વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.40.1
देवतानां वचः श्रुत्वा भगवान् वै पितामहः ।
प्रत्युवाच सुसंत्रस्तान् कृतान्तबलमोहितान् ॥ १.४०.१ ॥
દેવોનાં વચન સાંભળીને ભગવાન પિતામહ (બ્રહ્મા) યમના બળથી મોહિત, અતિ ભયભીત તેમને ઉત્તર આપ્યો.
1.40.2
यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः ।
महिषी माधवस्यैषा स एव भगवन् प्रभुः ॥ १.४०.२ ॥
આ સમગ્ર પૃથ્વી જે બુદ્ધિમાન વાસુદેવની છે, અને આ માધવની મહિષી છે — હે ભગવન્, તેઓ જ પ્રભુ છે.
1.40.3
कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम् ।
तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजाः ॥ १.४०.३ ॥
કપિલનું રૂપ ધારણ કરીને તેઓ નિરંતર આ પૃથ્વીને ધારણ કરે છે; તેમના ક્રોધાગ્નિથી રાજકુમારો દગ્ધ થશે.
1.40.4
पृथिव्याश्चापि निर्भेदो दृष्ट एव सनातनः ।
सगरस्य च पुत्राणां विनाशो दीर्घदर्शिनाम् ॥ १.४०.४ ॥
પૃથ્વીનું વિદારણ પણ સનાતન રૂપે જોવાયેલું છે; અને દૂરદર્શી સગરના પુત્રોનો વિનાશ પણ.
1.40.5
पितामहवचः श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिंदमाः ।
देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम् ॥ १.४०.५ ॥
પિતામહનાં વચન સાંભળીને, શત્રુઓનું દમન કરનારા તેત્રીસ દેવો અત્યંત હર્ષિત થઈ જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા.
1.40.6
सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महास्वनः ।
पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः ॥ १.४०.६ ॥
પૃથ્વી ભેદાઈ રહી ત્યારે સગરના પુત્રોમાંથી વજ્રપાત જેવો મહાન અવાજ ઉઠ્યો.
1.40.7
ततो भित्त्वा महीं सर्वां कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
सहिताः सागराः सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन् ॥ १.४०.७ ॥
પછી પૃથ્વીને સંપૂર્ણ ખોદીને તેની પ્રદક્ષિણા કરીને બધા સાગરપુત્રો સાથે મળીને પોતાના પિતાને આ વચન બોલ્યા.
1.40.8
परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः ।
देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगपन्नगाः ॥ १.४०.८ ॥
સમગ્ર પૃથ્વી શોધી વળી છે; જીવો માર્યા ગયા છે — દેવો, દાનવો, રાક્ષસો, પિશાચો, ઉરગો અને પન્નગો.
1.40.9
न च पश्यामहेऽश्वं ते अश्वहर्तारमेव च ।
किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम् ॥ १.४०.९ ॥
તમારો ઘોડો કે ઘોડો ચોરનાર અમને દેખાતો નથી. અમે શું કરીએ? તમારું કલ્યાણ થાઓ — આ વિશે વિચાર કરો.
1.40.10
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः ।
समन्युरब्रवीद् वाक्यं सगरो रघुनन्दन ॥ १.४०.१० ॥
પુત્રોનું એ વચન સાંભળીને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, રઘુવંશને આનંદ આપનાર સગર ક્રોધિત થઈને આ વચન બોલ્યા.
1.40.11
भूयः खनत भद्रं वो विभेद्य वसुधातलम् ।
अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तत ॥ १.४०.११ ॥
ફરીથી ખોદો — તમારું કલ્યાણ થાઓ. પૃથ્વીનો તળિયો ફાડીને, ઘોડો ચોરનારને શોધીને, તમારો હેતુ પૂર્ણ કરીને પાછા ફરો.
1.40.12
पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मनः ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन् ॥ १.४०.१२ ॥
મહાત્મા સગરનો આદેશ મેળવીને સાઠ હજાર પુત્રો રસાતલ તરફ દોડ્યા.
1.40.13
खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशुः पर्वतोपमम् ।
दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ॥ १.४०.१३ ॥
એ ભૂમિ ખોદાતી હતી ત્યારે તેમણે પર્વત જેવો વિરૂપાક્ષ નામનો દિગ્ગજ જોયો, જે ભૂતલને ધારણ કરી રહ્યો હતો.
1.40.14
सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन ।
धारयामास शिरसा विरूपाक्षो महागजः ॥ १.४०.१४ ॥
હે રઘુનંદન, પર્વતો અને વનો સહિત સમસ્ત પૃથ્વીને વિરૂપાક્ષ નામના એ મહાગજે માથા પર ધારણ કરી હતી.
1.40.15
यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः ।
खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदा भवेत् ॥ १.४०.१५ ॥
હે કાકુત્સ્થ, એ મહાગજ વિશ્રામ માટે થાકથી માથું હલાવે ત્યારે ભૂકંપ થાય છે.
1.40.16
ते तं प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् ।
मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम् ॥ १.४०.१६ ॥
હે રામ, તેમણે એ દિશાપાળ મહાગજની પ્રદક્ષિણા કરીને તેનું સન્માન કર્યું, અને પૃથ્વીને ભેદીને રસાતલમાં ગયા.
1.40.17
ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः ।
दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम् ॥ १.४०.१७ ॥
પછી પૂર્વ દિશાને ભેદીને તેમણે ફરી દક્ષિણ દિશાને ભેદી; દક્ષિણ દિશામાં પણ તેમણે એક મહાગજ જોયો.
1.40.18
महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम् ।
शिरसा धारयन्तं गां विस्मयं जग्मुरुत्तमम् ॥ १.४०.१८ ॥
મહાપદ્મ નામના, મહાત્મા, પર્વત જેવા અતિ વિશાળ એ ગજને માથા પર પૃથ્વી ધારણ કરતો જોઈને તેમને અત્યંત વિસ્મય થયો.
1.40.19
ते तं प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम् ॥ १.४०.१९ ॥
તેમણે મહાત્મા સગરના તે (ગજની) પ્રદક્ષિણા કરી; સાઠ હજાર પુત્રોએ પશ્ચિમ દિશા ખોદી.
1.40.20
पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम् ।
दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः ॥ १.४०.२० ॥
પશ્ચિમ દિશામાં પણ તે મહાબલીઓએ પર્વત જેવા વિશાળ દિગ્ગજ સૌમનસને જોયો.
1.40.21
तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् ।
खनन्तः समुपक्रान्ता दिशं सोमवतीं तदा ॥ १.४०.२१ ॥
તેની પ્રદક્ષિણા કરી, તેના કુશળ-ક્ષેમ પૂછીને, ત્યારે ખોદતા તેઓ સોમવતી દિશા તરફ આગળ વધ્યા.
1.40.22
उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम् ।
भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम् ॥ १.४०.२२ ॥
હે રઘુશ્રેષ્ઠ! ઉત્તર દિશામાં બરફ જેવો શ્વેત, શુભ રૂપે આ પૃથ્વીને ધારણ કરતા (ગજ) ને તેમણે જોયો.
1.40.23
समालभ्य ततः सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम् ॥ १.४०.२३ ॥
પછી સૌએ તેને સ્પર્શ કરી અને પ્રદક્ષિણા કરી; સાઠ હજાર પુત્રોએ ધરતીનું તળ ખોદ્યું.
1.40.24
ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् ।
रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः ॥ १.४०.२४ ॥
પછી પૂર્વ-ઉત્તરની પ્રસિદ્ધ દિશામાં જઈને સગરના સર્વ પુત્રોએ ક્રોધથી પૃથ્વી ખોદી.
1.40.25
ते तु सर्वे महत्मानो भिमवेगा महबलाः ।
ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् ॥ १.४०.२५ ॥
તે સર્વ મહાત્માઓ, ભયંકર વેગવાળા અને મહાબળવાન, ત્યાં સનાતન વાસુદેવ કપિલને જોયા.
1.40.26
हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः ।
प्रहर्षमतुलं प्राप्ताः सर्वे ते रघुनंदन ॥ १.४०.२६ ॥
તે દેવની નજીક ચરતો ઘોડો પણ જોયો. હે રઘુનંદન, તેઓ બધા અતુલ્ય હર્ષ પામ્યા.
1.40.27
ते तं यज्ञहनं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः ।
खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधराः ॥ १.४०.२७ ॥
તેને યજ્ઞનો ચોર જાણીને, ક્રોધથી વ્યાકુળ નેત્રોવાળા તેઓ કોદાળી અને હળ ધારણ કરીને, વિવિધ વૃક્ષો અને શિલાઓ લઈને (આગળ આવ્યા).
1.40.28
अभ्यधावन्त संक्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ।
अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञियं हृतवानसि ॥ १.४०.२८ ॥
અતિશય ક્રોધે ભરાઈને તેઓ તેની તરફ દોડ્યા અને કહ્યું, "ઊભો રહે, ઊભો રહે! તેં અમારો યજ્ઞનો અશ્વ ચોર્યો છે."
1.40.29
दुर्मेधस्त्वं हि संप्राप्तान् विद्धि नः सगरात्मजान् ।
श्रुत्वा तद्वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन ॥ १.४०.२९ ॥
"હે દુર્બુદ્ધિ, જાણી લે કે અમે સગરના પુત્રો આવ્યા છીએ." હે રઘુનંદન, તેમના તે વચનો સાંભળીને કપિલ—
1.40.30
रोषेण महताविष्टो हुंकारमकरोत् तदा ।
ततस्तेनाप्रमेयेण कपिलेन महात्मना ।
भस्मराशीकृताः सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥ १.४०.३० ॥
મહાક્રોધથી આવિષ્ટ થઈને તેમણે ત્યારે હુંકાર કર્યો. ત્યારે તે અપ્રમેય મહાત્મા કપિલ દ્વારા, હે કાકુત્સ્થ, સગરના સર્વ પુત્રો ભસ્મના ઢગલા કરી દેવાયા.