वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.56.1
एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महाबलः।
आग्नेयमस्त्रमुद्दिश्य तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ १.५६.१ ॥
वसिष्ठांनी असे म्हटल्यावर महाबली विश्वामित्र आग्नेय अस्त्र रोखून 'थांब, थांब' असे म्हणाले.
1.56.2
ब्रह्मदण्डं समुद्यम्य कालदण्डमिवापरम्।
वसिष्ठो भगवान् क्रोधादिदं वचनमब्रवीत् ॥ १.५६.२ ॥
दुसऱ्या कालदंडासारखा ब्रह्मदंड उगारून भगवान वसिष्ठ क्रोधाने हे वचन बोलले.
1.56.3
क्षत्रबन्धो स्थितोऽस्म्येष यद् बलं तद् विदर्शय।
नाशयाम्यद्य ते दर्पं शस्त्रस्य तव गाधिज ॥ १.५६.३ ॥
हे क्षत्रियाधमा, मी इथे उभा आहे; तुझे जे बळ असेल ते दाखव. हे गाधिपुत्रा, आज मी तुझ्या शस्त्रांचा गर्व नष्ट करीन.
1.56.4
क्व च ते क्षत्रियबलं क्व च ब्रह्मबलं महत्।
पश्य ब्रह्मबलं दिव्यं मम क्षत्रियपांसन ॥ १.५६.४ ॥
तुझे क्षत्रियबळ कुठे आणि महान ब्रह्मबळ कुठे! हे क्षत्रियपांसना, माझे दिव्य ब्रह्मबळ पाहा.
1.56.5
तस्यास्त्रं गाधिपुत्रस्य घोरमाग्नेयमुत्तमम्।
ब्रह्मदण्डेन तच्छान्तमग्नेर्वेग इवाम्भसा ॥ १.५६.५ ॥
गाधिपुत्राचे ते भयंकर व उत्तम आग्नेय अस्त्र ब्रह्मदंडाने शांत झाले, जसा पाण्याने अग्नीचा वेग शांत होतो.
1.56.6
वारुणं चैव रौद्रं च ऐन्द्रं पाशुपतं तथा।
ऐषीकं चापि चिक्षेप कुपितो गाधिनन्दनः ॥ १.५६.६ ॥
कुपित झालेल्या गाधिनंदनाने वारुण, रौद्र, ऐंद्र, पाशुपत आणि ऐषीक अस्त्रेही सोडली.
1.56.7
मानवं मोहनं चैव गान्धर्वं स्वापनं तथा।
जृम्भणं मादनं चैव संतापनविलापने ॥ १.५६.७ ॥
मानव, मोहन, गांधर्व, स्वापन, जृंभण, मादन, संतापन आणि विलापन ही अस्त्रेही।
1.56.8
शोषणं दारणं चैव वज्रमस्त्रं सुदुर्जयम्।
ब्रह्मपाशं कालपाशं वारुणं पाशमेव च ॥ १.५६.८ ॥
शोषण, दारण, अत्यंत दुर्जय वज्रास्त्र, ब्रह्मपाश, कालपाश आणि वारुण पाश ही अस्त्रेही।
1.56.9
पिनाकमस्त्रं दयितं शुष्कार्द्रे अशनी तथा।
दण्डास्त्रमथ पैशाचं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च ॥ १.५६.९ ॥
पिनाकास्त्र, प्रिय अस्त्र, कोरड्या व ओल्या अशनी, दंडास्त्र, पैशाच आणि क्रौंचास्त्र ही अस्त्रेही।
1.56.10
धर्मचक्रं कालचक्रं विष्णुचक्रं तथैव च।
वायव्यं मथनं चैव अस्त्रं हयशिरस्तथा ॥ १.५६.१० ॥
धर्मचक्र, कालचक्र, विष्णुचक्र, वायव्य, मथन आणि हयशीर्ष ही अस्त्रेही।
1.56.11
शक्तिद्वयं च चिक्षेप कङ्कालं मुसलं तथा।
वैद्याधरं महास्त्रं च कालास्त्रमथ दारुणम् ॥ १.५६.११ ॥
दोन शक्ती, कंकाल आणि मुसल ही अस्त्रे त्यांनी फेकली; वैद्याधर, महास्त्र, कालास्त्र आणि मग भयंकर अस्त्रही.
1.56.12
त्रिशूलमस्त्रं घोरं च कापालमथ कङ्कणम्।
एतान्यस्त्राणि चिक्षेप सर्वाणि रघुनन्दन ॥ १.५६.१२ ॥
त्रिशूलास्त्र, भयंकर, कापाल आणि मग कंकण अस्त्र; हे रघुनंदना, ही सर्व अस्त्रे त्यांनी फेकली.
1.56.13
वसिष्ठे जपतां श्रेष्ठे तदद्भुतमिवाभवत्।
तानि सर्वाणि दण्डेन ग्रसते ब्रह्मणः सुतः ॥ १.५६.१३ ॥
जपकर्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या वसिष्ठांच्या ठिकाणी ते अद्भुतासारखे झाले. ब्रह्मदेवाच्या पुत्राने आपल्या दंडाने ती सर्व गिळून टाकली.
1.56.14
तेषु शान्तेषु ब्रह्मास्त्रं क्षिप्तवान् गाधिनन्दनः।
तदस्त्रमुद्यतं दृष्ट्वा देवाः साग्निपुरोगमाः ॥ १.५६.१४ ॥
ती शांत झाल्यावर गाधिपुत्राने ब्रह्मास्त्र सोडले. उगारलेले ते अस्त्र पाहून अग्नी इत्यादी देव घाबरले.
1.56.15
देवर्षयश्च सम्भ्रान्ता गन्धर्वाः समहोरगाः।
त्रैलोक्यमासीत् संत्रस्तं ब्रह्मास्त्रे समुदीरिते ॥ १.५६.१५ ॥
देवर्षीही घाबरले; गंधर्व आणि महानागांसह तेही व्याकूळ झाले. ब्रह्मास्त्र सोडले गेले तेव्हा त्रैलोक्य भयभीत झाले.
1.56.16
तदप्यस्त्रं महाघोरं ब्राह्मं ब्राह्मेण तेजसा।
वसिष्ठो ग्रसते सर्वं ब्रह्मदण्डेन राघव ॥ १.५६.१६ ॥
ते अतिभयंकर ब्राह्म अस्त्रही, हे राघवा, ब्रह्मतेजाने वसिष्ठांनी ब्रह्मदंडाने सर्व गिळून टाकले.
1.56.17
ब्रह्मास्त्रं ग्रसमानस्य वसिष्ठस्य महात्मनः।
त्रैलोक्यमोहनं रौद्रं रूपमासीत् सुदारुणम् ॥ १.५६.१७ ॥
ब्रह्मास्त्र गिळणाऱ्या महात्मा वसिष्ठांचे रूप त्रैलोक्याला मोहित करणारे, रौद्र आणि अत्यंत भयानक झाले.
1.56.18
रोमकूपेषु सर्वेषु वसिष्ठस्य महात्मनः।
मरीच्य इव निष्पेतुरग्नेर्धूमाकुलार्चिषः ॥ १.५६.१८ ॥
महात्मा वसिष्ठांच्या सर्व रोमकूपांतून धुराने व्याप्त अग्नीच्या ज्वाळांच्या किरणांप्रमाणे प्रकाश बाहेर पडला.
1.56.19
प्राज्वलद् ब्रह्मदण्डश्च वसिष्ठस्य करोद्यतः।
विधूम इव कालाग्नेर्यमदण्ड इवापरः ॥ १.५६.१९ ॥
वसिष्ठाच्या हातात उगारलेला ब्रह्मदंड प्रज्वलित झाला; धूररहित कालाग्नीप्रमाणे, जणू दुसरा यमदंडच.
1.56.20
ततोऽस्तुवन् मुनिगणा वसिष्ठं जपतां वरम्।
अमोघं ते बलं ब्रह्मंस्तेजो धारय तेजसा ॥ १.५६.२० ॥
तेव्हा मुनिगणांनी जप करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ अशा वसिष्ठाची स्तुती केली: हे ब्रह्मन्, तुझे बल अमोघ आहे; तुझ्या तेजाने ते धारण कर.
1.56.21
निगृहीतस्त्वया ब्रह्मन् विश्वामित्रो महाबलः।
अमोघं ते बलं श्रेष्ठ लोकाः सन्तु गतव्यथाः ॥ १.५६.२१ ॥
हे ब्रह्मन्, तुम्ही महाबलवान विश्वामित्राला रोखलेत; हे श्रेष्ठा, तुझे बल अमोघ आहे; लोक दुःखरहित होवोत.
1.56.22
एवमुक्तो महातेजाः शमं चक्रे महाबलः।
विश्वामित्रो विनिकृतो विनिःश्वस्येदमब्रवीत् ॥ १.५६.२२ ॥
असे म्हटल्यावर महातेजस्वी, महाबलवान विश्वामित्र शांत झाला; पण अपमानित होऊन दीर्घ निःश्वास टाकून तो असे म्हणाला.
1.56.23
धिग् बलं क्षत्रियबलं ब्रह्मतेजोबलं बलम्।
एकेन ब्रह्मदण्डेन सर्वास्त्राणि हतानि मे ॥ १.५६.२३ ॥
क्षत्रियबलाला धिक्कार! ब्रह्मतेजाचेच बल खरे बल आहे. एकाच ब्रह्मदंडाने माझी सर्व अस्त्रे नष्ट झाली.
1.56.24
तदेतत् प्रसमीक्ष्याहं प्रसन्नेन्द्रियमानसः।
तपो महत् समास्थास्ये यद् वै ब्रह्मत्वकारणम् ॥ १.५६.२४ ॥
हे नीट विचारून, प्रसन्न इंद्रिये व मन घेऊन, ब्राह्मणत्वाचे कारण असलेली ती महान तपश्चर्या मी आचरीन.