేదిగా చెప్పబడుతోంది; ఈ మహాప్రభావ చరితాన్ని వినండి.
1.4.36
ततस्तु तौ रामवचः प्रचोदिता-
वगायतां मार्गविधानसम्पदा ।
स चापि रामः परिषद्गतः शनै-
र्बुभूषयासक्तमना बभूव ह ॥ १.४.३६ ॥
అప్పుడు రాముని మాటచేత ప్రేరితులైన ఆ ఇద్దరు మార్గవిధాన సంపదతో పాడారు; సభలో కూర్చున్న రాముడు కూడా క్రమంగా, వినాలనే కోరికతో మనసు లగ్నం చేసి మునిగిపోయాడు.