ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.63.1
पूर्णे वर्षसहस्रे तु व्रतस्नातं महामुनिम्।
अभ्यगच्छन् सुराः सर्वे तपः फलचिकीर्षवः ॥ १.६३.१ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਵਰਤ ਤੋਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਕੋਲ ਤਪ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਏ।
1.63.2
अब्रवीत् सुमहातेजा ब्रह्मा सुरुचिरं वचः।
ऋषिस्त्वमसि भद्रं ते स्वार्जितैः कर्मभिः शुभैः ॥ १.६३.२ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਬਚਨ ਕਹੇ: 'ਤੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਮਾਇਆ ਹੈ।'
1.63.3
तमेवमुक्त्वा देवेशस्त्रिदिवं पुनरभ्यगात्।
विश्वामित्रो महातेजा भूयस्तेपे महत् तपः ॥ १.६३.३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਮੁੜ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।
1.63.4
ततः कालेन महता मेनका परमाप्सराः।
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ स्नातुं समुपचक्रमे ॥ १.६३.४ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਮ ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
1.63.5
तां ददर्श महातेजा मेनकां कुशिकात्मजः।
रूपेणाप्रतिमां तत्र विद्युतं जलदे यथा ॥ १.६३.५ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ, ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ।
1.63.6
कन्दर्पदर्पवशगो मुनिस्तामिदमब्रवीत्।
अप्सरः स्वागतं तेऽस्तु वस चेह ममाश्रमे ॥ १.६३.६ ॥
ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋਏ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਅਪਸਰਾ, ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ।'
1.63.7
अनुगृह्णीष्व भद्रं ते मदनेन विमोहितम्।
इत्युक्ता सा वरारोहा तत्र वासमथाकरोत् ॥ १.६३.७ ॥
"ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੀ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਈ।
1.63.8
तपसो हि महाविघ्नो विश्वामित्रमुपागमत्।
तस्यां वसन्त्यां वर्षाणि पञ्च पञ्च च राघव ॥ १.६३.८ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਦਸ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ।
1.63.9
विश्वामित्राश्रमे सौम्ये सुखेन व्यतिचक्रमुः।
अथ काले गते तस्मिन् विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.६३.९ ॥
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ...
1.63.10
सव्रीड इव संवृत्तश्चिन्ताशोकपरायणः।
बुद्धिर्मुनेः समुत्पन्ना सामर्षा रघुनन्दन ॥ १.६३.१० ॥
ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੋਸ ਸਹਿਤ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਉਪਜਿਆ।
1.63.11
सर्वं सुराणां कर्मैतत् तपोऽपहरणं महत्।
अहोरात्रापदेशेन गताः संवत्सरा दश ॥ १.६३.११ ॥
ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ; ਇਹ ਤਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਰਨ ਹੈ। ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਦਸ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ।
1.63.12
काममोहाभिभूतस्य विघ्नोऽयं प्रत्युपस्थितः।
स निःश्वसन् मुनिवरः पश्चात्तापेन दुःखितः ॥ १.६३.१२ ॥
ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਵਿਘਨ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।
1.63.13
भीतामप्सरसं दृष्ट्वा वेपन्तीं प्राञ्जलिं स्थिताम्।
मेनकां मधुरैर्वाक्यैर्विसृज्य कुशिकात्मजः ॥ १.६३.१३ ॥
ਡਰੀ ਹੋਈ, ਕੰਬਦੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
1.63.14
उत्तरं पर्वतं राम विश्वामित्रो जगाम ह।
स कृत्वा नैष्ठिकीं बुद्धिं जेतुकामो महायशाः ॥ १.६३.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਉੱਤਰੀ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਗਏ। ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
1.63.15
कौशिकीतीरमासाद्य तपस्तेपे दुरासदम्।
तस्य वर्षसहस्राणि घोरं तप उपासतः ॥ १.६३.१५ ॥
ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸਨੇ ਔਖਾ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉਹ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
1.63.16
उत्तरे पर्वते राम देवतानामभूद् भयम्।
आमन्त्रयन् समागम्य सर्वे सर्षिगणाः सुराः ॥ १.६३.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਉੱਤਰੀ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੈ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.63.17
महर्षिशब्दं लभतां साध्वयं कुशिकात्मजः।
देवतानां वचः श्रुत्वा सर्वलोकपितामहः ॥ १.६३.१७ ॥
"ਕੁਸ਼ਿਕ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰਬਲੋਕ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ...
1.63.18
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम्।
महर्षे स्वागतं वत्स तपसोग्रेण तोषितः ॥ १.६३.१८ ॥
ਤਪੋਧਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ — "ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੇ ਘੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।"
1.63.19
महत्त्वमृषिमुख्यत्वं ददामि तव कौशिक।
ब्रह्मणस्तु वचः श्रुत्वा विश्वामित्रस्तपोधनः ॥ १.६३.१९ ॥
ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤਪੋਧਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ...
1.63.20
प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा प्रत्युवाच पितामहम्।
ब्रह्मर्षिशब्दमतुलं स्वार्जितैः कर्मभिः शुभैः ॥ १.६३.२० ॥
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਝੁਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ — "ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਅਤੁਲ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦ..."
1.63.21
यदि मे भगवन्नाह ततोऽहं विजितेन्द्रियः।
तमुवाच ततो ब्रह्मा न तावत् त्वं जितेन्द्रियः ॥ १.६३.२१ ॥
"ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਤੂੰ ਅਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
1.63.22
यतस्व मुनिशार्दूल इत्युक्त्वा त्रिदिवं गतः।
विप्रस्थितेषु देवेषु विश्वामित्रो महामुनिः ॥ १.६३.२२ ॥
"ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਯਤਨ ਕਰ" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ...
1.63.23
ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बो वायुभक्षस्तपश्चरन्।
घर्मे पञ्चतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशसंश्रयः ॥ १.६३.२३ ॥
ਬਾਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਸਹਾਰੇ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਗਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠ...
1.63.24
शिशिरे सलिलेशायी रात्र्यहानि तपोधनः।
एवं वर्षसहस्रं हि तपो घोरमुपागमत् ॥ १.६३.२४ ॥
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਕੇ, ਰਾਤ ਦਿਨ ਤਪੋਧਨ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।
1.63.25
तस्मिन् संतप्यमाने तु विश्वामित्रे महामुनौ।
संतापः सुमहानासीत् सुराणां वासवस्य च ॥ १.६३.२५ ॥
ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੰਤਾਪ ਹੋਇਆ।
1.63.26
रम्भामप्सरसं शक्रः सर्वैः सह मरुद्गणैः।
उवाचात्महितं वाक्यमहितं कौशिकस्य च ॥ १.६३.२६ ॥
ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਪਸਰਾ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਉਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਲਈ ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਸਨ।