વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.60.1
तपोबलहतान् ज्ञात्वा वासिष्ठान् समहोदयान्।
ऋषिमध्ये महातेजा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ १.६०.१ ॥
તપોબળથી હણાયેલા વસિષ્ઠના પુત્રોને, સમાન ઉદયવાળા જાણીને, ઋષિઓની વચ્ચે મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે કહ્યું.
1.60.2
अयमिक्ष्वाकुदायादस्त्रिशङ्कुरिति विश्रुतः।
धर्मिष्ठश्च वदान्यश्च मां चैव शरणं गतः ॥ १.६०.२ ॥
આ ઇક્ષ્વાકુ વંશનો વારસ ત્રિશંકુ નામે પ્રસિદ્ધ છે. આ ધર્મિષ્ઠ અને દાનશૂર છે, અને મારી શરણે આવ્યો છે.
1.60.3
स्वेनानेन शरीरेण देवलोकजिगीषया।
यथायं स्वशरीरेण देवलोकं गमिष्यति ॥ १.६०.३ ॥
દેવલોક જીતવાની ઇચ્છાથી, આ પોતાના આ શરીરથી જ દેવલોકમાં જશે.
1.60.4
तथा प्रवर्त्यतां यज्ञो भवद्भिश्च मया सह।
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा सर्व एव महर्षयः ॥ १.६०.४ ॥
તેથી તમે અને મેં સાથે મળીને યજ્ઞ પ્રવર્તાવો. વિશ્વામિત્રનાં વચન સાંભળીને સર્વ મહર્ષિઓ—
1.60.5
ऊचुः समेताः सहसा धर्मज्ञा धर्मसंहितम्।
अयं कुशिकदायादो मुनिः परमकोपनः ॥ १.६०.५ ॥
એકઠા થયેલા ધર્મજ્ઞ ઋષિઓએ અચાનક ધર્મસંમત વાત કહી: "આ કુશિકનો વંશજ, અત્યંત ક્રોધી મુનિ છે."
1.60.6
यदाह वचनं सम्यगेतत् कार्यं न संशयः।
अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषतः ॥ १.६०.६ ॥
તેમણે જે કહ્યું તે યોગ્ય છે, આ કરવું જ જોઈએ, એમાં સંશય નથી. એ ભગવાન અગ્નિ જેવા છે; ક્રોધથી શાપ આપશે.
1.60.7
तस्मात् प्रवर्त्यतां यज्ञः सशरीरो यथा दिवि।
गच्छेदिक्ष्वाकुदायादो विश्वामित्रस्य तेजसा ॥ १.६०.७ ॥
તેથી યજ્ઞ આરંભાય; ઇક્ષ્વાકુવંશજ વિશ્વામિત્રના તેજથી તે શરીર સહિત સ્વર્ગે જાય.
1.60.8
ततः प्रवर्त्यतां यज्ञः सर्वे समधितिष्ठत।
एवमुक्त्वा महर्षयः संजह्रुस्ताः क्रियास्तदा ॥ १.६०.८ ॥
ત્યારે 'યજ્ઞ આરંભાય' એમ કહીને બધા મહર્ષિઓ પોતપોતાના સ્થાને બેઠા; ત્યારે તેમણે તે અન્ય ક્રિયાઓ બંધ કરી.
1.60.9
याजकश्च महातेजा विश्वामित्रोऽभवत् क्रतौ।
ऋत्विजश्चानुपूर्व्येण मन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः ॥ १.६०.९ ॥
મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્ર યજ્ઞમાં યાજક થયા; મંત્રજ્ઞ ઋત્વિજો પણ ક્રમાનુસાર મંત્રો સાથે કાર્ય કરવા લાગ્યા.
1.60.10
चक्रुः सर्वाणि कर्माणि यथाकल्पं यथाविधि।
ततः कालेन महता विश्वामित्रो महातपाः ॥ १.६०.१० ॥
તેમણે બધાં કર્મો કલ્પ પ્રમાણે અને વિધિ પ્રમાણે કર્યાં; પછી લાંબા સમયે મહાતપસ્વી વિશ્વામિત્રે (આગળનું કાર્ય કર્યું).
1.60.11
चकारावाहनं तत्र भागार्थं सर्वदेवताः।
नाभ्यागमंस्तदा तत्र भागार्थं सर्वदेवताः ॥ १.६०.११ ॥
ત્યાં વિશ્વામિત્રે હવિર્ભાગ સ્વીકારવા માટે બધા દેવોનું આવાહન કર્યું; પરંતુ ત્યારે ભાગ લેવા માટે બધા દેવો ત્યાં ન આવ્યા.
1.60.12
ततः कोपसमाविष्टो विश्वामित्रो महामुनिः।
स्रुवमुद्यम्य सक्रोधस्त्रिशङ्कुमिदमब्रवीत् ॥ १.६०.१२ ॥
ત્યારે ક્રોધથી ભરેલા મહામુનિ વિશ્વામિત્રે સ્રુવ ઊંચો કરીને, ગુસ્સાથી ત્રિશંકુને આમ કહ્યું.
1.60.13
पश्य मे तपसो वीर्यं स्वार्जितस्य नरेश्वर।
एष त्वां स्वशरीरेण नयामि स्वर्गमोजसा ॥ १.६०.१३ ॥
હે નરેશ્વર, મેં સ્વયં કમાયેલા મારા તપનું બળ જુઓ. આ હું મારા તેજથી તને તારા પોતાના શરીર સાથે જ સ્વર્ગમાં લઈ જાઉં છું.
1.60.14
दुष्प्रापं स्वशरीरेण स्वर्गं गच्छ नरेश्वर।
स्वार्जितं किंचिदप्यस्ति मया हि तपसः फलम् ॥ १.६०.१४ ॥
હે નરેશ્વર, પોતાના શરીર સાથે સ્વર્ગ મેળવવું દુર્લભ છે; તું સ્વર્ગમાં જા. મેં કમાયેલા તપનું કંઈક તો ફળ છે જ.
1.60.15
राजंस्त्वं तेजसा तस्य सशरीरो दिवं व्रज।
उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् सशरीरो नरेश्वरः ॥ १.६०.१५ ॥
હે રાજન્, તેમના તેજથી તું તારા શરીર સાથે સ્વર્ગમાં જા. તે મુનિએ એમ કહ્યું ત્યારે તે નરેશ્વર પોતાના શરીર સહિત...
1.60.16
दिवं जगाम काकुत्स्थ मुनीनां पश्यतां तदा।
स्वर्गलोकं गतं दृष्ट्वा त्रिशङ्कुं पाकशासनः ॥ १.६०.१६ ॥
હે કાકુત્સ્થ, મુનિઓ જોતા રહ્યા ત્યારે તે સ્વર્ગમાં ગયો. ત્યારે સ્વર્ગલોકમાં ગયેલા ત્રિશંકુને જોઈને ઇન્દ્રે...
1.60.17
सह सर्वैः सुरगणैरिदं वचनमब्रवीत्।
त्रिशङ्को गच्छ भूयस्त्वं नासि स्वर्गकृतालयः ॥ १.६०.१७ ॥
બધા દેવગણો સાથે તેણે આ વચન કહ્યું: હે ત્રિશંકુ, પાછો જા; તું સ્વર્ગમાં વસવાટ કરનાર નથી.
1.60.18
गुरुशापहतो मूढ पत भूमिमवाक्शिराः।
एवमुक्तो महेन्द्रेण त्रिशङ्कुरपतत् पुनः ॥ १.६०.१८ ॥
ગુરુના શાપથી હણાયેલા હે મૂઢ, માથું નીચું કરીને ભૂમિ પર પડ. મહેન્દ્ર એમ કહેતાં ત્રિશંકુ ફરી પડ્યો.
1.60.19
विक्रोशमानस्त्राहीति विश्वामित्रं तपोधनम्।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य क्रोशमानस्य कौशिकः ॥ १.६०.१९ ॥
"મને બચાવો" એમ બૂમો પાડતા તેમણે તપોધન વિશ્વામિત્રને પોકાર્યા. એ આક્રંદ સાંભળીને કૌશિક…
1.60.20
रोषमाहारयत् तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्।
ऋषिमध्ये स तेजस्वी प्रजापतिरिवापरः ॥ १.६०.२० ॥
તેમણે તીવ્ર ક્રોધ ધારણ કરીને, "ઊભો રહે, ઊભો રહે" એમ ઋષિઓની મધ્યમાં કહ્યું. એ તેજસ્વી જાણે બીજા પ્રજાપતિ જેવા હતા.
1.60.21
सृजन् दक्षिणमार्गस्थान् सप्तर्षीनपरान् पुनः।
नक्षत्रवंशमपरमसृजत् क्रोधमूर्च्छितः ॥ १.६०.२१ ॥
ક્રોધથી મૂર્છિત થઈને, દક્ષિણ માર્ગમાં રહેલા બીજા સપ્તર્ષિઓનું સર્જન કરીને, ફરીથી નક્ષત્રોનો બીજો વંશ સર્જ્યો.
1.60.22
दक्षिणां दिशमास्थाय ऋषिमध्ये महायशाः।
सृष्ट्वा नक्षत्रवंशं च क्रोधेन कलुषीकृतः ॥ १.६०.२२ ॥
દક્ષિણ દિશામાં સ્થિત થઈને, ઋષિઓની મધ્યમાં એ મહાયશસ્વીએ નક્ષત્રવંશ સર્જ્યો; ક્રોધથી કલુષિત થઈને.
1.60.23
अन्यमिन्द्रं करिष्यामि लोको वा स्यादनिन्द्रकः।
दैवतान्यपि स क्रोधात् स्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ १.६०.२३ ॥
"હું બીજો ઇન્દ્ર સર્જીશ; અથવા લોક ઇન્દ્રવિહીન થશે!" એમ કહીને ક્રોધથી તેમણે દેવતાઓનું પણ સર્જન આરંભ્યું.
1.60.24
ततः परमसम्भ्रान्ताः सर्षिसङ्घाः सुरासुराः।
विश्वामित्रं महात्मानमूचुः सानुनयं वचः ॥ १.६०.२४ ॥
ત્યારે અત્યંત ગભરાયેલા દેવ-અસુરો ઋષિસમૂહો સહિત મહાત્મા વિશ્વામિત્રને વિનયપૂર્વક આ વચનો બોલ્યા.
1.60.25
अयं राजा महाभाग गुरुशापपरिक्षतः।
सशरीरो दिवं यातुं नार्हत्येव तपोधन ॥ १.६०.२५ ॥
હે મહાભાગ, આ રાજા ગુરુના શાપથી પીડિત છે; હે તપોધન, એ શરીર સહિત સ્વર્ગે જવાને યોગ્ય નથી.
1.60.26
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा देवानां मुनिपुंगवः।
अब्रवीत् सुमहद् वाक्यं कौशिकः सर्वदेवताः ॥ १.६०.२६ ॥
દેવોનું એ વચન સાંભળીને મુનિશ્રેષ્ઠ કૌશિકે સર્વ દેવોને આ મહાન વચન કહ્યું.
1.60.27
सशरीरस्य भद्रं वस्त्रिशङ्कोरस्य भूपतेः।
आरोहणं प्रतिज्ञातं नानृतं कर्तुमुत्सहे ॥ १.६०.२७ ॥
આ રાજા ત્રિશંકુનું કલ્યાણ થાઓ; શરીર સહિત આરોહણનું મેં વચન આપ્યું છે, તેને અસત્ય કરવાનું હું સાહસ કરીશ નહીં.
1.60.28
स्वर्गोऽस्तु सशरीरस्य त्रिशङ्कोरस्य शाश्वतः।
नक्षत्राणि च सर्वाणि मामकानि ध्रुवाण्यथ ॥ १.६०.२८ ॥
સશરીર આ ત્રિશંકુ માટે સ્વર્ગ શાશ્વત થાઓ; અને મારાં બધાં નક્ષત્રો સ્થિર રહો.
1.60.29
यावल्लोका धरिष्यन्ति तिष्ठन्त्वेतानि सर्वशः।
यत् कृतानि सुराः सर्वे तदनुज्ञातुमर्हथ ॥ १.६०.२९ ॥
જ્યાં સુધી લોકો ટકશે ત્યાં સુધી આ બધાં સ્થિર રહો; હે દેવો, મેં જે બનાવ્યું છે તેને તમે સૌએ માન્ય કરવું જોઈએ.
1.60.30
एवमुक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर्मुनिपुंगवम्।
एवं भवतु भद्रं ते तिष्ठन्त्वेतानि सर्वशः ॥ १.६०.३० ॥
આમ કહેવાયા ત્યારે સર્વ દેવોએ મુનિશ્રેષ્ઠને ઉત્તર આપ્યો— એમ જ થાઓ, તમારું કલ્યાણ થાઓ; આ સૌ સ્થિર રહો.
1.60.31
गगने तान्यनेकानि वैश्वानरपथाद् बहिः।
नक्षत्राणि मुनिश्रेष्ठ तेषु ज्योतिःषु जाज्वलन् ॥ १.६०.३१ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, વૈશ્વાનરપથની બહાર આકાશમાં અનેક નક્ષત્રો એ જ્યોતિઓમાં ઝળહળી ઊઠ્યાં.
1.60.32
अवाक्शिरास्त्रिशङ्कुश्च तिष्ठत्वमरसंनिभः।
अनुयास्यन्ति चैतानि ज्योतींषि नृपसत्तमम् ॥ १.६०.३२ ॥
માથું નીચે રાખેલો ત્રિશંકુ દેવ જેવો રહે; આ જ્યોતિઓ નૃપશ્રેષ્ઠને અનુસરશે.
1.60.33
कृतार्थं कीर्तिमन्तं च स्वर्गलोकगतं यथा।
विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा सर्वदेवैरभिष्टुतः ॥ १.६०.३३ ॥
કૃતાર્થ અને કીર્તિમાન થઈને સ્વર્ગલોક ગયેલાની જેમ, ધર્માત્મા વિશ્વામિત્ર સર્વ દેવો દ્વારા પ્રશંસિત થયા.
1.60.34
ऋषिमध्ये महातेजा बाढमित्येव देवताः।
ततो देवा महात्मानो ऋषयश्च तपोधनाः।
जग्मुर्यथागतं सर्वे यज्ञस्यान्ते नरोत्तम ॥ १.६०.३४ ॥
ઋષિઓ વચ્ચે મહાતેજસ્વી દેવોએ "ઠીક" કહ્યું. પછી મહાત્મા દેવો અને તપોધન ઋષિઓ, હે નરોત્તમ, યજ્ઞના અંતે જેમ આવ્યા હતા તેમ સૌ પાછા ગયા.