વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.55.1
ततस्तानाकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान्।
वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक् सृज योगतः ॥ १.५५.१ ॥
ત્યારે વિશ્વામિત્રનાં અસ્ત્રોથી મોહિત અને વ્યાકુળ થયેલા તેમને જોઈને વસિષ્ઠે કામધેનુને યોગબળથી (સેના) સર્જવાની આજ્ઞા આપી.
1.55.2
तस्या हुंकारतो जाताः काम्बोजा रविसंनिभाः।
ऊधसश्चाथ सम्भूता बर्बराः शस्त्रपाणयः ॥ १.५५.२ ॥
તેના હુંકારમાંથી સૂર્ય સમાન કાંબોજ ઉત્પન્ન થયા; પછી તેના આંચળમાંથી શસ્ત્રધારી બર્બર પ્રગટ થયા.
1.55.3
योनिदेशाच्च यवनाः शकृद्देशाच्छकाः स्मृताः।
रोमकूपेषु म्लेच्छाश्च हारीताः सकिरातकाः ॥ १.५५.३ ॥
તેના યોનિપ્રદેશથી યવન ઉત્પન્ન થયા; છાણના પ્રદેશથી શક કહેવાયા; રોમકૂપોમાંથી મ્લેચ્છ, હારીત અને કિરાત ઉત્પન્ન થયા.
1.55.4
तैस्तन्निषूदितं सर्वं विश्वामित्रस्य तत्क्षणात्।
सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन ॥ १.५५.४ ॥
તેમણે તે જ ક્ષણે વિશ્વામિત્રની આખી સેના નષ્ટ કરી — પાયદળ, હાથી, ઘોડા અને રથો સહિત. હે રઘુનંદન!
1.55.5
दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना।
विश्वामित्रसुतानां तु शतं नानाविधायुधम् ॥ १.५५.५ ॥
મહાત્મા વસિષ્ઠ દ્વારા નષ્ટ થયેલી સેના જોઈને વિશ્વામિત્રના સો પુત્રો નાના પ્રકારનાં શસ્ત્રો લઈને (આગળ ધસ્યા).
1.55.6
अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धं वसिष्ठं जपतां वरम्।
हुंकारेणैव तान् सर्वान् निर्ददाह महानृषिः ॥ १.५५.६ ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તેઓ જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ પર ધસી ગયા; પરંતુ મહર્ષિએ માત્ર હુંકારથી જ એ બધાને બાળી નાખ્યા.
1.55.7
ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना।
भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुतास्तथा ॥ १.५५.७ ॥
મહાત્મા વસિષ્ઠે અશ્વો, રથો અને પાયદળ સાથે વિશ્વામિત્રના પુત્રોને પણ ક્ષણમાં ભસ્મ કરી નાખ્યા.
1.55.8
दृष्ट्वा विनाशितान् सर्वान् बलं च सुमहायशाः।
सव्रीडं चिन्तयाविष्टो विश्वामित्रोऽभवत् तदा ॥ १.५५.८ ॥
બધા અને સેના નાશ પામેલા જોઈને અતિ યશસ્વી વિશ્વામિત્ર ત્યારે લજ્જા અને ચિંતાથી ઘેરાઈ ગયા.
1.55.9
समुद्र इव निर्वेगो भग्नद्रंष्ट्र इवोरगः।
उपरक्त इवादित्यः सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥ १.५५.९ ॥
સમુદ્રની જેમ વેગહીન, તૂટેલા દાંતવાળા સર્પની જેમ, ગ્રહણગ્રસ્ત સૂર્યની જેમ તે તરત નિસ્તેજ થયો.
1.55.10
हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः।
हतसर्वबलोत्साहो निर्वेदं समपद्यत ॥ १.५५.१० ॥
પુત્રો અને બળ નાશ પામીને, પાંખ કપાયેલા પંખીની જેમ દીન થઈને, સર્વ બળ અને ઉત્સાહ ખોઈને તે વૈરાગ્ય પામ્યો.
1.55.11
स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च।
पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवाभ्यपद्यत ॥ १.५५.११ ॥
એક પુત્રને 'રાજ્ય પાળ' એમ નિયુક્ત કરી, ક્ષત્રિયધર્મથી પૃથ્વી સોંપીને તે વનમાં જ ગયો.
1.55.12
स गत्वा हिमवत्पार्श्वे किंनरोरगसेवितम्।
महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपाः ॥ १.५५.१२ ॥
કિન્નર અને નાગોથી સેવિત હિમાલયની તળેટીએ જઈને, મહાદેવની કૃપા માટે તે મહાતપસ્વીએ તપ કર્યું.
1.55.13
केनचित् त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः।
दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ १.५५.१३ ॥
થોડા સમય પછી વરદાતા, વૃષભધ્વજ દેવેશે મહામુનિ વિશ્વામિત્રને દર્શન આપ્યાં.
1.55.14
किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत् ते विवक्षितम्।
वरदोऽस्मि वरो यस्ते कांक्षितः सोऽभिधीयताम् ॥ १.५५.१४ ॥
હે રાજન્, તું કયા હેતુથી તપ કરે છે? તને જે અભીષ્ટ છે તે કહે. હું વરદાતા છું; તું જે વર ઇચ્છે છે તે કહે.
1.55.15
एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः।
प्रणिपत्य महादेवं विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ॥ १.५५.१५ ॥
દેવે એમ કહ્યું ત્યારે મહાતપસ્વી વિશ્વામિત્રે મહાદેવને પ્રણામ કરીને આ કહ્યું.
1.55.16
यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ।
सांगोपांगोपनिषदः सरहस्यः प्रदीयताम् ॥ १.५५.१६ ॥
હે મહાદેવ, જો તમે પ્રસન્ન હો, હે નિષ્પાપ, તો મને ધનુર્વેદ તેના અંગો, ઉપાંગો, ઉપનિષદો અને રહસ્યો સહિત પ્રદાન કરો.
1.55.17
यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु।
गन्धर्वयक्षरक्षःसु प्रतिभान्तु ममानघ ॥ १.५५.१७ ॥
દેવો, દાનવો, મહર્ષિઓ, ગંધર્વો, યક્ષો અને રાક્ષસોમાં જેટલાં અસ્ત્રો છે, હે નિષ્પાપ, તે સૌ મારામાં પ્રકાશિત થાઓ.
1.55.18
तव प्रसादाद् भवतु देवदेव ममेप्सितम्।
एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा ॥ १.५५.१८ ॥
હે દેવદેવ, તમારી કૃપાથી મારી ઇચ્છા પૂર્ણ થાઓ. 'એમ જ થાઓ' એમ કહીને દેવેશ ત્યારે ચાલ્યા ગયા.
1.55.19
प्राप्य चास्त्राणि देवेशाद् विश्वामित्रो महाबलः।
दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत् तदा ॥ १.५५.१९ ॥
દેવોના સ્વામી પાસેથી અસ્ત્રો મેળવીને મહાબલી વિશ્વામિત્ર ત્યારે મહા અભિમાનથી ભરાઈ ગયા અને ગર્વથી પૂર્ણ થઈ ગયા.
1.55.20
विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि।
हतं मेने तदा राम वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥ १.५५.२० ॥
પૂનમે સમુદ્રની જેમ પરાક્રમથી વધતા તેમણે ત્યારે, હે રામ, ઋષિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ હણાઈ ગયા એમ માન્યું.
1.55.21
ततो गत्वाऽऽश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः।
यैस्तत् तपोवनं नाम निर्दग्धं चास्त्रतेजसा ॥ १.५५.२१ ॥
પછી તે રાજાએ આશ્રમમાં જઈને અસ્ત્રો છોડ્યા; જેના તેજથી તપોવન નામનું તે વન સંપૂર્ણપણે બળી ગયું.
1.55.22
उदीर्यमाणमस्त्रं तद् विश्वामित्रस्य धीमतः।
दृष्ट्वा विप्रद्रुता भीता मुनयः शतशो दिशः ॥ १.५५.२२ ॥
બુદ્ધિમાન વિશ્વામિત્રનું તે છોડાતું અસ્ત્ર જોઈને ભયભીત થયેલા સેંકડો મુનિઓ દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
1.55.23
वसिष्ठस्य च ये शिष्या ये च वै मृगपक्षिणः।
विद्रवन्ति भयाद् भीता नानादिग्भ्यः सहस्रशः ॥ १.५५.२३ ॥
વસિષ્ઠના જે શિષ્યો હતા અને જે મૃગ-પક્ષીઓ હતાં, તે ભયથી ડરીને હજારોની સંખ્યામાં જુદી જુદી દિશાઓમાં ભાગી ગયાં.
1.55.24
वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः।
मुहूर्तमिव निःशब्दमासीदीरिणसंनिभम् ॥ १.५५.२४ ॥
મહાત્મા વસિષ્ઠનો આશ્રમ ખાલી થઈ ગયો; ક્ષણભર માટે તે શબ્દરહિત, ઉજ્જડ મેદાન જેવું બની ગયું.
1.55.25
वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहुः।
नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः ॥ १.५५.२५ ॥
વસિષ્ઠ વારંવાર કહેતા હતા, "ડરશો નહીં. આજે હું ગાધિના પુત્રને સૂર્ય ધુમ્મસને નષ્ટ કરે તેમ નષ્ટ કરીશ."
1.55.26
एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः।
विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत् ॥ १.५५.२६ ॥
આમ કહીને મહાતેજસ્વી, જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ ત્યારે ક્રોધ સાથે વિશ્વામિત્રને આ વચન બોલ્યા.
1.55.27
आश्रमं चिरसंवृद्धं यद् विनाशितवानसि।
दुराचारो हि यन्मूढस्तस्मात् त्वं न भविष्यसि ॥ १.५५.२७ ॥
"લાંબા સમયથી સ્થાપિત આ આશ્રમનો તેં નાશ કર્યો છે. દુરાચારી અને મૂઢ હોવાથી તું હવે રહીશ નહીં."
1.55.28
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः।
विधूम इव कालाग्निर्यमदण्डमिवापरम् ॥ १.५५.२८ ॥
આમ કહીને અત્યંત ક્રોધિત વસિષ્ઠે તરત જ દંડ ઉઠાવ્યો. તે ધુમાડા વગરની કાલાગ્નિ જેવો અને બીજા યમદંડ જેવો હતો.