वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.54.1
कामधेनुं वसिष्ठोऽपि यदा न त्यजते मुनिः।
तदास्य शबलां राम विश्वामित्रोऽन्वकर्षत ॥ १.५४.१ ॥
हे राम, वसिष्ठ मुनी कामधेनूलाही सोडत नव्हते तेव्हा विश्वामित्राने त्यांची शबला ओढून नेली.
1.54.2
नीयमाना तु शबला राम राज्ञा महात्मना।
दुःखिता चिन्तयामास रुदन्ती शोककर्शिता ॥ १.५४.२ ॥
हे राम, महात्मा राजाकडून नेली जाणारी शबला दुःखी होऊन, रडत, शोकाने कृश होऊन विचार करू लागली.
1.54.3
परित्यक्ता वसिष्ठेन किमहं सुमहात्मना।
याहं राजभृतैर्दीना ह्रियेय भृशदुःखिता ॥ १.५४.३ ॥
महात्मा वसिष्ठांनी मला का सोडले? राजाच्या सेवकांकडून दीन होऊन ओढून नेली जाणारी मी अत्यंत दुःखी आहे.
1.54.4
किं मयापकृतं तस्य महर्षेर्भावितात्मनः।
यन्मामनागसं दृष्ट्वा भक्तां त्यजति धार्मिकः ॥ १.५४.४ ॥
त्या भावितात्मा महर्षींचा मी काय अपराध केला, जे धार्मिक असूनही मला निरपराध आणि भक्त पाहूनही सोडत आहेत?
1.54.5
जगाम वेगेन तदा वसिष्ठं परमौजसम् ॥ १.५४.५ ॥
तेव्हा ती वेगाने परमतेजस्वी वसिष्ठांकडे गेली.
1.54.6
निर्धूय तांस्तदा भृत्यान् शतशः शत्रुसूदन।
जगामानिलवेगेन पादमूलं महात्मनः ॥ १.५४.६ ॥
हे शत्रुसूदना, तेव्हा तिने शेकडो सेवकांना झटकून वाऱ्याच्या वेगाने महात्म्याच्या चरणांजवळ धाव घेतली.
1.54.7
शबला सा रुदन्ती च क्रोशन्ती चेदमब्रवीत्।
वसिष्ठस्याग्रतः स्थित्वा रुदन्ती मेघनिःस्वना ॥ १.५४.७ ॥
रडत आणि ओरडत शबला वसिष्ठांसमोर उभी राहून असे म्हणाली; मेघगर्जनेसारख्या स्वराने रडत.
1.54.8
भगवन् किं परित्यक्ता त्वयाहं ब्रह्मणः सुत।
यस्माद् राजभटा मां हि नयन्ते त्वत्सकाशतः ॥ १.५४.८ ॥
हे भगवन्, हे ब्रह्मपुत्रा, तुम्ही मला त्यागले काय? राजाचे सैनिक तुमच्या समोरूनच मला नेत आहेत.
1.54.9
एवमुक्तस्तु ब्रह्मर्षिरिदं वचनमब्रवीत्।
शोकसंतप्तहृदयां स्वसारमिव दुःखिताम् ॥ १.५४.९ ॥
असे म्हटल्यावर ब्रह्मर्षी शोकाने तप्त हृदय झालेल्या, बहिणीसारख्या दुःखी झालेल्या तिला हे वचन बोलले.
1.54.10
न त्वां त्यजामि शबले नापि मेऽपकृतं त्वया।
एष त्वां नयते राजा बलान्मत्तो महाबलः ॥ १.५४.१० ॥
हे शबले, मी तुला त्यागत नाही, आणि तू माझे काही अपकारही केले नाहीस. हा महाबली राजा माझ्यापासून बळजबरीने तुला नेत आहे.
1.54.11
नहि तुल्यं बलं मह्यं राजा त्वद्य विशेषतः।
बली राजा क्षत्रियश्च पृथिव्याः पतिरेव च ॥ १.५४.११ ॥
माझे बल राजाच्या बलासारखे नाही, विशेषतः आता. राजा बलवान, क्षत्रिय आणि पृथ्वीचा स्वामीही आहे.
1.54.12
इयमक्षौहिणी पूर्णा गजवाजिरथाकुला।
हस्तिध्वजसमाकीर्णा तेनासौ बलवत्तरः ॥ १.५४.१२ ॥
ही अक्षौहिणी सेना परिपूर्ण आहे, हत्ती, घोडे आणि रथांनी भरलेली, हत्तींच्या ध्वजांनी व्याप्त; म्हणून तो अधिक बलवान आहे.
1.54.13
एवमुक्ता वसिष्ठेन प्रत्युवाच विनीतवत्।
वचनं वचनज्ञा सा ब्रह्मर्षिमतुलप्रभम् ॥ १.५४.१३ ॥
वसिष्ठांनी असे सांगितल्यावर, वाणीत निपुण असलेली ती विनम्रपणे अतुल्य तेजस्वी ब्रह्मर्षींना म्हणाली.
1.54.14
न बलं क्षत्रियस्याहुर्ब्राह्मणा बलवत्तराः।
ब्रह्मन् ब्रह्मबलं दिव्यं क्षात्राच्च बलवत्तरम् ॥ १.५४.१४ ॥
ब्राह्मण म्हणतात, क्षत्रियाचे बल ब्राह्मणांच्या बलापेक्षा मोठे नसते. हे ब्रह्मन्, ब्रह्मबल दिव्य आहे आणि क्षात्रबलापेक्षाही अधिक बलवान आहे.
1.54.15
अप्रमेयं बलं तुभ्यं न त्वया बलवत्तरः।
विश्वामित्रो महावीर्यस्तेजस्तव दुरासदम् ॥ १.५४.१५ ॥
तुझे बल अमर्याद आहे; तुझ्यापेक्षा बलवान कोणी नाही. विश्वामित्र महापराक्रमी आहेत, आणि त्यांचे तेजही दुर्धर्ष आहे.
1.54.16
नियुङ्क्ष्व मां महातेजस्त्वं ब्रह्मबलसम्भृताम्।
तस्य दर्पं बलं यत्नं नाशयामि दुरात्मनः ॥ १.५४.१६ ॥
हे महातेजस्विनी, ब्रह्मबलाने निर्माण झालेले (सैन्य) माझ्यावर सोपव. त्या दुरात्म्याचा दर्प, बल आणि प्रयत्न मी नष्ट करीन.
1.54.17
इत्युक्तस्तु तया राम वसिष्ठस्तु महायशाः।
सृजस्वेति तदोवाच बलं परबलार्दनम् ॥ १.५४.१७ ॥
हे राम, तिने असे सांगितल्यावर महायशस्वी वसिष्ठ तेव्हा म्हणाले, 'निर्माण कर' — शत्रुसैन्याचे मर्दन करणारे सैन्य.
1.54.18
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सुरभिः सासृजत् तदा।
तस्या हुंभारवोत्सृष्टाः पह्लवाः शतशो नृप ॥ १.५४.१८ ॥
त्यांचे ते वचन ऐकून सुरभीने तेव्हा (सैन्य) निर्माण केले; तिच्या हुंकारातून शेकडो पह्लव उत्पन्न झाले, हे नृपा.
1.54.19
नाशयन्ति बलं सर्वं विश्वामित्रस्य पश्यतः।
स राजा परमक्रुद्धः क्रोधविस्फारितेक्षणः ॥ १.५४.१९ ॥
विश्वामित्र पाहत असतानाच ते त्याचे सर्व सैन्य नष्ट करत होते. तेव्हा तो राजा अत्यंत क्रुद्ध झाला, क्रोधाने त्याचे डोळे विस्फारले.
1.54.20
पह्लवान् नाशयामास शस्त्रैरुच्चावचैरपि।
विश्वामित्रार्दितान् दृष्ट्वा पह्लवान् शतशस्तदा ॥ १.५४.२० ॥
त्याने विविध शस्त्रांनी पह्लवांचा नाश केला. तेव्हा विश्वामित्राने पीडित केलेले शेकडो पह्लव पाहून...
1.54.21
भूय एवासृजद् घोरान् शकान् यवनमिश्रितान्।
तैरासीत् संवृता भूमिः शकैर्यवनमिश्रितैः ॥ १.५४.२१ ॥
त्याने पुन्हा यवनांमध्ये मिसळलेले भयंकर शक निर्माण केले. त्यांनी पृथ्वी व्यापली; यवनमिश्रित शकांनी ती आच्छादली गेली.
1.54.22
प्रभावद्भिर्महावीर्यैर्हेमकिंजल्कसंनिभैः।
तीक्ष्णासिपट्टिशधरैर्हेमवर्णाम्बरावृतैः ॥ १.५४.२२ ॥
ते तेजस्वी, महापराक्रमी, सोनेरी केसरासारखे तेजस्वी, तीक्ष्ण तलवारी व पट्टिश धारण केलेले, सोनेरी रंगाची वस्त्रे परिधान केलेले होते.
1.54.23
निर्दग्धं तद्बलं सर्वं प्रदीप्तैरिव पावकैः।
ततोऽस्त्राणि महातेजा विश्वामित्रो मुमोच ह।
तैस्ते यवनकाम्बोजा बर्बराश्चाकुलीकृताः ॥ १.५४.२३ ॥
त्यांचे सर्व सैन्य पेटलेल्या अग्नींप्रमाणे जळून भस्म झाले. मग महातेजस्वी विश्वामित्राने अस्त्रे सोडली; त्यांमुळे यवन, कांबोज आणि बर्बर गोंधळून गेले.