বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 1.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.56.1
एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महाबलः।
आग्नेयमस्त्रमुद्दिश्य तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ १.५६.१ ॥
বশিষ্ঠ এইরূপ বললে মহাবল বিশ্বামিত্র আগ্নেয় অস্ত্র লক্ষ্য করে 'থামো, থামো' বললেন।
1.56.2
ब्रह्मदण्डं समुद्यम्य कालदण्डमिवापरम्।
वसिष्ठो भगवान् क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.५६.२ ॥
অন্য এক কালদণ্ডের মতো ব্রহ্মদণ্ড উদ্যত করে ভগবান বশিষ্ঠ ক্রোধে এই কথা বললেন।
1.56.3
क्षत्रबन्धो स्थितोऽस्म्येष यद् बलं तद् विदर्शय।
नाशयाम्यद्य ते दर्पं शस्त्रस्य तव गाधिज ॥ १.५६.३ ॥
হে ক্ষত্রিয়াধম, আমি এই দাঁড়িয়ে আছি; তোমার যা বল আছে তা দেখাও। হে গাধিপুত্র, আজ আমি তোমার অস্ত্রের অহংকার চূর্ণ করব।
1.56.4
क्व च ते क्षत्रियबलं क्व च ब्रह्मबलं महत्।
पश्य ब्रह्मबलं दिव्यं मम क्षत्रियपांसन ॥ १.५६.४ ॥
তোমার ক্ষত্রিয়বল কোথায়, আর মহান ব্রহ্মবলই বা কোথায়! হে ক্ষত্রিয়পাংসন, আমার দিব্য ব্রহ্মবল দেখ।
1.56.5
तस्यास्त्रं गाधिपुत्रस्य घोरमाग्नेयमुत्तमम्।
ब्रह्मदण्डेन तच्छान्तमग्नेर्वेग इवाम्भसा ॥ १.५६.५ ॥
গাধিপুত্রের সেই ভয়ংকর ও উত্তম আগ্নেয় অস্ত্র ব্রহ্মদণ্ডে প্রশমিত হলো, যেমন জলে আগুনের বেগ শান্ত হয়।
1.56.6
वारुणं चैव रौद्रं च ऐन्द्रं पाशुपतं तथा।
ऐषीकं चापि चिक्षेप कुपितो गाधिनन्दनः ॥ १.५६.६ ॥
ক্রুদ্ধ গাধিনন্দন বারুণ, রৌদ্র, ঐন্দ্র ও পাশুপত অস্ত্র এবং ঐষীক অস্ত্রও নিক্ষেপ করলেন।
1.56.7
मानवं मोहनं चैव गान्धर्वं स्वापनं तथा।
जृम्भणं मादनं चैव संतापनविलापने ॥ १.५६.७ ॥
মানব, মোহন, গান্ধর্ব, স্বাপন, জৃম্ভণ, মাদন, সন্তাপন ও বিলাপন অস্ত্রও।
1.56.8
शोषणं दारणं चैव वज्रमस्त्रं सुदुर्जयम्।
ब्रह्मपाशं कालपाशं वारुणं पाशमेव च ॥ १.५६.८ ॥
শোষণ, দারণ, অতি দুর্জয় বজ্রাস্ত্র, ব্রহ্মপাশ, কালপাশ ও বারুণ পাশও।
1.56.9
पिनाकमस्त्रं दयितं शुष्कार्द्रे अशनी तथा।
दण्डास्त्रमथ पैशाचं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च ॥ १.५६.९ ॥
পিনাকাস্ত্র, প্রিয় অস্ত্র, শুষ্ক ও আর্দ্র অশনি, দণ্ডাস্ত্র, পৈশাচ ও ক্রৌঞ্চাস্ত্রও।
1.56.10
धर्मचक्रं कालचक्रं विष्णुचक्रं तथैव च।
वायव्यं मथनं चैव अस्त्रं हयशिरस्तथा ॥ १.५६.१० ॥
ধর্মচক্র, কালচক্র, বিষ্ণুচক্র, বায়ব্য, মথন ও হয়শিরা অস্ত্রও।
1.56.11
शक्तिद्वयं च चिक्षेप कङ्कालं मुसलं तथा।
वैद्याधरं महास्त्रं च कालास्त्रमथ दारुणम् ॥ १.५६.११ ॥
দুটি শক্তি, কঙ্কাল ও মুসল অস্ত্রও নিক্ষেপ করলেন; বৈদ্যাধর, মহাস্ত্র, কালাস্ত্র এবং তারপর ভয়ংকর অস্ত্রও।
1.56.12
त्रिशूलमस्त्रं घोरं च कापालमथ कङ्कणम्।
एतान्यस्त्राणि चिक्षेप सर्वाणि रघुनन्दन ॥ १.५६.१२ ॥
ত্রিশূল অস্ত্র, ভয়ংকর, কাপাল এবং তারপর কঙ্কণ অস্ত্র; হে রঘুনন্দন, এই সমস্ত অস্ত্রই তিনি নিক্ষেপ করলেন।
1.56.13
वसिष्ठे जपतां श्रेष्ठे तदद्भुतमिवाभवत्।
तानि सर्वाणि दण्डेन ग्रसते ब्रह्मणः सुतः ॥ १.५६.१३ ॥
জপকারীদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ বশিষ্ঠের কাছে তা অদ্ভুত মনে হলো। ব্রহ্মার পুত্র তাঁর দণ্ড দিয়ে সেগুলি সবই গ্রাস করলেন।
1.56.14
तेषु शान्तेषु ब्रह्मास्त्रं क्षिप्तवान् गाधिनन्दनः।
तदस्त्रमुद्यतं दृष्ट्वा देवाः साग्निपुरोगमाः ॥ १.५६.१४ ॥
সেগুলি শান্ত হলে গাধিপুত্র ব্রহ্মাস্ত্র নিক্ষেপ করলেন। উদ্যত সেই অস্ত্র দেখে অগ্নি প্রমুখ দেবতারা ভীত হলেন।
1.56.15
देवर्षयश्च सम्भ्रान्ता गन्धर्वाः समहोरगाः।
त्रैलोक्यमासीत् संत्रस्तं ब्रह्मास्त्रे समुदीरिते ॥ १.५६.१५ ॥
দেবর্ষিরাও বিচলিত হলেন; গন্ধর্বরা ও মহানাগেরাও। ব্রহ্মাস্ত্র নিক্ষিপ্ত হলে ত্রিলোক ভীত হলো।
1.56.16
तदप्यस्त्रं महाघोरं ब्राह्मं ब्राह्मेण तेजसा।
वसिष्ठो ग्रसते सर्वं ब्रह्मदण्डेन राघव ॥ १.५६.१६ ॥
সেই মহাভয়ংকর ব্রাহ্মাস্ত্রকেও, হে রাঘব, ব্রহ্মতেজে বশিষ্ঠ ব্রহ্মদণ্ড দিয়ে সমস্ত গ্রাস করলেন।
1.56.17
ब्रह्मास्त्रं ग्रसमानस्य वसिष्ठस्य महात्मनः।
त्रैलोक्यमोहनं रौद्रं रूपमासीत् सुदारुणम् ॥ १.५६.१७ ॥
ব্রহ্মাস্ত্র গ্রাসকারী মহাত্মা বশিষ্ঠের রূপ ত্রিলোকমোহন, রৌদ্র ও অতি ভয়ংকর হয়ে উঠল।
1.56.18
रोमकूपेषु सर्वेषु वसिष्ठस्य महात्मनः।
मरीच्य इव निष्पेतुरग्नेर्धूमाकुलार्चिषः ॥ १.५६.१८ ॥
মহাত্মা বশিষ্ঠের সমস্ত রোমকূপ থেকে ধোঁয়ায় আচ্ছন্ন অগ্নিশিখার রশ্মির মতো আলো বেরিয়ে এলো।
1.56.19
प्राज्वलद् ब्रह्मदण्डश्च वसिष्ठस्य करोद्यतः।
विधूम इव कालाग्नेर्यमदण्ड इवापरः ॥ १.५६.१९ ॥
বশিষ্ঠের হাতে উত্তোলিত ব্রহ্মদণ্ড প্রজ্বলিত হলো; ধূমহীন কালাগ্নির মতো, যেন আরেকটি যমদণ্ড।
1.56.20
ततोऽस्तुवन् मुनिगणा वसिष्ठं जपतां वरम्।
अमोघं ते बलं ब्रह्मंस्तेजो धारय तेजसा ॥ १.५६.२० ॥
তখন মুনিগণ জপকারীদের শ্রেষ্ঠ বশিষ্ঠের স্তব করলেন: হে ব্রহ্মন্, আপনার বল অমোঘ; আপনার তেজে তা ধারণ করুন।
1.56.21
निगृहीतस्त्वया ब्रह्मन् विश्वामित्रो महाबलः।
अमोघं ते बलं श्रेष्ठ लोकाः सन्तु गतव्यथाः ॥ १.५६.२१ ॥
হে ব্রহ্মন্, আপনি মহাবল বিশ্বামিত্রকে নিরুদ্ধ করেছেন; হে শ্রেষ্ঠ, আপনার বল অমোঘ; লোকসকল দুঃখমুক্ত হোক।
1.56.22
एवमुक्तो महातेजाः शमं चक्रे महाबलः।
विश्वामित्रो विनिकृतो विनिःश्वस्येदमब्रवीत् ॥ १.५६.२२ ॥
এইভাবে কথিত মহাতেজা মহাবল বিশ্বামিত্র শান্ত হলেন; কিন্তু অপমানিত হয়ে দীর্ঘশ্বাস ফেলে এই কথা বললেন।
1.56.23
धिग् बलं क्षत्रियबलं ब्रह्मतेजोबलं बलम्।
एकेन ब्रह्मदण्डेन सर्वास्त्राणि हतानि मे ॥ १.५६.२३ ॥
ক্ষত্রিয়বলকে ধিক্! ব্রহ্মতেজের বলই প্রকৃত বল। একটিমাত্র ব্রহ্মদণ্ডে আমার সব অস্ত্র বিনষ্ট হয়েছে।
1.56.24
तदेतत् प्रसमीक्ष्याहं प्रसन्नेन्द्रियमानसः।
तपो महत् समास्थास्ये यद् वै ब्रह्मत्वकारणम् ॥ १.५६.२४ ॥
এটি ভালোভাবে বিবেচনা করে, প্রসন্ন ইন্দ্রিয় ও মন নিয়ে, ব্রাহ্মণত্বের কারণ সেই মহান তপস্যা আমি করব।