ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.62.1
शुनःशेपं नरश्रेष्ठ गृहीत्वा तु महायशाः।
व्यश्रमत् पुष्करे राजा मध्याह्ने रघुनन्दन ॥ १.६२.१ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ! ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਾ (ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ) ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.62.2
तस्य विश्रममाणस्य शुनःशेपो महायशाः।
पुष्करं ज्येष्ठमागम्य विश्वामित्रं ददर्श ह ॥ १.६२.२ ॥
ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.62.3
तप्यन्तमृषिभिः सार्धं मातुलं परमातुरः।
विषण्णवदनो दीनस्तृष्णया च श्रमेण च ॥ १.६२.३ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ (ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ, ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਪਿਆਸ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਦੀਨ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
1.62.4
पपाताङ्के मुने राम वाक्यं चेदमुवाच ह।
न मेऽस्ति माता न पिता ज्ञातयो बान्धवाः कुतः ॥ १.६२.४ ॥
ਹੇ ਰਾਮ! ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ — "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਿਤਾ ਨਹੀਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਬੰਧੂ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਕਿੱਥੋਂ (ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੇਗੀ)?"
1.62.5
त्रातुमर्हसि मां सौम्य धर्मेण मुनिपुंगव।
त्राता त्वं हि नरश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावनः ॥ १.६२.५ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰੱਖਿਅਕ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹੋ।
1.62.6
राजा च कृतकार्यः स्यादहं दीर्घायुरव्ययः।
स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वा ह्यनुत्तमम् ॥ १.६२.६ ॥
ਰਾਜਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੀਰਘ-ਆਯੂ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।
1.62.7
स मे नाथो ह्यनाथस्य भव भव्येन चेतसा।
पितेव पुत्रं धर्मात्मंस्त्रातुमर्हसि किल्बिषात् ॥ १.६२.७ ॥
ਅਨਾਥ ਮੇਰੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਨਾਥ ਬਣੋ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਪਿਤਾ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।
1.62.8
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महातपाः।
सान्त्वयित्वा बहुविधं पुत्रानिदमुवाच ह ॥ १.६२.८ ॥
ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
1.62.9
यत्कृते पितरः पुत्राञ्जनयन्ति शुभार्थिनः।
परलोकहितार्थाय तस्य कालोऽयमागतः ॥ १.६२.९ ॥
ਸ਼ੁਭ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
1.62.10
अयं मुनिसुतो बालो मत्तः शरणमिच्छति।
अस्य जीवितमात्रेण प्रियं कुरुत पुत्रकाः ॥ १.६२.१० ॥
ਇਹ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਬਾਲਕ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰੋ, ਇਸਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਹੀ ਇਸਦਾ ਭਲਾ ਕਰੋ।
1.62.11
सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे धर्मपरायणाः।
पशुभूता नरेन्द्रस्य तृप्तिमग्नेः प्रयच्छत ॥ १.६२.११ ॥
ਹੇ ਸਾਰੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮੀ ਪੁੱਤਰੋ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਪੁੱਤਰੋ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਕੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿਓ।
1.62.12
नाथवांश्च शुनःशेपो यज्ञश्चाविघ्नतो भवेत्।
देवतास्तर्पिताश्च स्युर्मम चापि कृतं वचः ॥ १.६२.१२ ॥
ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਨਾਥ ਮਿਲੇ, ਯੱਗ ਬਿਨਾਂ ਵਿਘਨ ਦੇ ਹੋਵੇ, ਦੇਵਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
1.62.13
मुनेस्तद् वचनं श्रुत्वा मधुच्छन्दादयः सुताः।
साभिमानं नरश्रेष्ठ सलीलमिदमब्रुवन् ॥ १.६२.१३ ॥
ਮੁਨੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਧੁਛੰਦ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਰਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਇਹ ਆਖਿਆ।
1.62.14
कथमात्मसुतान् हित्वा त्रायसेऽन्यसुतं विभो।
अकार्यमिव पश्यामः श्वमांसमिव भोजने ॥ १.६२.१४ ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਮਾਸ ਵਾਂਗ ਇਹ ਅਣਉਚਿਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
1.62.15
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा पुत्राणां मुनिपुंगवः।
क्रोधसंरक्तनयनो व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ १.६२.१५ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।
1.62.16
निःसाध्वसमिदं प्रोक्तं धर्मादपि विगर्हितम्।
अतिक्रम्य तु मद्वाक्यं दारुणं रोमहर्षणम् ॥ १.६२.१६ ॥
ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
1.62.17
श्वमांसभोजिनः सर्वे वासिष्ठा इव जातिषु।
पूर्णं वर्षसहस्रं तु पृथिव्यामनुवत्स्यथ ॥ १.६२.१७ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਂਗ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸੋਂਗੇ।
1.62.18
कृत्वा शापसमायुक्तान् पुत्रान् मुनिवरस्तदा।
शुनःशेपमुवाचार्तं कृत्वा रक्षां निरामयाम् ॥ १.६२.१८ ॥
ਤਦ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ, ਦੁਖੀ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ।
1.62.19
पवित्रपाशैराबद्धो रक्तमाल्यानुलेपनः।
वैष्णवं यूपमासाद्य वाग्भिरग्निमुदाहर ॥ १.६२.१९ ॥
ਪਵਿੱਤਰ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੂਪ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗਾ।
1.62.20
इमे च गाथे द्वे दिव्ये गायेथा मुनिपुत्रक।
अम्बरीषस्य यज्ञेऽस्मिंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ १.६२.२० ॥
ਹੇ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਦੋ ਦਿਵ ਗਾਥਾਵਾਂ ਗਾ; ਇਸ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਤਦ ਤੈਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲੇਗੀ।
1.62.21
शुनःशेपो गृहीत्वा ते द्वे गाथे सुसमाहितः।
त्वरया राजसिंहं तमम्बरीषमुवाच ह ॥ १.६२.२१ ॥
ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਗਾਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ, ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਜਸਿੰਘ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
1.62.22
राजसिंह महाबुद्धे शीघ्रं गच्छावहे वयम्।
निवर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुदाहर ॥ १.६२.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸਿੰਘ, ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਛੇਤੀ ਚੱਲੀਏ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਦੀਖਿਆ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜੋ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰੋ।
1.62.23
तद् वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षसमन्वितः।
जगाम नृपतिः शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रितः ॥ १.६२.२३ ॥
ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਿਨਾਂ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਯੱਗਸ਼ਾਲਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
1.62.24
सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम्।
पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत् ॥ १.६२.२४ ॥
ਸਦੱਸਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਯੂਪ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
1.62.25
स बद्धो वाग्भिरग्र्याभिरभितुष्टाव वै सुरौ।
इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रकः ॥ १.६२.२५ ॥
ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉੱਤਮ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ।
1.62.26
ततः प्रीतः सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितोषितः।
दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनःशेपाय वासवः ॥ १.६२.२६ ॥
ਤਦ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਇੰਦਰ ਗੁਪਤ ਉਸਤਤ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵਾਸਵ ਨੇ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
1.62.27
स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान्।
फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम् ॥ १.६२.२७ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ, ਯਗ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰ ਗਿਆ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਬਹੁਗੁਣੀ ਫਲ ਵੀ ਪਾਇਆ।
1.62.28
विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपाः।
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च ॥ १.६२.२८ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤਪ ਕੀਤਾ।