ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.60.1
तपोबलहतान् ज्ञात्वा वासिष्ठान् समहोदयान्।
ऋषिमध्ये महातेजा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ १.६०.१ ॥
ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਰਾਬਰ ਉਦੈ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਾਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।
1.60.2
अयमिक्ष्वाकुदायादस्त्रिशङ्कुरिति विश्रुतः।
धर्मिष्ठश्च वदान्यश्च मां चैव शरणं गतः ॥ १.६०.२ ॥
ਇਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।
1.60.3
स्वेनानेन शरीरेण देवलोकजिगीषया।
यथायं स्वशरीरेण देवलोकं गमिष्यति ॥ १.६०.३ ॥
ਦੇਵਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਦੇਵਲੋਕ ਜਾਵੇਗਾ।
1.60.4
तथा प्रवर्त्यतां यज्ञो भवद्भिश्च मया सह।
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा सर्व एव महर्षयः ॥ १.६०.४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮਿਲ ਕੇ ਯੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ—
1.60.5
ऊचुः समेताः सहसा धर्मज्ञा धर्मसंहितम्।
अयं कुशिकदायादो मुनिः परमकोपनः ॥ १.६०.५ ॥
ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਧਰਮਜ੍ਞ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਧਰਮ-ਸੰਮਤ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਇਹ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ, ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਮੁਨੀ ਹੈ।"
1.60.6
यदाह वचनं सम्यगेतत् कार्यं न संशयः।
अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषतः ॥ १.६०.६ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਠੀਕ ਹੈ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਰਾਪ ਦੇਣਗੇ।
1.60.7
तस्मात् प्रवर्त्यतां यज्ञः सशरीरो यथा दिवि।
गच्छेदिक्ष्वाकुदायादो विश्वामित्रस्य तेजसा ॥ १.६०.७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਯੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ; ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਵੇ।
1.60.8
ततः प्रवर्त्यतां यज्ञः सर्वे समधितिष्ठत।
एवमुक्त्वा महर्षयः संजह्रुस्ताः क्रियास्तदा ॥ १.६०.८ ॥
ਤਦ 'ਯੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਬੈਠ ਗਏ; ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕਰਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ।
1.60.9
याजकश्च महातेजा विश्वामित्रोऽभवत् क्रतौ।
ऋत्विजश्चानुपूर्व्येण मन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः ॥ १.६०.९ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਯਾਜਕ ਬਣੇ; ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਰਿਤਵਿਜ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.60.10
चक्रुः सर्वाणि कर्माणि यथाकल्पं यथाविधि।
ततः कालेन महता विश्वामित्रो महातपाः ॥ १.६०.१० ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਲਪ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ (ਅਗਲਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ)।
1.60.11
चकारावाहनं तत्र भागार्थं सर्वदेवताः।
नाभ्यागमंस्तदा तत्र भागार्थं सर्वदेवताः ॥ १.६०.११ ॥
ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਹਵਿ-ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਨਾ ਆਏ।
1.60.12
ततः कोपसमाविष्टो विश्वामित्रो महामुनिः।
स्रुवमुद्यम्य सक्रोधस्त्रिशङ्कुमिदमब्रवीत् ॥ १.६०.१२ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਸਰੁਵ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.60.13
पश्य मे तपसो वीर्यं स्वार्जितस्य नरेश्वर।
एष त्वां स्वशरीरेण नयामि स्वर्गमोजसा ॥ १.६०.१३ ॥
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕਮਾਏ ਹੋਏ ਤਪ ਦਾ ਬਲ ਵੇਖ। ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।
1.60.14
दुष्प्रापं स्वशरीरेण स्वर्गं गच्छ नरेश्वर।
स्वार्जितं किंचिदप्यस्ति मया हि तपसः फलम् ॥ १.६०.१४ ॥
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਜਾ। ਮੇਰੇ ਕਮਾਏ ਤਪ ਦਾ ਕੁਝ ਫਲ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ।
1.60.15
राजंस्त्वं तेजसा तस्य सशरीरो दिवं व्रज।
उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् सशरीरो नरेश्वरः ॥ १.६०.१५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾ। ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ...
1.60.16
दिवं जगाम काकुत्स्थ मुनीनां पश्यतां तदा।
स्वर्गलोकं गतं दृष्ट्वा त्रिशङ्कुं पाकशासनः ॥ १.६०.१६ ॥
ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਸਵਰਗਲੋਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ...
1.60.17
सह सर्वैः सुरगणैरिदं वचनमब्रवीत्।
त्रिशङ्को गच्छ भूयस्त्वं नासि स्वर्गकृतालयः ॥ १.६०.१७ ॥
ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਮੁੜ ਜਾ; ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।
1.60.18
गुरुशापहतो मूढ पत भूमिमवाक्शिराः।
एवमुक्तो महेन्द्रेण त्रिशङ्कुरपतत् पुनः ॥ १.६०.१८ ॥
ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੇ ਮੂਰਖ, ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ। ਮਹੇਂਦਰ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਫਿਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
1.60.19
विक्रोशमानस्त्राहीति विश्वामित्रं तपोधनम्।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य क्रोशमानस्य कौशिकः ॥ १.६०.१९ ॥
"ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ" ਕਹਿ ਕੇ ਕੁਰਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਤਪੋਧਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕ…
1.60.20
रोषमाहारयत् तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्।
ऋषिमध्ये स तेजस्वी प्रजापतिरिवापरः ॥ १.६०.२० ॥
ਉਸ ਨੇ ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ "ਰੁਕ, ਰੁਕ" ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬੋਲੇ। ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ।
1.60.21
सृजन् दक्षिणमार्गस्थान् सप्तर्षीनपरान् पुनः।
नक्षत्रवंशमपरमसृजत् क्रोधमूर्च्छितः ॥ १.६०.२१ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਰ ਸਪਤਰਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਜ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਛੱਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੰਸ਼ ਸਿਰਜਿਆ।
1.60.22
दक्षिणां दिशमास्थाय ऋषिमध्ये महायशाः।
सृष्ट्वा नक्षत्रवंशं च क्रोधेन कलुषीकृतः ॥ १.६०.२२ ॥
ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਨੇ ਨਛੱਤਰ-ਵੰਸ਼ ਸਿਰਜਿਆ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮਲੀਨ ਹੋ ਕੇ।
1.60.23
अन्यमिन्द्रं करिष्यामि लोको वा स्यादनिन्द्रकः।
दैवतान्यपि स क्रोधात् स्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ १.६०.२३ ॥
"ਮੈਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇੰਦਰ ਸਿਰਜਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਇੰਦਰ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ!" ਕਹਿ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
1.60.24
ततः परमसम्भ्रान्ताः सर्षिसङ्घाः सुरासुराः।
विश्वामित्रं महात्मानमूचुः सानुनयं वचः ॥ १.६०.२४ ॥
ਤਦ ਅਤਿਅੰਤ ਘਬਰਾਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਸਹਿਤ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.60.25
अयं राजा महाभाग गुरुशापपरिक्षतः।
सशरीरो दिवं यातुं नार्हत्येव तपोधन ॥ १.६०.२५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
1.60.26
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा देवानां मुनिपुंगवः।
अब्रवीत् सुमहद् वाक्यं कौशिकः सर्वदेवताः ॥ १.६०.२६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.60.27
सशरीरस्य भद्रं वस्त्रिशङ्कोरस्य भूपतेः।
आरोहणं प्रतिज्ञातं नानृतं कर्तुमुत्सहे ॥ १.६०.२७ ॥
ਇਸ ਰਾਜੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਉਤਾਰੇ ਦਾ ਵਚਨ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਝੂਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।
1.60.28
स्वर्गोऽस्तु सशरीरस्य त्रिशङ्कोरस्य शाश्वतः।
नक्षत्राणि च सर्वाणि मामकानि ध्रुवाण्यथ ॥ १.६०.२८ ॥
ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਇਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਸਦੀਵੀ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ।
1.60.29
यावल्लोका धरिष्यन्ति तिष्ठन्त्वेतानि सर्वशः।
यत् कृतानि सुराः सर्वे तदनुज्ञातुमर्हथ ॥ १.६०.२९ ॥
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਭ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਜੋ ਮੈਂ ਰਚਿਆ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰੋ।
1.60.30
एवमुक्ताः सुराः सर्वे प्रत्यूचुर्मुनिपुंगवम्।
एवं भवतु भद्रं ते तिष्ठन्त्वेतानि सर्वशः ॥ १.६०.३० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ— ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਸਭ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ।
1.60.31
गगने तान्यनेकानि वैश्वानरपथाद् बहिः।
नक्षत्राणि मुनिश्रेष्ठ तेषु ज्योतिःषु जाज्वलन् ॥ १.६०.३१ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਨਛੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਮਗਾ ਉੱਠੇ।
1.60.32
अवाक्शिरास्त्रिशङ्कुश्च तिष्ठत्वमरसंनिभः।
अनुयास्यन्ति चैतानि ज्योतींषि नृपसत्तमम् ॥ १.६०.३२ ॥
ਉਲਟਾ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ; ਇਹ ਜੋਤਾਂ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਗੀਆਂ।
1.60.33
कृतार्थं कीर्तिमन्तं च स्वर्गलोकगतं यथा।
विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा सर्वदेवैरभिष्टुतः ॥ १.६०.३३ ॥
ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗਲੋਕ ਗਏ ਵਾਂਗ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਲਾਹੇ ਗਏ।
1.60.34
ऋषिमध्ये महातेजा बाढमित्येव देवताः।
ततो देवा महात्मानो ऋषयश्च तपोधनाः।
जग्मुर्यथागतं सर्वे यज्ञस्यान्ते नरोत्तम ॥ १.६०.३४ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ "ਬਹੁਤ ਠੀਕ" ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪੋਧਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਨਰੋੱਤਮ, ਯੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।