वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.51.1
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमतः।
हृष्टरोमा महातेजाः शतानन्दो महातपाः ॥ १.५१.१ ॥
बुद्धिमान विश्वामित्रांचे ते वचन ऐकून महातेजस्वी महातपस्वी शतानंदांचे रोम हर्षाने उभे राहिले.
1.51.2
गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभः।
रामसंदर्शनादेव परं विस्मयमागतः ॥ १.५१.२ ॥
गौतमांचे ज्येष्ठ पुत्र शतानंद, तपाने उजळलेल्या तेजाचे, रामाच्या दर्शनानेच अत्यंत विस्मयास प्राप्त झाले.
1.51.3
एतौ निषण्णौ सम्प्रेक्ष्य शतानन्दो नृपात्मजौ।
सुखासीनौ मुनिश्रेष्ठं विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥ १.५१.३ ॥
सुखाने बसलेल्या त्या दोन राजपुत्रांना पाहून शतानंद मुनिश्रेष्ठ विश्वामित्रांना म्हणाले.
1.51.4
अपि ते मुनिशार्दूल मम माता यशस्विनी।
दर्शिता राजपुत्राय तपोदीर्घमुपागता ॥ १.५१.४ ॥
हे मुनिशार्दूल! दीर्घ तपश्चर्या करून आलेल्या माझ्या यशस्विनी मातेला तुम्ही त्या राजपुत्राला दाखवले का?
1.51.5
अपि रामे महातेजा मम माता यशस्विनी।
वन्यैरुपाहरत् पूजां पूजार्हे सर्वदेहिनाम् ॥ १.५१.५ ॥
सर्व प्राण्यांना पूजनीय असलेल्या महातेजस्वी रामाची माझ्या यशस्विनी मातेने वनातील वस्तूंनी पूजा केली का?
1.51.6
अपि रामाय कथितं यद् वृत्तं तत् पुरातनम्।
मम मातुर्महातेजो देवेन दुरनुष्ठितम् ॥ १.५१.६ ॥
हे महातेजस्वी! देवाने माझ्या मातेसोबत केलेली ती जुनी दुष्कृती रामाला सांगितली का?
1.51.7
अपि कौशिक भद्रं ते गुरुणा मम संगता।
मम माता मुनिश्रेष्ठ रामसंदर्शनादितः ॥ १.५१.७ ॥
हे कौशिका, तुमचे कल्याण असो. माझ्या गुरूंशी माझी माता पुन्हा मिळाली का? हे मुनिश्रेष्ठा, रामदर्शनानंतर इथून.
1.51.8
अपि मे गुरुणा रामः पूजितः कुशिकात्मज।
इहागतो महातेजाः पूजां प्राप्य महात्मनः ॥ १.५१.८ ॥
हे कुशिकपुत्रा, येथे आलेल्या महातेजस्वी रामाचा माझ्या गुरूंनी सत्कार केला का? महात्म्याचा सन्मान मिळवून.
1.51.9
अपि शान्तेन मनसा गुरुर्मे कुशिकात्मज।
इहागतेन रामेण पूजितेनाभिवादितः ॥ १.५१.९ ॥
हे कुशिकपुत्रा, शांत मनाने माझे गुरू येथे आलेल्या रामाकडून सन्मानित व अभिवादित झाले का?
1.51.10
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रो महामुनिः।
प्रत्युवाच शतानन्दं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥ १.५१.१० ॥
त्याचे बोलणे ऐकून महामुनी विश्वामित्र, वाक्यज्ञ व वाक्यकुशल अशा शतानंदाला उत्तरले.
1.51.11
नातिक्रान्तं मुनिश्रेष्ठ यत्कर्तव्यं कृतं मया।
संगता मुनिना पत्नी भार्गवेणेव रेणुका ॥ १.५१.११ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, जे कर्तव्य होते ते मी केले आहे, काहीही उल्लंघिले नाही. भार्गवाशी जशी रेणुका मिळाली, तशीच मुनीशी पत्नी मिळाली.
1.51.12
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रस्य धीमतः।
शतानन्दो महातेजा रामं वचनमब्रवीत् ॥ १.५१.१२ ॥
बुद्धिमान विश्वामित्रांचे ते बोलणे ऐकून महातेजस्वी शतानंद रामाला हे बोलले.
1.51.13
स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य महर्षिमपराजितम् ॥ १.५१.१३ ॥
हे नरश्रेष्ठा, राघवा, तुझे स्वागत आहे. सुदैवाने अपराजित महर्षी विश्वामित्रांना पुढे करून तू आला आहेस.
1.51.14
अचिन्त्यकर्मा तपसा ब्रह्मर्षिरमितप्रभः।
विश्वामित्रो महातेजा वेद्म्येनं परमां गतिम् ॥ १.५१.१४ ॥
अचिंत्य कर्मे करणारे, तपाने ब्रह्मर्षी झालेले, अमित तेजाचे, महातेजस्वी विश्वामित्र यांना मी जाणतो; ते परम गती आहेत.
1.51.15
नास्ति धन्यतरो राम त्वत्तोऽन्यो भुवि कश्चन।
गोप्ता कुशिकपुत्रस्ते येन तप्तं महत्तपः ॥ १.५१.१५ ॥
हे राम, पृथ्वीवर तुझ्यापेक्षा अधिक धन्य कोणी नाही; कुशिकाचे पुत्र तुझे रक्षक आहेत, ज्यांनी महान तप केले आहे.
1.51.16
श्रूयतां चाभिधास्यामि कौशिकस्य महात्मनः।
यथाबलं यथातत्त्वं तन्मे निगदतः शृणु ॥ १.५१.१६ ॥
ऐका, महात्मा कौशिकांविषयी, त्यांच्या बलाला आणि सत्याला अनुसरून मी सांगतो; मी सांगत असताना ऐक.
1.51.17
राजाऽऽसीदेष धर्मात्मा दीर्घकालमरिंदमः।
धर्मज्ञः कृतविद्यश्च प्रजानां च हिते रतः ॥ १.५१.१७ ॥
हा धर्मात्मा राजा दीर्घकाल होता; शत्रूंचे दमन करणारा, धर्म जाणणारा, विद्यासंपन्न आणि प्रजेच्या हितात रत असणारा.
1.51.18
प्रजापतिसुतस्त्वासीत् कुशो नाम महीपतिः।
कुशस्य पुत्रो बलवान् कुशनाभः सुधार्मिकः ॥ १.५१.१८ ॥
प्रजापतीचा पुत्र कुश नावाचा महीपती होता; कुशाचा बलवान पुत्र कुशनाभ, अत्यंत धार्मिक.
1.51.19
कुशनाभसुतस्त्वासीद् गाधिरित्येव विश्रुतः।
गाधेः पुत्रो महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.५१.१९ ॥
कुशनाभाचा पुत्र गाधी या नावाने प्रसिद्ध होता. गाधीचा महातेजस्वी पुत्र महामुनी विश्वामित्र होता.
1.51.20
विश्वामित्रो महातेजाः पालयामास मेदिनीम्।
बहुवर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत् ॥ १.५१.२० ॥
महातेजस्वी विश्वामित्राने पृथ्वीचे पालन केले. तो राजा अनेक हजार वर्षे राज्य करीत राहिला.
1.51.21
कदाचित् तु महातेजा योजयित्वा वरूथिनीम्।
अक्षौहिणीपरिवृतः परिचक्राम मेदिनीम् ॥ १.५१.२१ ॥
एकदा महातेजस्वी राजाने सेना सज्ज करून, अक्षौहिणी सेनेने वेढलेला होऊन पृथ्वीवर संचार केला.
1.51.22
नगराणि च राष्ट्राणि सरितश्च महागिरीन्।
आश्रमान् क्रमशो राजा विचरन्नाजगाम ह ॥ १.५१.२२ ॥
नगरे, राष्ट्रे, नद्या आणि महापर्वत ओलांडून राजा अनुक्रमे आश्रमांत फिरत आला.
1.51.23
वसिष्ठस्याश्रमपदं नानापुष्पलताद्रुमम्।
नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम् ॥ १.५१.२३ ॥
वसिष्ठाचे आश्रमस्थान—नाना फुले, वेली व वृक्षांनी युक्त, अनेक मृगसमूहांनी भरलेले, सिद्ध व चारणांनी सेविलेले.
1.51.24
देवदानवगन्धर्वैः किंनरैरुपशोभितम्।
प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम् ॥ १.५१.२४ ॥
देव, दानव, गंधर्व व किन्नर यांनी ते शोभिवंत केलेले होते; ते शांत हरिणांनी भरलेले आणि द्विजसंघांनी सेविलेले होते.
1.51.25
ब्रह्मर्षिगणसंकीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।
तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभिः ॥ १.५१.२५ ॥
ब्रह्मर्षींच्या समूहांनी भरलेला, देवर्षींच्या समूहांनी सेविलेला, तपश्चर्येने सिद्ध झालेल्या अग्निसमान महात्म्यांनी (तो आश्रम शोभत होता).
1.51.26
सततं संकुलं श्रीमद्ब्रह्मकल्पैर्महात्मभिः।
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा ॥ १.५१.२६ ॥
नेहमी भरलेला, शोभिवंत, ब्रह्मदेवासारख्या महात्म्यांनी, पाणी पिणारे, वारा खाणारे आणि वाळलेली पाने खाणारे यांनी (तो आश्रम भरलेला होता).
1.51.27
फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितदोषैर्जितेन्द्रियैः।
ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणैः ॥ १.५१.२७ ॥
फळे व मुळे खाणारे, संयमी, दोषांवर विजय मिळवलेले, इंद्रियजयी ऋषी, वालखिल्य आणि जप-होमात तत्पर ऋषी यांनी (तो आश्रम भरलेला होता).
1.51.28
अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।
वसिष्ठस्याश्रमपदं ब्रह्मलोकमिवापरम्।
ददर्श जयतां श्रेष्ठो विश्वामित्रो महाबलः ॥ १.५१.२८ ॥
वैखानसांनी व इतरांनी सर्वत्र शोभिवंत असलेले वसिष्ठांचे आश्रमस्थान जणू दुसरे ब्रह्मलोक होते; विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ महाबल विश्वामित्रांनी ते पाहिले.