वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.62.1
शुनःशेपं नरश्रेष्ठ गृहीत्वा तु महायशाः।
व्यश्रमत् पुष्करे राजा मध्याह्ने रघुनन्दन ॥ १.६२.१ ॥
हे नरश्रेष्ठा, हे रघुनंदना! महायशस्वी राजा (विश्वामित्र) शुनःशेपाला धरून मध्याह्नी पुष्करात विश्रांती घेऊ लागले.
1.62.2
तस्य विश्रममाणस्य शुनःशेपो महायशाः।
पुष्करं ज्येष्ठमागम्य विश्वामित्रं ददर्श ह ॥ १.६२.२ ॥
विश्रांती घेत असलेल्या त्या राजाजवळ महायशस्वी शुनःशेप ज्येष्ठ पुष्करात येऊन विश्वामित्रांना पाहता झाला.
1.62.3
तप्यन्तमृषिभिः सार्धं मातुलं परमातुरः।
विषण्णवदनो दीनस्तृष्णया च श्रमेण च ॥ १.६२.३ ॥
ऋषींसह तप करणाऱ्या आपल्या मामाला (विश्वामित्रांना) अत्यंत व्याकुळ, विषण्ण चेहऱ्याचा, तहान व श्रमाने दीन झालेला शुनःशेप पाहू लागला.
1.62.4
पपाताङ्के मुने राम वाक्यं चेदमुवाच ह।
न मेऽस्ति माता न पिता ज्ञातयो बान्धवाः कुतः ॥ १.६२.४ ॥
हे राम! तो मुनींच्या मांडीवर कोसळला आणि म्हणाला — "मला आई नाही, वडील नाहीत, नातेवाईक किंवा बांधव नाहीत; मग कुठून (मदत मिळणार)?"
1.62.5
त्रातुमर्हसि मां सौम्य धर्मेण मुनिपुंगव।
त्राता त्वं हि नरश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हि भावनः ॥ १.६२.५ ॥
हे सौम्या, मुनिश्रेष्ठा! धर्मानुसार तुम्ही मला वाचवावे. हे नरश्रेष्ठा, तुम्हीच रक्षक आहात; तुम्हीच सर्वांचे पालनकर्ते आहात.
1.62.6
राजा च कृतकार्यः स्यादहं दीर्घायुरव्ययः।
स्वर्गलोकमुपाश्नीयां तपस्तप्त्वा ह्यनुत्तमम् ॥ १.६२.६ ॥
राजाचेही कार्य सिद्ध होवो; आणि मी दीर्घायुषी व अक्षय होऊन, अत्युत्तम तप करून स्वर्गलोक प्राप्त करावा.
1.62.7
स मे नाथो ह्यनाथस्य भव भव्येन चेतसा।
पितेव पुत्रं धर्मात्मंस्त्रातुमर्हसि किल्बिषात् ॥ १.६२.७ ॥
अनाथ अशा माझे तूच नाथ हो. हे धर्मात्म्या, पिता पुत्राचे रक्षण करतो तसे शुभ मनाने मला पापापासून वाचव.
1.62.8
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महातपाः।
सान्त्वयित्वा बहुविधं पुत्रानिदमुवाच ह ॥ १.६२.८ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून महातपस्वी विश्वामित्र त्याला अनेक प्रकारे धीर देऊन आपल्या पुत्रांना म्हणाले.
1.62.9
यत्कृते पितरः पुत्राञ्जनयन्ति शुभार्थिनः।
परलोकहितार्थाय तस्य कालोऽयमागतः ॥ १.६२.९ ॥
शुभाची इच्छा करणारे पिता ज्यासाठी पुत्र निर्माण करतात, परलोकाच्या हितासाठी, तो काळ आता आला आहे.
1.62.10
अयं मुनिसुतो बालो मत्तः शरणमिच्छति।
अस्य जीवितमात्रेण प्रियं कुरुत पुत्रकाः ॥ १.६२.१० ॥
हा मुनिपुत्र बालक माझ्याकडे शरण मागत आहे. हे पुत्रांनो, केवळ याचे जीवन वाचवून याचे प्रिय करा.
1.62.11
सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे धर्मपरायणाः।
पशुभूता नरेन्द्रस्य तृप्तिमग्नेः प्रयच्छत ॥ १.६२.११ ॥
हे सर्व सत्कर्मी, सर्व धर्मपरायण पुत्रांनो, राजासाठी पशू होऊन अग्नीला तृप्ती द्या.
1.62.12
नाथवांश्च शुनःशेपो यज्ञश्चाविघ्नतो भवेत्।
देवतास्तर्पिताश्च स्युर्मम चापि कृतं वचः ॥ १.६२.१२ ॥
शुनःशेपाला नाथ लाभो, यज्ञ विघ्नाविना होवो, देवता तृप्त होवोत आणि माझे वचनही पूर्ण होवो.
1.62.13
मुनेस्तद् वचनं श्रुत्वा मधुच्छन्दादयः सुताः।
साभिमानं नरश्रेष्ठ सलीलमिदमब्रुवन् ॥ १.६२.१३ ॥
मुनींचे ते वचन ऐकून मधुच्छंद आदी पुत्र अभिमानाने, हे नरश्रेष्ठा, खेळकरपणे हे म्हणाले.
1.62.14
कथमात्मसुतान् हित्वा त्रायसेऽन्यसुतं विभो।
अकार्यमिव पश्यामः श्वमांसमिव भोजने ॥ १.६२.१४ ॥
हे विभो, आपल्या स्वतःच्या पुत्रांना सोडून दुसऱ्याच्या मुलाचे रक्षण आपण कसे करता? भोजनात कुत्र्याच्या मांसासारखे हे अयोग्य वाटते.
1.62.15
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा पुत्राणां मुनिपुंगवः।
क्रोधसंरक्तनयनो व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ १.६२.१५ ॥
त्या पुत्रांचे ते बोलणे ऐकून, क्रोधाने लाल डोळे झालेले मुनिश्रेष्ठ बोलू लागले.
1.62.16
निःसाध्वसमिदं प्रोक्तं धर्मादपि विगर्हितम्।
अतिक्रम्य तु मद्वाक्यं दारुणं रोमहर्षणम् ॥ १.६२.१६ ॥
निर्लज्जपणे तुम्ही हे बोललात, जे धर्मापासूनही निंदनीय आहे. माझे वचन ओलांडून तुम्ही हे भयंकर आणि रोमांचकारी कृत्य केले आहे.
1.62.17
श्वमांसभोजिनः सर्वे वासिष्ठा इव जातिषु।
पूर्णं वर्षसहस्रं तु पृथिव्यामनुवत्स्यथ ॥ १.६२.१७ ॥
तुम्ही सर्वजण श्वानमांस खाणारे होऊन, वसिष्ठाच्या वंशजांप्रमाणे हीन जातींमध्ये, पूर्ण हजार वर्षे पृथ्वीवर राहाल.
1.62.18
कृत्वा शापसमायुक्तान् पुत्रान् मुनिवरस्तदा।
शुनःशेपमुवाचार्तं कृत्वा रक्षां निरामयाम् ॥ १.६२.१८ ॥
तेव्हा श्रेष्ठ मुनींनी शापाने युक्त त्या पुत्रांना तसे केले आणि दुःखी शुनःशेपाला, त्याच्या रक्षणाची निर्धोक व्यवस्था करून म्हटले.
1.62.19
पवित्रपाशैराबद्धो रक्तमाल्यानुलेपनः।
वैष्णवं यूपमासाद्य वाग्भिरग्निमुदाहर ॥ १.६२.१९ ॥
पवित्र पाशांनी बांधलेला, लाल माळा व लाल लेप लावलेला तो वैष्णव यूपाजवळ पोहोचून शब्दांनी अग्नीचे आवाहन करू लागला.
1.62.20
इमे च गाथे द्वे दिव्ये गायेथा मुनिपुत्रक।
अम्बरीषस्य यज्ञेऽस्मिंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ १.६२.२० ॥
हे मुनिपुत्रा, या दोन दिव्य गाथा गा; मग या अंबरीषाच्या यज्ञात तुला सिद्धी प्राप्त होईल.
1.62.21
शुनःशेपो गृहीत्वा ते द्वे गाथे सुसमाहितः।
त्वरया राजसिंहं तमम्बरीषमुवाच ह ॥ १.६२.२१ ॥
शुनःशेप त्या दोन गाथा घेऊन, पूर्ण एकाग्रतेने, घाईने त्या राजसिंह अंबरीषाला म्हणाला.
1.62.22
राजसिंह महाबुद्धे शीघ्रं गच्छावहे वयम्।
निवर्तयस्व राजेन्द्र दीक्षां च समुदाहर ॥ १.६२.२२ ॥
हे राजसिंहा, हे महाबुद्धिमाना, आपण दोघे लवकर जाऊ. हे राजेंद्रा, दीक्षा परत वळवा आणि ती नीट उच्चार करा.
1.62.23
तद् वाक्यमृषिपुत्रस्य श्रुत्वा हर्षसमन्वितः।
जगाम नृपतिः शीघ्रं यज्ञवाटमतन्द्रितः ॥ १.६२.२३ ॥
ऋषिपुत्राचे ते वचन ऐकून, आनंदाने भरून, तो राजा अथकपणे लवकर यज्ञमंडपाकडे गेला.
1.62.24
सदस्यानुमते राजा पवित्रकृतलक्षणम्।
पशुं रक्ताम्बरं कृत्वा यूपे तं समबन्धयत् ॥ १.६२.२४ ॥
सदस्यांच्या संमतीने राजाने पवित्र खुणा असलेल्या त्या पशूला लाल वस्त्र घालून यूपाला नीट बांधले.
1.62.25
स बद्धो वाग्भिरग्र्याभिरभितुष्टाव वै सुरौ।
इन्द्रमिन्द्रानुजं चैव यथावन्मुनिपुत्रकः ॥ १.६२.२५ ॥
बद्ध झालेल्या त्या मुनिपुत्राने उत्तम वाणीने इंद्र आणि इंद्राचे धाकटे बंधू यांची यथाविधी स्तुती केली.
1.62.26
ततः प्रीतः सहस्राक्षो रहस्यस्तुतितोषितः।
दीर्घमायुस्तदा प्रादाच्छुनःशेपाय वासवः ॥ १.६२.२६ ॥
तेव्हा सहस्राक्ष इंद्र गुप्त स्तुतीने संतुष्ट व प्रसन्न झाला आणि वासवाने शुनःशेपाला दीर्घायुष्य दिले.
1.62.27
स च राजा नरश्रेष्ठ यज्ञस्य च समाप्तवान्।
फलं बहुगुणं राम सहस्राक्षप्रसादजम् ॥ १.६२.२७ ॥
तो राजा, हे नरश्रेष्ठ राम, यज्ञ पूर्ण करता झाला; इंद्राच्या प्रसादाने उत्पन्न झालेले बहुगुणी फलही त्याला प्राप्त झाले.
1.62.28
विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा भूयस्तेपे महातपाः।
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ दशवर्षशतानि च ॥ १.६२.२८ ॥
धर्मात्मा आणि महातपस्वी विश्वामित्रानेही, हे नरश्रेष्ठा, पुष्करात पुन्हा हजार वर्षे तप केले.