वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.48.1
पृष्ट्वा तु कुशलं तत्र परस्परसमागमे।
कथान्ते सुमतिर्वाक्यं व्याजहार महामुनिम् ॥ १.४८.१ ॥
तेथे परस्पर भेटीनंतर कुशल विचारून, संभाषणाच्या शेवटी सुमती त्या महामुनींना हे वचन बोलला.
1.48.2
इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ।
गजसिंहगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ ॥ १.४८.२ ॥
हे दोन्ही कुमार, तुमचे कल्याण असो; देवांसमान पराक्रमी, हत्ती व सिंहासारख्या चालीचे वीर, वाघ व वृषभासमान.
1.48.3
पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणिधनुर्धरौ।
अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ ॥ १.४८.३ ॥
कमळपाकळ्यांसारखे विशाल डोळे असलेले, तलवार, भाता व धनुष्य धारण करणारे, रूपात अश्विनीकुमारांसारखे, यौवनात आलेले.
1.48.4
यदृच्छयैव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ।
कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने ॥ १.४८.४ ॥
देवलोकातून योगायोगाने पृथ्वीवर आलेल्या अमरांसारखे आहेत; ते पायी येथे कसे पोहोचले? कोणत्या कारणासाठी, किंवा कोणासाठी? हे मुनी!
1.48.5
भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्।
परस्परेण सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः ॥ १.४८.५ ॥
हा प्रदेश शोभविणारे, आकाशाला चंद्र-सूर्य शोभवतात तसे; उंची, इशारे व वर्तनात एकमेकांसारखे.
1.48.6
किमर्थं च नरश्रेष्ठौ सम्प्राप्तौ दुर्गमे पथि।
वरायुधधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १.४८.६ ॥
आणि हे नरश्रेष्ठा, दुर्गम मार्गावर उत्तम शस्त्रे धारण करून हे वीर कोणत्या कारणासाठी आले? यथार्थपणे ऐकू इच्छितो.
1.48.7
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा यथावृत्तं न्यवेदयत्।
सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं यथा।
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राजा परमविस्मितः ॥ १.४८.७ ॥
त्यांचे ते वचन ऐकून जे घडले होते ते जसेच्या तसे राजाने निवेदन केले — सिद्धाश्रमातील निवास आणि राक्षसांचा वध. विश्वामित्रांचे वचन ऐकून राजा अत्यंत विस्मित झाला.
1.48.8
अतिथी परमं प्राप्तौ पुत्रौ दशरथस्य तौ।
पूजयामास विधिवत् सत्कारार्हौ महाबलौ ॥ १.४८.८ ॥
दशरथाचे ते दोन पुत्र परम अतिथी म्हणून आले होते. सत्काराला योग्य, महाबली अशा त्या दोघांची विधिपूर्वक पूजा केली.
1.48.9
ततः परमसत्कारं सुमतेः प्राप्य राघवौ।
उष्य तत्र निशामेकां जग्मतुर्मिथिलां ततः ॥ १.४८.९ ॥
नंतर सुमतीकडून परम सत्कार मिळवून ते दोन राघव तेथे एक रात्र राहिले आणि मग मिथिलेकडे निघाले.
1.48.10
तां दृष्ट्वा मुनयः सर्वे जनकस्य पुरीं शुभाम्।
साधु साध्विति शंसन्तो मिथिलां समपूजयन् ॥ १.४८.१० ॥
जनकाच्या त्या सुंदर नगरीला पाहून सर्व मुनी "साधु, साधु" म्हणत प्रशंसा करत मिथिलेचा पूर्ण गौरव करू लागले.
1.48.11
मिथिलोपवने तत्र आश्रमं दृश्य राघवः।
पुराणं निर्जनं रम्यं पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ १.४८.११ ॥
मिथिलेच्या उपवनात तेथे एक आश्रम पाहून, जो प्राचीन, निर्जन आणि रमणीय होता, राघवाने श्रेष्ठ मुनींना विचारले.
1.48.12
इदमाश्रमसंकाशं किं न्विदं मुनिवर्जितम्।
श्रोतुमिच्छामि भगवन् कस्यायं पूर्व आश्रमः ॥ १.४८.१२ ॥
हा आश्रमासारखा दिसतो; तर हा मुनींविना का आहे? हे भगवन्! हा पूर्वी कोणाचा आश्रम होता हे मला ऐकायचे आहे.
1.48.13
तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः।
प्रत्युवाच महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.४८.१३ ॥
राघवाचे ते बोल ऐकून वाक्चातुर्यसंपन्न महातेजस्वी महामुनी विश्वामित्र उत्तरले.
1.48.14
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु तत्त्वेन राघव।
यस्यैतदाश्रमपदं शप्तं कोपान्महात्मनः ॥ १.४८.१४ ॥
ठीक आहे, मी तुला खरे सांगतो; ऐक राघवा, हे आश्रमस्थान कोणत्या महात्म्याने क्रोधाने शापित केले ते.
1.48.15
गौतमस्य नरश्रेष्ठ पूर्वमासीन्महात्मनः।
आश्रमो दिव्यसंकाशः सुरैरपि सुपूजितः ॥ १.४८.१५ ॥
हे नरश्रेष्ठा, पूर्वी हे गौतम महात्म्याचे आश्रम होते; दिव्यासारखे, देवांनीही उत्तम प्रकारे पूजिलेले.
1.48.16
स चात्र तप आतिष्ठदहल्यासहितः पुरा।
वर्षपूगान्यनेकानि राजपुत्र महायशः ॥ १.४८.१६ ॥
तो येथे अहल्येसह पूर्वी तप करीत होता; हे राजपुत्रा, हे महायशस्वी, अनेक वर्षे.
1.48.17
तस्यान्तरं विदित्वा च सहस्राक्षः शचीपतिः।
मुनिवेषधरो भूत्वा अहल्यामिदमब्रवीत् ॥ १.४८.१७ ॥
त्याची अनुपस्थिती जाणून सहस्राक्ष, शचीपती इंद्राने मुनीचा वेश धारण करून अहल्येला असे म्हटले.
1.48.18
ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते नार्थिनः सुसमाहिते।
संगमं त्वहमिच्छामि त्वया सह सुमध्यमे ॥ १.४८.१८ ॥
हे सुसमाहिते, इच्छुक जन ऋतुकालाची वाट पाहत नाहीत; हे सुमध्यमे, मला तुझ्याशी संगम हवा आहे.
1.48.19
मुनिवेषं सहस्राक्षं विज्ञाय रघुनन्दन।
मतिं चकार दुर्मेधा देवराजकुतूहलात् ॥ १.४८.१९ ॥
हे रघुनंदना! मुनिवेषात असलेल्या सहस्राक्ष इंद्राला ओळखूनही, देवराजाला पाहण्याच्या कुतूहलाने त्या दुर्बुद्धीने (अहल्येने) निश्चय केला.
1.48.20
अथाब्रवीत् सुरश्रेष्ठं कृतार्थेनान्तरात्मना।
कृतार्थास्मि सुरश्रेष्ठ गच्छ शीघ्रमितः प्रभो ॥ १.४८.२० ॥
नंतर कृतार्थ झालेली ती समाधानी अंतःकरणाने त्या देवश्रेष्ठाला म्हणाली— "हे देवश्रेष्ठा! मी कृतार्थ झाले आहे. हे प्रभो, आता येथून लवकर जा."
1.48.21
आत्मानं मां च देवेश सर्वथा रक्ष गौतमात्।
इन्द्रस्तु प्रहसन् वाक्यमहल्यामिदमब्रवीत् ॥ १.४८.२१ ॥
(अहल्या म्हणाली—) "हे देवेशा! स्वतःला आणि मला गौतमापासून सर्व प्रकारे वाचवा." तेव्हा इंद्र हसत अहल्येला हे वचन म्हणाला.
1.48.22
सुश्रोणि परितुष्टोऽस्मि गमिष्यामि यथागतम्।
एवं संगम्य तु तदा निश्चक्रामोटजात् ततः ॥ १.४८.२२ ॥
(इंद्र म्हणाला—) "हे सुश्रोणी! मी पूर्ण समाधानी आहे; जसा आलो तसाच परत जाईन." याप्रमाणे संगम करून तो त्या आश्रमाच्या झोपडीतून बाहेर पडला.
1.48.23
स सम्भ्रमात् त्वरन् राम शङ्कितो गौतमं प्रति।
गौतमं स ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम् ॥ १.४८.२३ ॥
हे राम! तो (इंद्र) घाबरून, त्वरेने, शंकित होऊन गौतमाच्या दिशेने गेला. तेव्हा त्याने महामुनी गौतमाला आत येताना पाहिले.
1.48.24
देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्।
तीर्थोदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम् ॥ १.४८.२४ ॥
देव आणि दानवांनाही दुर्धर्ष, तपोबलाने युक्त, तीर्थोदकाने ओलेचिंब, अग्नीसारखा तेजस्वी (गौतम).
1.48.25
गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुंगवम्।
दृष्ट्वा सुरपतिस्त्रस्तो विषण्णवदनोऽभवत् ॥ १.४८.२५ ॥
तेथे समिधा आणि कुश धारण केलेल्या त्या मुनिश्रेष्ठाला पाहून देवराज इंद्र घाबरला आणि त्याचे मुख उदास झाले.
1.48.26
अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनिः।
दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद् वचनमब्रवीत् ॥ १.४८.२६ ॥
मग मुनिवेष धारण केलेल्या सहस्राक्षाला (इंद्राला) पाहून सदाचारसंपन्न त्या मुनीने रागाने दुराचाऱ्याला हे शब्द म्हटले.
1.48.27
मम रूपं समास्थाय कृतवानसि दुर्मते।
अकर्तव्यमिदं यस्माद् विफलस्त्वं भविष्यसि ॥ १.४८.२७ ॥
हे दुर्बुद्धे! तू माझे रूप धारण करून हे न करण्यासारखे कृत्य केलेस; म्हणून तू निष्फळ होशील.
1.48.28
गौतमेनैवमुक्तस्य सुरोषेण महात्मना।
पेततुर्वृषणौ भूमौ सहस्राक्षस्य तत्क्षणात् ॥ १.४८.२८ ॥
महात्मा गौतमाने असे अत्यंत रागाने म्हणताच, सहस्राक्षाचे दोन्ही वृषण त्याच क्षणी जमिनीवर पडले.
1.48.29
तथा शप्त्वा च वै शक्रं भार्यामपि च शप्तवान्।
इह वर्षसहस्राणि बहूनि निवसिष्यसि ॥ १.४८.२९ ॥
अशा प्रकारे इंद्राला शाप देऊन त्यांनी आपल्या पत्नीलाही शाप दिला: 'तू येथे अनेक हजारो वर्षे निवास करशील.'
1.48.30
वातभक्षा निराहारा तप्यन्ती भस्मशायिनी।
अदृश्या सर्वभूतानामाश्रमेऽस्मिन् वसिष्यसि ॥ १.४८.३० ॥
वायू खाऊन, निराहारी राहून, तप करीत, राखेवर झोपून, सर्व प्राण्यांना अदृश्य राहून तू या आश्रमात निवास करशील.
1.48.31
यदा त्वेतद् वनं घोरं रामो दशरथात्मजः।
आगमिष्यति दुर्धर्षस्तदा पूता भविष्यसि ॥ १.४८.३१ ॥
दशरथपुत्र राम जेव्हा या भयानक वनात येईल, तेव्हा तो दुर्धर्ष येईल आणि तू पवित्र होशील.
1.48.32
तस्यातिथ्येन दुर्वृत्ते लोभमोहविवर्जिता।
मत्सकाशं मुदा युक्ता स्वं वपुर्धारयिष्यसि ॥ १.४८.३२ ॥
हे दुराचारिणी, त्याच्या आतिथ्यामुळे लोभ-मोहरहित होऊन, आनंदाने माझ्या समीप तू आपले स्वतःचे रूप धारण करशील.
1.48.33
एवमुक्त्वा महातेजा गौतमो दुष्टचारिणीम्।
इममाश्रममुत्सृज्य सिद्धचारणसेविते।
हिमवच्छिखरे रम्ये तपस्तेपे महातपाः ॥ १.४८.३३ ॥
असे बोलून महातेजस्वी गौतमाने त्या दुराचारिणीला, सिद्ध व चारणांनी सेविलेला हा आश्रम सोडून, हिमालयाच्या एका रमणीय शिखरावर महान तप केले.