વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.63.1
पूर्णे वर्षसहस्रे तु व्रतस्नातं महामुनिम्।
अभ्यगच्छन् सुराः सर्वे तपः फलचिकीर्षवः ॥ १.६३.१ ॥
હજાર વર્ષ પૂરાં થતાં, વ્રતસ્નાન કરેલા તે મહામુનિ પાસે તપનું ફળ આપવાની ઇચ્છાથી બધા દેવો આવ્યા.
1.63.2
अब्रवीत् सुमहातेजा ब्रह्मा सुरुचिरं वचः।
ऋषिस्त्वमसि भद्रं ते स्वार्जितैः कर्मभिः शुभैः ॥ १.६३.२ ॥
અત્યંત તેજસ્વી બ્રહ્માએ અતિ સુંદર વચન કહ્યું: 'તું ઋષિ છે. તારું કલ્યાણ થાઓ; તેં તારાં સ્વઉપાર્જિત શુભ કર્મોથી આ મેળવ્યું છે.'
1.63.3
तमेवमुक्त्वा देवेशस्त्रिदिवं पुनरभ्यगात्।
विश्वामित्रो महातेजा भूयस्तेपे महत् तपः ॥ १.६३.३ ॥
તેને આ પ્રમાણે કહીને દેવેશ્વર ફરી સ્વર્ગમાં ગયા. મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્રે ફરી મહાન તપ કર્યું.
1.63.4
ततः कालेन महता मेनका परमाप्सराः।
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ स्नातुं समुपचक्रमे ॥ १.६३.४ ॥
પછી ઘણા સમય બાદ, પરમ અપ્સરા મેનકા પુષ્કરોમાં, હે નરશ્રેષ્ઠ, સ્નાન કરવા લાગી.
1.63.5
तां ददर्श महातेजा मेनकां कुशिकात्मजः।
रूपेणाप्रतिमां तत्र विद्युतं जलदे यथा ॥ १.६३.५ ॥
મહાતેજસ્વી કુશિકપુત્રે ત્યાં મેનકાને જોઈ; રૂપમાં તે અનુપમ હતી, વાદળમાં વીજળી જેવી.
1.63.6
कन्दर्पदर्पवशगो मुनिस्तामिदमब्रवीत्।
अप्सरः स्वागतं तेऽस्तु वस चेह ममाश्रमे ॥ १.६३.६ ॥
કામદેવના ગર્વને વશ થયેલા મુનિએ તેને કહ્યું: 'હે અપ્સરા, તારું સ્વાગત છે; અહીં મારા આશ્રમમાં રહે.'
1.63.7
अनुगृह्णीष्व भद्रं ते मदनेन विमोहितम्।
इत्युक्ता सा वरारोहा तत्र वासमथाकरोत् ॥ १.६३.७ ॥
"મારા પર કૃપા કર, તારું કલ્યાણ થાઓ; હું મદનથી મોહિત થયો છું." એમ કહેવાતાં તે સુંદર કમરવાળી ત્યાં જ રહી.
1.63.8
तपसो हि महाविघ्नो विश्वामित्रमुपागमत्।
तस्यां वसन्त्यां वर्षाणि पञ्च पञ्च च राघव ॥ १.६३.८ ॥
હે રાઘવ, તપસ્યામાં મોટું વિઘ્ન વિશ્વામિત્ર પાસે આવ્યું. તેની સાથે રહેતાં દસ વર્ષ વીતી ગયાં.
1.63.9
विश्वामित्राश्रमे सौम्ये सुखेन व्यतिचक्रमुः।
अथ काले गते तस्मिन् विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.६३.९ ॥
વિશ્વામિત્રના સુંદર આશ્રમમાં તેઓ સુખપૂર્વક સમય વિતાવતા રહ્યા. પછી તે સમય વીત્યા પછી મહામુનિ વિશ્વામિત્ર...
1.63.10
सव्रीड इव संवृत्तश्चिन्ताशोकपरायणः।
बुद्धिर्मुनेः समुत्पन्ना सामर्षा रघुनन्दन ॥ १.६३.१० ॥
શરમાયેલા જેવા તે ચિંતા અને શોકમાં ડૂબી ગયા. હે રઘુનંદન, મુનિના મનમાં ક્રોધ સહિત એક વિચાર ઉદભવ્યો.
1.63.11
सर्वं सुराणां कर्मैतत् तपोऽपहरणं महत्।
अहोरात्रापदेशेन गताः संवत्सरा दश ॥ १.६३.११ ॥
આ બધું દેવોનું કામ છે; તપનું આ મોટું અપહરણ છે. દિવસ અને રાતના બહાને દસ વર્ષ વીતી ગયાં.
1.63.12
काममोहाभिभूतस्य विघ्नोऽयं प्रत्युपस्थितः।
स निःश्वसन् मुनिवरः पश्चात्तापेन दुःखितः ॥ १.६३.१२ ॥
કામ અને મોહથી અભિભૂત થયેલા માણસ સામે આ વિઘ્ન આવી ઊભું. તે શ્રેષ્ઠ મુનિ નિસાસા નાખતા પશ્ચાત્તાપથી દુઃખી થયા.
1.63.13
भीतामप्सरसं दृष्ट्वा वेपन्तीं प्राञ्जलिं स्थिताम्।
मेनकां मधुरैर्वाक्यैर्विसृज्य कुशिकात्मजः ॥ १.६३.१३ ॥
ડરેલી, ધ્રૂજતી, હાથ જોડીને ઊભેલી અપ્સરા મેનકાને જોઈને કુશિકપુત્રે મધુર વચનોથી તેને વિદાય આપી.
1.63.14
उत्तरं पर्वतं राम विश्वामित्रो जगाम ह।
स कृत्वा नैष्ठिकीं बुद्धिं जेतुकामो महायशाः ॥ १.६३.१४ ॥
હે રામ, વિશ્વામિત્ર ઉત્તરના પર્વત તરફ ગયા. મહાયશસ્વી તેમણે દૃઢ નિશ્ચય કરીને જીતવાની ઇચ્છાથી પ્રયાણ કર્યું.
1.63.15
कौशिकीतीरमासाद्य तपस्तेपे दुरासदम्।
तस्य वर्षसहस्राणि घोरं तप उपासतः ॥ १.६३.१५ ॥
કૌશિકી તટે પહોંચીને તેમણે દુર્લભ તપ કર્યું. હજારો વર્ષો સુધી તેઓ ઘોર તપમાં રત રહ્યા.
1.63.16
उत्तरे पर्वते राम देवतानामभूद् भयम्।
आमन्त्रयन् समागम्य सर्वे सर्षिगणाः सुराः ॥ १.६३.१६ ॥
હે રામ, ઉત્તરના પર્વત પર દેવતાઓમાં ભય ઉત્પન્ન થયો. ઋષિગણો સહિત સર્વ દેવો ભેગા મળીને વિચારણા કરવા લાગ્યા.
1.63.17
महर्षिशब्दं लभतां साध्वयं कुशिकात्मजः।
देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः ॥ १.६३.१७ ॥
"કુશિકનો આ પુત્ર મહર્ષિ શબ્દ પ્રાપ્ત કરો" દેવોના આ વચન સાંભળીને સર્વલોકપિતામહે...
1.63.18
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम्।
महर्षे स्वागतं वत्स तपसोग्रेण तोषितः ॥ १.६३.१८ ॥
તપોધન વિશ્વામિત્રને તેમણે મધુર વચનો કહ્યાં — "હે મહર્ષિ, સ્વાગત છે, વત્સ! તારા ઘોર તપથી હું પ્રસન્ન છું."
1.63.19
महत्त्वमृषिमुख्यत्वं ददामि तव कौशिक।
ब्रह्मणस्तु वचः श्रुत्वा विश्वामित्रस्तपोधनः ॥ १.६३.१९ ॥
હે કૌશિક, હું તને મહત્તા અને ઋષિઓમાં મુખ્યતા આપું છું. બ્રહ્માનાં વચન સાંભળીને તપોધન વિશ્વામિત્ર...
1.63.20
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा प्रत्युवाच पितामहम्।
ब्रह्मर्षिशब्दमतुलं स्वार्जितैः कर्मभिः शुभैः ॥ १.६३.२० ॥
હાથ જોડીને નમ્ર થઈ તેમણે પિતામહને ઉત્તર આપ્યો — "મારાં પોતાનાં શુભ કર્મોથી પ્રાપ્ત, અતુલ્ય બ્રહ્મર્ષિ શબ્દ..."
1.63.21
यदि मे भगवन्नाह ततोऽहं विजितेन्द्रियः।
तमुवाच ततो ब्रह्मा न तावत् त्वं जितेन्द्रियः ॥ १.६३.२१ ॥
"હે ભગવન્, આપ એમ કહો તો હું ઇન્દ્રિયજિત છું." ત્યારે બ્રહ્માએ તેમને કહ્યું — "તું હજી ઇન્દ્રિયજિત નથી."
1.63.22
यतस्व मुनिशार्दूल इत्युक्त्वा त्रिदिवं गतः।
विप्रस्थितेषु देवेषु विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.६३.२२ ॥
"હે મુનિશાર્દૂલ, પ્રયત્ન કર" એમ કહીને તેઓ સ્વર્ગે ગયા. દેવો ચાલ્યા ગયા પછી મહામુનિ વિશ્વામિત્ર...
1.63.23
ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बो वायुभक्षस्तपश्चरन्।
घर्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशसंश्रयः ॥ १.६३.२३ ॥
ભુજાઓ ઊંચી કરીને, આધાર વિના, વાયુનો આહાર કરતા તપ કરતા; ગ્રીષ્મમાં પંચાગ્નિ વચ્ચે, વર્ષામાં ખુલ્લા આકાશ નીચે...
1.63.24
शिशिरे सलिलेशायी रात्र्यहानि तपोधनः।
एवं वर्षसहस्रं हि तपो घोरमुपागमत् ॥ १.६३.२४ ॥
શિશિરમાં પાણીમાં શયન કરીને, રાત્રિ-દિવસ તપોધને આ રીતે હજાર વર્ષ સુધી ઘોર તપ કર્યું.
1.63.25
तस्मिन् संतप्यमाने तु विश्वामित्रे महामुनौ।
संतापः सुमहानासीत् सुराणां वासवस्य च ॥ १.६३.२५ ॥
તે મહામુનિ વિશ્વામિત્ર તપથી તપતા હતા ત્યારે દેવતાઓને અને વાસવને ખૂબ સંતાપ થયો.
1.63.26
रम्भामप्सरसं शक्रः सर्वैः सह मरुद्गणैः।
उवाचात्महितं वाक्यमहितं कौशिकस्य च ॥ १.६३.२६ ॥
ઇન્દ્રે સર્વ મરુદ્ગણો સાથે અપ્સરા રંભાને એવા શબ્દો કહ્યા, જે પોતાને હિતકારી અને કૌશિકને અહિતકારી હતા.