વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.43.1
देवदेवे गते तस्मिन् सोऽङ्गुष्ठाग्रनिपीडिताम् ।
कृत्वा वसुमतीं राम वत्सरं समुपासत ॥ १.४३.१ ॥
હે રામ, દેવોના દેવ ગયા પછી તેણે અંગૂઠાના અગ્રભાગથી દબાવી પૃથ્વીને સ્થિર કરી એક વર્ષ તપ કર્યું.
1.43.2
अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृतः ।
उमापतिः पशुपती राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.४३.२ ॥
પછી વર્ષ પૂર્ણ થતાં, સર્વ લોકોથી નમસ્કૃત ઉમાપતિ પશુપતિએ રાજાને આ કહ્યું.
1.43.3
प्रीतस्तेऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम् ।
शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुतामहम् ॥ १.४३.३ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું; તારું પ્રિય હું કરીશ. પર્વતરાજની પુત્રીને હું મારા મસ્તક પર ધારણ કરીશ.
1.43.4
ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता ।
तदा सातिमहद्रूपं कृत्वा वेगं च दुःसहम् ॥ १.४३.४ ॥
ત્યારે સર્વ લોકોથી નમસ્કૃત હિમવાનની જ્યેષ્ઠ પુત્રી (ગંગા) અતિ વિશાળ રૂપ ધારણ કર્યું; તેનો વેગ પણ અસહ્ય બન્યો.
1.43.5
आकाशादपतद् राम शिवे शिवशिरस्युत ।
अचिन्तयच्च सा देवी गङ्गा परमदुर्धरा ॥ १.४३.५ ॥
હે રામ, તે આકાશમાંથી શિવના મસ્તક પર પડી. અને અતિ દુર્ધર્ષ એવી તે દેવી ગંગાએ વિચાર્યું.
1.43.6
विशाम्यहं हि पातालं स्त्रोतसा गृह्य शङ्करम् ।
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धस्तु भगवान् हरः ॥ १.४३.६ ॥
'હું શંકરને પ્રવાહથી પકડીને પાતાળમાં પ્રવેશીશ' એવો વિચાર તેણે કર્યો. તેના આ અહંકારને જાણી ભગવાન હર ક્રોધિત થયા.
1.43.7
तिरोभावयितुं बुद्धिं चक्रे त्रिनयनस्तदा ।
सा तस्मिन् पतिता पुण्या पुण्ये रुद्रस्य मूर्धनि ॥ १.४३.७ ॥
ત્યારે ત્રિનેત્ર (શિવ)એ તેને છુપાવી દેવાનો સંકલ્પ કર્યો. તે પવિત્ર ગંગા રુદ્રના પવિત્ર મસ્તક પર પડી.
1.43.8
हिमवत्प्रतिमे राम जटामण्डलगह्वरे ।
सा कथंचिन्महीं गन्तुं नाशक्नोद् यत्नमास्थिता ॥ १.४३.८ ॥
હે રામ, હિમાલય સમાન એ જટામંડળની ગુફામાં તે કોઈ રીતે પૃથ્વી પર જવા પ્રયત્ન કરવા છતાં જઈ શકી નહિ.
1.43.9
नैव सा निर्गमं लेभे जटामण्डलमन्ततः ।
तत्रैवाबभ्रमद् देवी संवत्सरगणान् बहून् ॥ १.४३.९ ॥
જટામંડળમાંથી બહાર નીકળવાનો માર્ગ તેને ન મળ્યો; તે દેવી ત્યાં જ ઘણાં વર્ષો સુધી ભટકતી રહી.
1.43.10
तामपश्यत् पुनस्तत्र तपः परममास्थितः ।
स तेन तोषितश्चासीदत्यन्तं रघुनन्दन ॥ १.४३.१० ॥
તેને ત્યાં ફરી જોઈને, પરમ તપમાં સ્થિત તે અત્યંત પ્રસન્ન થયા, હે રઘુનંદન.
1.43.11
विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसरः प्रति ।
तस्यां विसृज्यमानायां सप्त स्रोतांसि जज्ञिरे ॥ १.४३.११ ॥
પછી હરે ગંગાને બિંદુસરોવર તરફ છોડી. તે છોડાતાં સાત પ્રવાહો ઉત્પન્ન થયા.
1.43.12
ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथैव च ।
तिस्रः प्राचीं दिशं जग्मुर्गङ्गाः शिवजलाः शुभाः ॥ १.४३.१२ ॥
હ્લાદિની, પાવની અને નલિની એ ત્રણ ગંગાઓ શિવકલ્યાણકારી અને શુભ જળ સાથે પૂર્વ દિશા તરફ ગઈ.
1.43.13
सुचक्षुश्चैव सीता च सिन्धुश्चैव महानदी ।
तिस्रश्चैता दिशं जग्मुः प्रतीचीं तु दिशं शुभाः ॥ १.४३.१३ ॥
સુચક્ષુ, સીતા અને મહાનદી સિંધુ — આ ત્રણ શુભ નદીઓ પશ્ચિમ દિશા તરફ ગઈ.
1.43.14
सप्तमी चान्वगात् तासां भगीरथरथं तदा ।
भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यंदनमास्थितः ॥ १.४३.१४ ॥
સાતમી નદી તેમની પાછળ ભગીરથના રથને અનુસરી. ત્યારે રાજર્ષિ ભગીરથ પણ દિવ્ય રથ પર આરૂઢ હતા.
1.43.15
प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत् ।
गगनाच्छङ्करशिरस्ततो धरणिमागता ॥ १.४३.१५ ॥
મહાતેજસ્વી ભગીરથ આગળ ચાલ્યા; ગંગા પણ તેમની પાછળ ચાલી. આકાશમાંથી શંકરના મસ્તક પરથી તે પૃથ્વી પર આવી.
1.43.16
असर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम् ।
मत्स्यकच्छपसङ्घैश्च शिंशुमारगणैस्तथा ॥ १.४३.१६ ॥
ત્યાં પાણી તીવ્ર ગર્જના સાથે આગળ વહ્યું — માછલીઓ અને કાચબાઓના સમૂહો તથા શિંશુમારોના ટોળાં સાથે.
1.43.17
पतद्भिः पतितैश्चैव व्यरोचत वसुंधरा ।
ततो देवर्षिगन्धर्वा यक्षसिद्धगणास्तथा ॥ १.४३.१७ ॥
પડતાં અને પડી ગયેલાં (જીવોથી) પૃથ્વી શોભી ઊઠી. ત્યારે દેવર્ષિઓ, ગંધર્વો, યક્ષો અને સિદ્ધગણો પણ ત્યાં આવ્યા.
1.43.18
व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद् गां गतां तदा ।
विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तदा ॥ १.४३.१८ ॥
તેઓ ત્યાં આકાશમાંથી પૃથ્વી પર ઊતરેલી તેને જોવા લાગ્યા — નગર આકારના વિમાનોમાં, ઘોડાઓ પર અને શ્રેષ્ઠ હાથીઓ પર બેસીને.
1.43.19
पारिप्लवगताश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिताः ।
तदद्भुतमिमं लोके गङ्गावतरमुत्तमम् ॥ १.४३.१९ ॥
ત્યાં આકાશમાર્ગે વિચરતા દેવો પણ ઊભા હતા; જગતમાં ગંગાનું આ ઉત્તમ અવતરણ અત્યંત અદ્ભુત હતું.
1.43.20
दिदृक्षवो देवगणाः समीयुरमितौजसः ।
सम्पतद्भिः सुरगणैस्तेषां चाभरणौजसा ॥ १.४३.२० ॥
જોવાની ઇચ્છાથી અમિત તેજસ્વી દેવગણો એકઠા થયા; ઊતરતા સુરગણોના આભૂષણોના તેજથી (આકાશ ભરાઈ ગયું).
1.43.21
शतादित्यमिवाभाति गगनं गततोयदम् ।
शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपि च चञ्चलैः ॥ १.४३.२१ ॥
મેઘરહિત આકાશ સો સૂર્યો જેવું ઝળહળતું હતું; શિંશુમાર, સર્પગણો અને ચંચળ માછલીઓથી (તે શોભતું હતું).
1.43.22
विद्युद्भिरिव विक्षिप्तैराकाशमभवत् तदा ।
पाण्डुरैः सलिलोत्पीडैः कीर्यमाणैः सहस्रधा ॥ १.४३.२२ ॥
ત્યારે આકાશ જાણે વિખરાયેલી વીજળીઓથી ભરાઈ ગયું; હજારો પ્રકારે વેરાતા શ્વેત જળપ્રવાહોના દબાણથી (તે ઝળહળ્યું).
1.43.23
शारदाभ्रैरिवाकीर्णं गगनं हंससम्प्लवैः ।
क्वचिद् द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिदायतम् ॥ १.४३.२३ ॥
આકાશ જાણે શરદઋતુના મેઘો અને હંસસમૂહોથી ભરાયેલું હતું; ક્યારેક અતિ વેગથી, ક્યારેક વાંકું, ક્યારેક વિસ્તરેલું થઈને તે વહેતું હતું.
1.43.24
विनतं क्वचिदुद्भूतं क्वचिद् याति शनैः शनैः ।
सलिलेनैव सलिलं क्वचिदभ्याहतं पुनः ॥ १.४३.२४ ॥
ક્યારેક તે નમે છે, ક્યારેક ઊંચે ઊઠે છે, ક્યારેક ધીમે ધીમે ચાલે છે; ક્યારેક પાણી પાણી સાથે જ અથડાઈને ફરી (ઊછળે છે).
1.43.25
मुहुरूर्ध्वपथं गत्वा पपात वसुधां पुनः ।
तच्छङ्करशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुनः ॥ १.४३.२५ ॥
ફરી ફરી ઊર્ધ્વ માર્ગે જઈને તે ફરી પૃથ્વી પર પડ્યું. શંકરના મસ્તકથી ખસી પડેલું તે જળ ફરી ભૂતલ પર પડ્યું.
1.43.26
व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम् ।
तत्रर्षिगणगन्धर्वा वसुधातलवासिनः ॥ १.४३.२६ ॥
ત્યારે તે જળ નિર્મળ અને પાપરહિત થઈને શોભી ઊઠ્યું. ત્યાં પૃથ્વીતલ પર વસનારા ઋષિગણો અને ગંધર્વો હતા.
1.43.27
भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रमिति पस्पृशुः ।
शापात् प्रपतिता ये च गगनाद् वसुधातलम् ॥ १.४३.२७ ॥
ભવના શરીરમાંથી પડેલા તે જળને 'પવિત્ર' માનીને તેમણે સ્પર્શ કર્યો. અને જેઓ શાપથી આકાશમાંથી ભૂતલ પર પડ્યા હતા, તેમણે પણ (સ્પર્શ કર્યો).
1.43.28
कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर्गतकल्मषाः ।
धूपपापाः पुनस्तेन तोयेनाथ शुभान्विताः ॥ १.४३.२८ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને તેઓ પાપરહિત થયા. પછી તે જળથી પાપ ધોઈને શુભથી યુક્ત થયા.
1.43.29
पुनराकाशमाविश्य स्वाँल्लोकान् प्रतिपेदिरे ।
मुमुदे मुदितो लोकस्तेन तोयेन भास्वता ॥ १.४३.२९ ॥
ફરી આકાશમાં પ્રવેશીને તેઓ પોતપોતાના લોકોમાં પહોંચ્યા. તે તેજસ્વી જળથી પ્રસન્ન થયેલો લોક આનંદિત થયો.
1.43.30
कृताभिषेको गङ्गायां बभूव गतकल्मषः ।
भगीरथो हि राजर्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थितः ॥ १.४३.३० ॥
ગંગામાં સ્નાન કરીને પાપરહિત બનેલા રાજર્ષિ ભગીરથ દિવ્ય રથ પર આરૂઢ થયા.
1.43.31
प्रायादग्रे महाराजास्तं गङ्गा पृष्ठतोऽन्वगात् ।
देवाः सर्षिगणाः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः ॥ १.४३.३१ ॥
મહારાજ આગળ ચાલ્યા; ગંગા તેમની પાછળ ચાલી. દેવો, ઋષિગણો, દૈત્યો, દાનવો અને રાક્ષસો બધા સાથે ચાલ્યા.
1.43.32
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः ।
सर्वाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाः ॥ १.४३.३२ ॥
હે રામ! શ્રેષ્ઠ ગંધર્વો અને યક્ષો, કિન્નરો અને મહાનાગો, તથા બધી અપ્સરાઓ ભગીરથના રથને અનુસરી.
1.43.33
गङ्गामन्वगमन् प्रीताः सर्वे जलचराश्च ये ।
यतो भगीरथो राजा ततो गङ्गा यशस्विनी ॥ १.४३.३३ ॥
આનંદથી સર્વ જલચરો પણ ગંગાને અનુસર્યા. રાજા ભગીરથને કારણે યશસ્વિની ગંગા અહીં આવી.
1.43.34
जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ।
ततो हि यजमानस्य जह्नोरद्भुतकर्मणः ॥ १.४३.३४ ॥
નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વ પાપોનો નાશ કરનારી ગંગા આગળ વધી. ત્યારે અદ્ભુત કર્મ કરનાર યજમાન જહ્નુના...
1.43.35
गङ्गा सम्प्लावयामास यज्ञवाटं महत्मनः ।
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धो जह्नुश्च राघव ॥ १.४३.३५ ॥
ગંગાએ મહાત્માના યજ્ઞમંડપને પૂરથી ડુબાડી દીધો. હે રાઘવ! તે ઉલ્લાસ જાણીને જહ્નુ ક્રોધે ભરાયા.
1.43.36
अपिबत् तु जलं सर्वं गङ्गयाः परमाद्भुतम् ।
ततो देवाः सगन्घर्वा ऋषयश्च सुविस्मिताः ॥ १.४३.३६ ॥
ગંગાનું તે પરમ અદ્ભુત સર્વ જળ તેમણે પી લીધું. ત્યારે દેવો, ગંધર્વો અને ઋષિઓ અત્યંત વિસ્મિત થયા.
1.43.37
पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम् ।
गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मनः ॥ १.४३.३७ ॥
મહાત્મા જહ્નુની, પુરુષોત્તમની તેઓએ પૂજા કરી; ગંગાને પણ એ મહાત્માની પુત્રી તરીકે તેઓ લઈ ગયા.
1.43.38
ततस्तुष्टो महातेजाः श्रोत्राभ्यामसृजत् प्रभुः ।
तस्माज्जह्नुसुता गङ्गा प्रोच्यते जाह्नवीति च ॥ १.४३.३८ ॥
પછી મહાતેજસ્વી પ્રભુ પ્રસન્ન થયા અને પોતાના કાનમાંથી (ગંગાને) સર્જી; તેથી જહ્નુની પુત્રી ગંગા 'જાહ્નવી' પણ કહેવાય છે.
1.43.39
जगाम च पुनर्गङ्गा भगीरथरथानुगा ।
सागरं चापि सम्प्रप्ता सा सरित्प्रवरा तदा ॥ १.४३.३९ ॥
ગંગા ફરીથી ભગીરથના રથને અનુસરીને આગળ વધી; નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ તે ત્યારે સાગર સુધી પહોંચી.
1.43.40
रसातलमुपागच्छत् सिद्ध्यर्थं तस्य कर्मणः ।
भगीरथोऽपि राजार्षिर्गङ्गामादाय यत्नतः ॥ १.४३.४० ॥
તે કાર્યની સિદ્ધિ માટે ગંગા રસાતળમાં ઊતરી; રાજર્ષિ ભગીરથ પણ ગંગાને યત્નપૂર્વક લઈને (ત્યાં ગયા).
1.43.41
पितमहान् भस्मकृतानपश्यद् गतचेतनः ।
अथ तद्भस्मनां राशिं गङ्गासलिलमुत्तमम् ।
प्लावयत् पूतपाप्मानः स्वर्गं प्राप्ता रघूत्तम ॥ १.४३.४१ ॥
(ભગીરથે) પોતાના પૂર્વજોને ભસ્મ થયેલા જોઈને ચેતનાહીન થયો; પછી ગંગાના ઉત્તમ જલે એ ભસ્મના ઢગલાને ભીંજવ્યો; હે રઘુશ્રેષ્ઠ, તેમનાં પાપ ધોવાઈ ગયાં અને તેઓ સ્વર્ગે પહોંચ્યા.