वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.41.1
पुत्रांश्चिरगताञ्ज्ञात्वा सगरो रघुनन्दन ।
नप्तारमब्रवीद् राजा दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ १.४१.१ ॥
सगराला आपले पुत्र बराच काळ गेले आहेत हे कळले. तेव्हा रघुनंदना, आपल्या तेजाने तळपणाऱ्या नातवाला राजा म्हणाला.
1.41.2
शूरश्च कृतविद्यश्च पूर्वैस्तुल्योऽसि तेजसा ।
पितॄणां गतिमन्विच्छ येन चाश्वोऽपवाहितः ॥ १.४१.२ ॥
तू शूर आहेस, विद्येत निपुण आहेस आणि तेजात आपल्या पूर्वजांसारखा आहेस. घोडा ज्या मार्गाने नेला गेला, त्या पूर्वजांच्या मार्गाचा शोध घे.
1.41.3
अन्तर्भौमानि सत्त्वानि वीर्यवन्ति महान्ति च ।
तेषां तु प्रतिघातार्थं सासिं गृह्णीष्व कार्मुकम् ॥ १.४१.३ ॥
भूमीत आत राहणारे प्राणी बलवान आणि महान आहेत. त्यांना प्रतिकार करण्यासाठी तलवारीसह धनुष्य घे.
1.41.4
अभिवाद्याभिवाद्यांस्त्वं हत्वा विघ्नकरानपि ।
सिद्धार्थः संनिवर्तस्व मम यज्ञस्य पारगः ॥ १.४१.४ ॥
वंदनीयांना वंदन करून आणि विघ्न करणाऱ्यांनाही मारून, कार्यसिद्धी घेऊन माझा यज्ञ पूर्ण करून परत ये.
1.41.5
एवमुक्तोंऽशुमान् सम्यक् सगरेण महात्मना ।
धनुरादाय खड्गं च जगाम लघुविक्रमः ॥ १.४१.५ ॥
महात्मा सगराने असे सांगितल्यावर अंशुमान धनुष्य आणि तलवार घेऊन वेगवान पराक्रमाने निघाला.
1.41.6
स खातं पितृभिर्मार्गमन्तर्भौमं महात्मभिः ।
प्रापद्यत नरश्रेष्ठ तेन राज्ञाभिचोदितः ॥ १.४१.६ ॥
नरश्रेष्ठा, त्या महात्म्या पूर्वजांनी खोदलेल्या भूमिगत मार्गापर्यंत तो पोहोचला, त्या राजाच्या प्रेरणेने.
1.41.7
देवदानवरक्षोभिः पिशाचपतगोरगैः ।
पूज्यमानं महातेजा दिशागजमपश्यत ॥ १.४१.७ ॥
देव, दानव, राक्षस, पिशाच, पक्षी आणि सर्प यांच्याकडून पूजिल्या जाणाऱ्या त्या महातेजस्वी दिग्गजाला त्याने पाहिले.
1.41.8
स तं प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चैव निरामयम् ।
पितॄन् स परिपप्रच्छ वाजिहर्तारमेव च ॥ १.४१.८ ॥
त्याने त्या दिग्गजाला प्रदक्षिणा घातली, कुशल विचारले, आणि मग आपल्या पूर्वजांविषयी व घोडा चोरणाऱ्याविषयी चौकशी केली.
1.41.9
दिशागजस्तु तच्छ्रुत्वा प्रत्युवाच महामतिः ।
आसमञ्ज कृतार्थस्त्वं सहाश्वः शीघ्रमेष्यसि ॥ १.४१.९ ॥
महामती त्या दिग्गजाने हे ऐकून उत्तर दिले — 'हे असमञ्ज, तू कृतार्थ होऊन घोड्यासह लवकरच परत येशील.'
1.41.10
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वानेव दिशागजान् ।
यथाक्रमं यथान्यायं प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ १.४१.१० ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून त्याने सर्व दिग्गजांना यथाक्रम व यथान्याय विचारण्यास सुरुवात केली.
1.41.11
तैश्च सर्वैर्दिशापालैर्वाक्यज्ञैर्वाक्यकोविदैः ।
पूजितः सहयश्चैवागन्तासीत्यभिचोदितः ॥ १.४१.११ ॥
वाक्यज्ञ व वाक्यकुशल अशा सर्व दिक्पालांनी सन्मानित होऊन, 'तू घोड्यासह परत येशील' असा आदेश मिळवला.
1.41.12
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा जगाम लघुविक्रमः ।
भस्मराशीकृता यत्र पितरस्तस्य सागराः ॥ १.४१.१२ ॥
त्यांचे ते बोलणे ऐकून तो वेगवान पुरुष तिथे गेला — जिथे त्याचे पूर्वज, सगराचे पुत्र, राखेच्या ढिगांत रूपांतरित केले गेले होते.
1.41.13
स दुःखवशमापन्नस्त्वसमञ्जसुतस्तदा ।
चुक्रोश परमार्तस्तु वधात् तेषां सुदुःखितः ॥ १.४१.१३ ॥
तेव्हा असमञ्जसाचा पुत्र दुःखाच्या अधीन झाला. त्यांच्या वधामुळे अत्यंत व्यथित होऊन तो मोठ्याने विलाप करू लागला.
1.41.14
यज्ञियं च हयं तत्र चरन्तमविदूरतः ।
ददर्श पुरुषव्याघ्रो दुःखशोकसमन्वितः ॥ १.४१.१४ ॥
तेथे थोड्या अंतरावर यज्ञाचा घोडा फिरताना दिसला; दुःख-शोकाने भरलेल्या त्या पुरुषश्रेष्ठाने तो पाहिला.
1.41.15
स तेषां राजपुत्राणां कर्तुकामो जलक्रियाम् ।
स जलार्थी महातेजा न चापश्यज्जलाशयम् ॥ १.४१.१५ ॥
त्या राजपुत्रांचे जलतर्पण करण्याच्या इच्छेने पाण्याचा शोध घेणाऱ्या त्या महातेजस्वीला कोणताही जलाशय दिसला नाही.
1.41.16
विसार्य निपुणां दृष्टिं ततोऽपश्यत् खगाधिपम् ।
पितॄणां मातुलं राम सुपर्णमनिलोपमम् ॥ १.४१.१६ ॥
मग तीक्ष्ण दृष्टी फिरवून त्याने वायूसारख्या वेगवान अशा पक्षिराज सुपर्णाला (गरुडाला) पाहिले — हे राम, तो त्यांच्या पूर्वजांचा मामा होता.
1.41.17
स चैनमब्रवीद् वाक्यं वैनतेयो महाबलः ।
मा शुचः पुरुषव्याघ्र वधोऽयं लोकसम्मतः ॥ १.४१.१७ ॥
तेव्हा महाबली वैनतेय (गरुड) त्याला म्हणाला — 'हे पुरुषश्रेष्ठा, शोक करू नकोस; हा वध जगात मान्य आहे.'
1.41.18
कपिलेनाप्रमेयेण दग्धा हीमे महाबलाः ।
सलिलं नार्हसि प्राज्ञ दातुमेषां हि लौकिकम् ॥ १.४१.१८ ॥
अप्रमेय कपिलाने हे महाबली दग्ध केले आहेत. हे प्राज्ञा, यांना लौकिक पद्धतीने पाणी देणे तुला योग्य नाही.
1.41.19
गङ्गा हिमवतो ज्येष्ठा दुहिता पुरुषर्षभ ।
तस्यां कुरु महाबाहो पितॄणां तु जल क्रियाम् ॥ १.४१.१९ ॥
हिमवानाची ज्येष्ठ कन्या गंगा आहे, हे पुरुषश्रेष्ठा. हे महाबाहो, तिच्यातच पितरांचा जलविधी कर.
1.41.20
भस्मराशीकृतानेतान् प्लावयेल्लोकपावनी ।
तया क्लिन्नमिदं भस्म गङ्गया लोककान्तया ।
षष्टिं पुत्रसहस्राणि स्वर्गलोकं गमिष्यति ॥ १.४१.२० ॥
राखेच्या ढिगात रूपांतरित झालेल्या यांना लोकपावनी गंगा नक्कीच वाहवून नेईल. गंगेने भिजलेल्या या राखेमुळे, लोकप्रिय गंगेच्या द्वारे, साठ हजार पुत्र स्वर्गलोकाला जातील.
1.41.21
निर्गच्छाश्वं महाभाग संगृह्य पुरुषर्षभ।
यज्ञं पैतामहं वीर निर्वर्तयितुमर्हसि ॥ १.४१.२१ ॥
हे महाभागा, हे पुरुषश्रेष्ठा, हे वीरा, अश्व घेऊन बाहेर पड; पितामहांचा यज्ञ पूर्ण करणे तुझे कर्तव्य आहे.
1.41.22
सुपर्णवचनं श्रुत्वा सोंऽशुमानतिवीर्यवान् ।
त्वरितं हयमादाय पुनरायान्महातपाः ॥ १.४१.२२ ॥
गरुडाचे वचन ऐकून, अत्यंत पराक्रमी महातपस्वी अंशुमान त्वरित अश्व घेऊन पुन्हा परतला.
1.41.23
ततो राजानमासाद्य दीक्षितं रघुनन्दन ।
न्यवेदयद् यथावृत्तं सुपर्णवचनं तथा ॥ १.४१.२३ ॥
मग, हे रघुनंदना, दीक्षित राजाजवळ जाऊन जे घडले होते आणि गरुडाचे वचन जसेच्या तसे निवेदन केले.
1.41.24
तच्छ्रुत्वा घोरसंकाशं वाक्यमंशुमतो नृपः ।
यज्ञं निर्वर्तयामास यथाकल्पं यथाविधि ॥ १.४१.२४ ॥
अंशुमानाचे ते भयंकरसे वाटणारे वचन ऐकून राजाने यथाकल्प आणि यथाविधी यज्ञ पूर्ण केला.
1.41.25
स्वपुरं त्वगमच्छ्रीमानिष्टयज्ञो महीपतिः ।
गङ्गायाश्चागमे राजा निश्चयं नाध्यगच्छत ॥ १.४१.२५ ॥
यज्ञ पूर्ण करून तो तेजस्वी महीपति आपल्या नगराकडे परतला; परंतु गंगेच्या आगमनाबाबत राजाला कोणताही निश्चय करता आला नाही.
1.41.26
अगत्वा निश्चयं राजा कालेन महता महान् ।
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राज्यं कृत्वा दिवं गतः ॥ १.४१.२६ ॥
बराच काळ लोटूनही कोणताही निश्चय न करू शकलेल्या त्या महान राजाने तीस हजार वर्षे राज्य करून स्वर्गाकडे प्रयाण केले.