વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.48.1
पृष्ट्वा तु कुशलं तत्र परस्परसमागमे।
कथान्ते सुमतिर्वाक्यं व्याजहार महामुनिम् ॥ १.४८.१ ॥
ત્યાં પરસ્પર મિલન પર કુશળ પૂછીને, વાતચીતના અંતે સુમતિએ તે મહામુનિને આ વચન કહ્યું.
1.48.2
इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।
गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ ॥ १.४८.२ ॥
આ બે કુમારોનું કલ્યાણ થાઓ; દેવો સમાન પરાક્રમી, હાથી અને સિંહ જેવી ચાલવાળા વીરો, વાઘ અને બળદ સમાન.
1.48.3
पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणिधनुर्धरौ।
अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ ॥ १.४८.३ ॥
કમળની પાંખડી જેવી વિશાળ આંખોવાળા, તલવાર, ભાથું અને ધનુષ્ય ધારણ કરનારા, રૂપમાં અશ્વિનીકુમારો સમાન, યૌવન પામેલા.
1.48.4
यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।
कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ॥ १.४८.४ ॥
દેવલોકમાંથી આકસ્મિક રીતે પૃથ્વી પર આવેલા અમરો સમાન છે; તેઓ પગપાળા અહીં કેવી રીતે પહોંચ્યા? કયા હેતુથી, કે કોના માટે? હે મુનિ!
1.48.5
भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्।
परस्परेण सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः ॥ १.४८.५ ॥
આ પ્રદેશને શોભાવતા, જેમ આકાશને ચંદ્ર અને સૂર્ય; ઊંચાઈ, ઇશારા અને ચેષ્ટાઓમાં એકબીજાના સમાન.
1.48.6
किमर्थं च नरश्रेष्ठौ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि।
वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.४८.६ ॥
અને હે નરશ્રેષ્ઠ, દુર્ગમ માર્ગ પર શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો ધારણ કરીને આ વીરો કયા હેતુથી આવ્યા? હું યથાર્થ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
1.48.7
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत्।
सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं यथा।
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राजा परमविस्मितः ॥ १.४८.७ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને, જે બન્યું હતું તે યથાવત્ રાજાએ નિવેદન કર્યું — સિદ્ધાશ્રમનો નિવાસ અને રાક્ષસોનો વધ. વિશ્વામિત્રનાં વચન સાંભળી રાજા અત્યંત વિસ્મિત થયા.
1.48.8
अतिथी परमं प्राप्तौ पुत्रौ दशरथस्य तौ।
पूजयामास विधिवत् सत्कारार्हौ महाबलौ ॥ १.४८.८ ॥
દશરથના એ બે પુત્રો પરમ અતિથિ બનીને આવ્યા હતા. સત્કારને યોગ્ય, મહાબલી એ બંનેની વિધિપૂર્વક પૂજા કરી.
1.48.9
ततः परमसत्कारं सुमतेः प्राप्य राघवौ।
उष्य तत्र निशामेकां जग्मतुर्मिथिलां ततः ॥ १.४८.९ ॥
પછી સુમતિ પાસેથી પરમ સત્કાર પામીને એ બે રાઘવો ત્યાં એક રાત રોકાયા અને પછી મિથિલા તરફ ગયા.
1.48.10
तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम्।
साधु साध्विति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन् ॥ १.४८.१० ॥
જનકની એ સુંદર નગરી જોઈને બધા મુનિઓ "સાધુ, સાધુ" કહીને પ્રશંસા કરતા મિથિલાનું સંપૂર્ણ સન્માન કરવા લાગ્યા.
1.48.11
मिथिलोपवने तत्र आश्रमं दृश्य राघवः।
पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ १.४८.११ ॥
મિથિલાના ઉપવનમાં ત્યાં એક આશ્રમ જોઈને, જે પ્રાચીન, નિર્જન અને રમણીય હતો, રાઘવે શ્રેષ્ઠ મુનિને પૂછ્યું.
1.48.12
इदमाश्रमसंकाशं किं न्विदं मुनिवर्जितम्।
श्रोतुमिच्छामि भगवन् कस्यायं पूर्व आश्रमः ॥ १.४८.१२ ॥
આ આશ્રમ જેવો દેખાય છે; તો આ મુનિઓ વિનાનો કેમ છે? હે ભગવન્! આ પહેલાં કોનો આશ્રમ હતો તે સાંભળવા હું ઇચ્છું છું.
1.48.13
तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः।
प्रत्युवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.४८.१३ ॥
રાઘવે કહેલાં એ વચનો સાંભળીને વાક્યકુશળ મહાતેજસ્વી મહામુનિ વિશ્વામિત્રે ઉત્તર આપ્યો.
1.48.14
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्त्वेन राघव।
यस्यैतदाश्रमपदं शप्तं कोपान्महात्मनः ॥ १.४८.१४ ॥
સારું, હું તને સાચે સાચું કહું છું; સાંભળ રાઘવ, આ આશ્રમસ્થાનને કયા મહાત્માએ ક્રોધથી શાપ્યું હતું તે.
1.48.15
गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वमासीन्महात्मनः।
आश्रमो दिव्यसंकाशः सुरैरपि सुपूजितः ॥ १.४८.१५ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, પૂર્વે આ ગૌતમ મહાત્માનો આશ્રમ હતો; દિવ્ય સમાન, દેવતાઓથી પણ સારી રીતે પૂજિત.
1.48.16
स चात्र तप आतिष्ठदहल्यासहितः पुरा।
वर्षपूगान्यनेकानि राजपुत्र महायशः ॥ १.४८.१६ ॥
તેઓ અહીં અહલ્યા સાથે પૂર્વે તપ કરતા હતા; હે રાજપુત્ર, હે મહાયશસ્વી, અનેક વર્ષો સુધી.
1.48.17
तस्यान्तरं विदित्वा च सहस्राक्षः शचीपतिः।
मुनिवेषधरो भूत्वा अहल्यामिदमब्रवीत् ॥ १.४८.१७ ॥
તેમની ગેરહાજરી જાણીને સહસ્રાક્ષ, શચીપતિ ઇન્દ્રે મુનિનો વેશ ધારણ કરી અહલ્યાને આ કહ્યું.
1.48.18
ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते नार्थिनः सुसमाहिते।
संगमं त्वहमिच्छामि त्वया सह सुमध्यमे ॥ १.४८.१८ ॥
હે સુસમાહિતા, ઇચ્છુકો ઋતુકાળની રાહ જોતા નથી; હે સુમધ્યમા, હું તારી સાથે સંગમ ઇચ્છું છું.
1.48.19
मुनिवेषं सहस्राक्षं विज्ञाय रघुनन्दन।
मतिं चकार दुर्मेधा देवराजकुतूहलात् ॥ १.४८.१९ ॥
હે રઘુનંદન! મુનિવેશમાં રહેલા સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રને ઓળખીને પણ, દેવરાજને જોવાના કુતૂહલથી તે દુર્બુદ્ધિએ મન બનાવ્યું.
1.48.20
अथाब्रवीत् सुरश्रेष्ठं कृतार्थेनान्तरात्मना।
कृतार्थास्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमितः प्रभो ॥ १.४८.२० ॥
પછી કૃતાર્થ થયેલી તે સંતુષ્ટ અંતરાત્માથી દેવશ્રેષ્ઠને બોલી— "હે દેવશ્રેષ્ઠ! હું કૃતાર્થ થઈ ગઈ છું. હે પ્રભો, અહીંથી જલ્દી ચાલ્યા જાઓ."
1.48.21
आत्मानं मां च देवेश सर्वथा रक्ष गौतमात्।
इन्द्रस्तु प्रहसन् वाक्यमहल्यामिदमब्रवीत् ॥ १.४८.२१ ॥
(અહલ્યા બોલી—) "હે દેવેશ! તમને અને મને ગૌતમથી સર્વ રીતે બચાવો." ત્યારે ઇન્દ્ર હસીને અહલ્યાને આ વચન બોલ્યો.
1.48.22
सुश्रोणि परितुष्टोऽस्मि गमिष्यामि यथागतम्।
एवं संगम्य तु तदा निश्चक्रामोटजात् ततः ॥ १.४८.२२ ॥
(ઇન્દ્ર બોલ્યો—) "હે સુશ્રોણી! હું પૂર્ણ સંતુષ્ટ છું; જે રીતે આવ્યો હતો તે રીતે જ જઈશ." આ રીતે સંગમ કરીને તે તે આશ્રમની ઝૂંપડીમાંથી બહાર નીકળ્યો.
1.48.23
स सम्भ्रमात् त्वरन् राम शङ्कितो गौतमं प्रति।
गौतमं स ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम् ॥ १.४८.२३ ॥
હે રામ! તે (ઇન્દ્ર) ગભરાટથી ઝડપથી, શંકિત થઈને ગૌતમ તરફ ગયો. ત્યારે તેણે મહામુનિ ગૌતમને પ્રવેશતા જોયા.
1.48.24
देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्।
तीर्थोदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम् ॥ १.४८.२४ ॥
દેવો અને દાનવોથી પણ અજેય, તપોબળથી યુક્ત, તીર્થના જળથી ભીંજાયેલા, અગ્નિ જેવા દીપ્તિમાન (ગૌતમ).
1.48.25
गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुंगवम्।
दृष्ट्वा सुरपतिस्त्रस्तो विषण्णवदनोऽभवत् ॥ १.४८.२५ ॥
ત્યાં સમિધ અને કુશ ધારણ કરેલા તે મુનિશ્રેષ્ઠને જોઈને દેવરાજ ઇન્દ્ર ભયભીત થયા અને તેમનું મુખ ઉદાસ થઈ ગયું.
1.48.26
अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनिः।
दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद् वचनमब्रवीत् ॥ १.४८.२६ ॥
પછી મુનિવેશ ધારણ કરેલા સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્રને જોઈને સદાચારસંપન્ન તે મુનિએ ક્રોધથી દુરાચારીને આ વચનો કહ્યાં.
1.48.27
मम रूपं समास्थाय कृतवानसि दुर्मते।
अकर्तव्यमिदं यस्माद् विफलस्त्वं भविष्यसि ॥ १.४८.२७ ॥
હે દુર્મતિ! તેં મારું રૂપ ધારણ કરીને ન કરવા જેવું કામ કર્યું છે; તેથી તું નિષ્ફળ થઈશ.
1.48.28
गौतमेनैवमुक्तस्य सुरोषेण महात्मना।
पेततुर्वृषणौ भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात् ॥ १.४८.२८ ॥
મહાત્મા ગૌતમે આ રીતે અત્યંત ક્રોધથી કહેતાં જ સહસ્રાક્ષના બંને અંડકોશ તે ક્ષણે જ ભૂમિ પર પડી ગયા.
1.48.29
तथा शप्त्वा च वै शक्रं भार्यामपि च शप्तवान्।
इह वर्षसहस्राणि बहूनि निवसिष्यसि ॥ १.४८.२९ ॥
આ રીતે ઇન્દ્રને શાપ આપીને તેમણે પોતાની પત્નીને પણ શાપ આપ્યો: 'તું અહીં અનેક હજારો વર્ષ નિવાસ કરીશ.'
1.48.30
वातभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी।
अदृश्या सर्वभूतानामाश्रमेऽस्मिन् वसिष्यसि ॥ १.४८.३० ॥
પવન ખાઈને, નિરાહાર રહીને, તપ કરતી, રાખ પર સૂઈને, સર્વ પ્રાણીઓથી અદૃશ્ય રહીને તું આ આશ્રમમાં નિવાસ કરીશ.
1.48.31
यदा त्वेतद् वनं घोरं रामो दशरथात्मजः।
आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा पूता भविष्यसि ॥ १.४८.३१ ॥
દશરથનો પુત્ર રામ જ્યારે આ ભયાનક વનમાં આવશે, ત્યારે તે અજેય આવશે, અને તું પવિત્ર થઈશ.
1.48.32
तस्यातिथ्येन दुर्वृत्ते लोभमोहविवर्जिता।
मत्सकाशं मुदा युक्ता स्वं वपुर्धारयिष्यसि ॥ १.४८.३२ ॥
હે દુરાચારિણી, તેના આતિથ્યથી, લોભ-મોહ રહિત થઈને, આનંદથી મારી પાસે તું તારું પોતાનું શરીર ધારણ કરીશ.
1.48.33
एवमुक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्टचारिणीम्।
इममाश्रममुत्सृज्य सिद्धचारणसेविते।
हिमवच्छिखरे रम्ये तपस्तेपे महातपाः ॥ १.४८.३३ ॥
એમ કહીને મહાતેજસ્વી ગૌતમે તે દુરાચારિણીને, સિદ્ધો અને ચારણોથી સેવાયેલો આ આશ્રમ છોડીને, હિમાલયના એક રમણીય શિખર પર મહાન તપ કર્યું.