વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.62.1
शुनःशेपं नरश्रेष्ठ गृहीत्वा तु महायशाः।
व्यश्रमत् पुष्करे राजा मध्याह्ने रघुनन्दन ॥ १.६२.१ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, હે રઘુનંદન! મહાયશસ્વી રાજા (વિશ્વામિત્ર) શુનઃશેપને પકડીને મધ્યાહ્ને પુષ્કરમાં વિશ્રામ કરવા લાગ્યા.
1.62.2
तस्य विश्रममाणस्य शुनःशेपो महायशाः।
पुष्करं ज्येष्ठमागम्य विश्वामित्रं ददर्श ह ॥ १.६२.२ ॥
વિશ્રામ કરતા તે રાજા પાસે મહાયશસ્વી શુનઃશેપ શ્રેષ્ઠ પુષ્કરમાં આવીને વિશ્વામિત્રને જોયા.
1.62.3
तप्यन्तमृषिभिः सार्धं मातुलं परमातुरः।
विषण्णवदनो दीनस्तृष्णया च श्रमेण च ॥ १.६२.३ ॥
ઋષિઓ સાથે તપ કરતા પોતાના મામા (વિશ્વામિત્ર)ને અત્યંત વ્યાકુળ, વિષાદભર્યા ચહેરાવાળા, તરસ અને થાકથી દીન શુનઃશેપે જોયા.
1.62.4
पपाताङ्के मुने राम वाक्यं चेदमुवाच ह।
न मेऽस्ति माता न पिता ज्ञातयो बान्धवाः कुतः ॥ १.६२.४ ॥
હે રામ! તે મુનિના ખોળામાં પડ્યો અને આ વચન કહ્યું — "મારી માતા નથી, પિતા નથી, સગાંસંબંધી કે બાંધવો નથી; તો ક્યાંથી (મદદ મળે)?"
1.62.5
त्रातुमर्हसि मां सौम्य धर्मेण मुनिपुंगव।
त्राता त्वं हि नरश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावनः ॥ १.६२.५ ॥
હે સૌમ્ય, મુનિશ્રેષ્ઠ! ધર્મ પ્રમાણે આપે મારું રક્ષણ કરવું જોઈએ. હે નરશ્રેષ્ઠ, આપ જ રક્ષક છો; આપ જ સૌનું પાલન કરનાર છો.
1.62.6
राजा च कृतकार्यः स्यादहं दीर्घायुरव्ययः।
स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वा ह्यनुत्तमम् ॥ १.६२.६ ॥
રાજા પણ પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ કરે; અને હું દીર્ઘાયુ તથા અક્ષય થઈને, અત્યંત શ્રેષ્ઠ તપ કરીને સ્વર્ગલોક પામું.
1.62.7
स मे नाथो ह्यनाथस्य भव भव्येन चेतसा।
पितेव पुत्रं धर्मात्मंस्त्रातुमर्हसि किल्बिषात् ॥ १.६२.७ ॥
અનાથ એવા મારા તમે જ નાથ થાઓ. હે ધર્માત્મા, પિતા પુત્રની રક્ષા કરે તેમ શુભ મનથી મને પાપથી બચાવો.
1.62.8
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महातपाः।
सान्त्वयित्वा बहुविधं पुत्रानिदमुवाच ह ॥ १.६२.८ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને મહાતપસ્વી વિશ્વામિત્રે તેને અનેક રીતે સાંત્વન આપીને પોતાના પુત્રોને આમ કહ્યું.
1.62.9
यत्कृते पितरः पुत्राञ्जनयन्ति शुभार्थिनः।
परलोकहितार्थाय तस्य कालोऽयमागतः ॥ १.६२.९ ॥
શુભની ઇચ્છા રાખનારા પિતા જેના માટે પુત્રો ઉત્પન્ન કરે છે, પરલોકના હિત માટે, તે સમય હવે આવી ગયો છે.
1.62.10
अयं मुनिसुतो बालो मत्तः शरणमिच्छति।
अस्य जीवितमात्रेण प्रियं कुरुत पुत्रकाः ॥ १.६२.१० ॥
આ મુનિપુત્ર બાળક મારી પાસે શરણ ચાહે છે. હે પુત્રો, એના જીવન માત્રથી એનું પ્રિય કરો.
1.62.11
सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे धर्मपरायणाः।
पशुभूता नरेन्द्रस्य तृप्तिमग्नेः प्रयच्छत ॥ १.६२.११ ॥
હે સર્વ સુકૃતકર્મી, સર્વ ધર્મપરાયણ પુત્રો, રાજાને માટે પશુ બનીને અગ્નિને તૃપ્તિ આપો.
1.62.12
नाथवांश्च शुनःशेपो यज्ञश्चाविघ्नतो भवेत्।
देवतास्तर्पिताश्च स्युर्मम चापि कृतं वचः ॥ १.६२.१२ ॥
શુનઃશેપને નાથ મળો, યજ્ઞ વિઘ્ન વિના થાય, દેવતાઓ તૃપ્ત થાય અને મારું વચન પણ પૂરું થાય.
1.62.13
मुनेस्तद् वचनं श्रुत्वा मधुच्छन्दादयः सुताः।
साभिमानं नरश्रेष्ठ सलीलमिदमब्रुवन् ॥ १.६२.१३ ॥
મુનિનાં એ વચન સાંભળીને મધુચ્છંદ વગેરે પુત્રોએ અભિમાનથી, હે નરશ્રેષ્ઠ, મશ્કરી સાથે આ કહ્યું.
1.62.14
कथमात्मसुतान् हित्वा त्रायसेऽन्यसुतं विभो।
अकार्यमिव पश्यामः श्वमांसमिव भोजने ॥ १.६२.१४ ॥
હે વિભો, તમારા પોતાના પુત્રોને છોડીને બીજાના પુત્રની રક્ષા તમે કેમ કરો છો? ભોજનમાં કૂતરાના માંસ જેવું આ અયોગ્ય લાગે છે.
1.62.15
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा पुत्राणां मुनिपुंगवः।
क्रोधसंरक्तनयनो व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ १.६२.१५ ॥
તે પુત્રોનાં એ વચન સાંભળીને, ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળા મુનિશ્રેષ્ઠે બોલવાનું શરૂ કર્યું.
1.62.16
निःसाध्वसमिदं प्रोक्तं धर्मादपि विगर्हितम्।
अतिक्रम्य तु मद्वाक्यं दारुणं रोमहर्षणम् ॥ १.६२.१६ ॥
નિર્લજ્જતાથી તમે આ કહ્યું છે, જે ધર્મથી પણ નિંદનીય છે. મારા વચનનું ઉલ્લંઘન કરીને તમે આ ભયંકર અને રોમાંચક કાર્ય કર્યું છે.
1.62.17
श्वमांसभोजिनः सर्वे वासिष्ठा इव जातिषु।
पूर्णं वर्षसहस्रं तु पृथिव्यामनुवत्स्यथ ॥ १.६२.१७ ॥
તમે બધા કૂતરાનું માંસ ખાનારા થઈને, વસિષ્ઠના વંશજોની જેમ નીચ જાતિઓમાં, પૂરાં એક હજાર વર્ષ પૃથ્વી પર વસશો.
1.62.18
कृत्वा शापसमायुक्तान् पुत्रान् मुनिवरस्तदा।
शुनःशेपमुवाचार्तं कृत्वा रक्षां निरामयाम् ॥ १.६२.१८ ॥
ત્યારે શ્રેષ્ઠ મુનિએ શાપથી યુક્ત એ પુત્રોને તેવા બનાવીને, દુઃખી શુનઃશેપને, તેની નિર્વિઘ્ન રક્ષા કરીને કહ્યું.
1.62.19
पवित्रपाशैराबद्धो रक्तमाल्यानुलेपनः।
वैष्णवं यूपमासाद्य वाग्भिरग्निमुदाहर ॥ १.६२.१९ ॥
પવિત્ર પાશોથી બંધાયેલો, લાલ માળાઓ અને લાલ લેપથી શણગારાયેલો તે વૈષ્ણવ યૂપ પાસે પહોંચીને વાણીથી અગ્નિનું આહ્વાન કરવા લાગ્યો.
1.62.20
इमे च गाथे द्वे दिव्ये गायेथा मुनिपुत्रक।
अम्बरीषस्य यज्ञेऽस्मिंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ १.६२.२० ॥
હે મુનિપુત્ર, આ બે દિવ્ય ગાથાઓ ગાજે; તો આ અંબરીષના યજ્ઞમાં તને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે.
1.62.21
शुनःशेपो गृहीत्वा ते द्वे गाथे सुसमाहितः।
त्वरया राजसिंहं तमम्बरीषमुवाच ह ॥ १.६२.२१ ॥
શુનઃશેપે તે બે ગાથાઓ ગ્રહણ કરીને, સંપૂર્ણ એકાગ્રતાથી, ઉતાવળે તે રાજસિંહ અંબરીષને કહ્યું.
1.62.22
राजसिंह महाबुद्धे शीघ्रं गच्छावहे वयम्।
निवर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुदाहर ॥ १.६२.२२ ॥
હે રાજસિંહ, હે મહાબુદ્ધિમાન, આપણે બંને ઝડપથી જઈએ. હે રાજેન્દ્ર, દીક્ષાને પાછી વાળો અને તેનું વિધિપૂર્વક ઉચ્ચારણ કરો.
1.62.23
तद् वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षसमन्वितः।
जगाम नृपतिः शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रितः ॥ १.६२.२३ ॥
ઋષિપુત્રના તે વચન સાંભળીને, હર્ષથી ભરાઈને, તે રાજા અથાક થઈને ઝડપથી યજ્ઞવાટ તરફ ગયો.
1.62.24
सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम्।
पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत् ॥ १.६२.२४ ॥
સદસ્યોની સંમતિથી રાજાએ પવિત્ર ચિહ્નોવાળા તે પશુને લાલ વસ્ત્ર પહેરાવીને યૂપ સાથે સારી રીતે બાંધ્યો.
1.62.25
स बद्धो वाग्भिरग्र्याभिरभितुष्टाव वै सुरौ।
इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रकः ॥ १.६२.२५ ॥
બંધાયેલા એ મુનિપુત્રે શ્રેષ્ઠ વાણીથી બંને દેવો — ઇન્દ્ર અને ઇન્દ્રના નાના ભાઈ — ની યથાવિધિ સ્તુતિ કરી.
1.62.26
ततः प्रीतः सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितोषितः।
दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनःशेपाय वासवः ॥ १.६२.२६ ॥
ત્યારે સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્ર ગુપ્ત સ્તુતિથી સંતુષ્ટ અને પ્રસન્ન થયા, અને વાસવે શુનઃશેપને દીર્ઘાયુ આપ્યું.
1.62.27
स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान्।
फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम् ॥ १.६२.२७ ॥
તે રાજાએ, હે નરશ્રેષ્ઠ રામ, યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો; ઇન્દ્રની કૃપાથી ઉત્પન્ન થયેલું બહુગુણ ફળ પણ પ્રાપ્ત કર્યું.
1.62.28
विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपाः।
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च ॥ १.६२.२८ ॥
ધર્માત્મા અને મહાતપસ્વી વિશ્વામિત્રે પણ, હે નરશ્રેષ્ઠ, પુષ્કરમાં ફરીથી હજાર વર્ષ તપ કર્યું.