વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.65.1
अथ हैमवतीं राम दिशं त्यक्त्वा महामुनिः।
पूर्वां दिशमनुप्राप्य तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ १.६५.१ ॥
હે રામ! ત્યારબાદ એ મહામુનિએ હિમાલયની દિશા છોડીને પૂર્વ દિશામાં પહોંચીને અત્યંત કઠોર તપ કર્યું.
1.65.2
मौनं वर्षसहस्रस्य कृत्वा व्रतमनुत्तमम्।
चकाराप्रतिमं राम तपः परमदुष्करम् ॥ १.६५.२ ॥
હે રામ! હજાર વર્ષનું મૌનવ્રત લઈને તેમણે અનુપમ અને અત્યંત દુષ્કર તપ કર્યું.
1.65.3
पूर्णे वर्षसहस्रे तु काष्ठभूतं महामुनिम्।
विघ्नैर्बहुभिराधूतं क्रोधो नान्तरमाविशत् ॥ १.६५.३ ॥
હજાર વર્ષ પૂરાં થયાં ત્યારે પણ તે મહામુનિ લાકડા જેવા સ્થિર હતા; અનેક વિઘ્નોથી હલાવાયા છતાં તેમના અંતરમાં ક્રોધ પ્રવેશ્યો નહીં.
1.65.4
स कृत्वा निश्चयं राम तप आतिष्ठताव्ययम्।
तस्य वर्षसहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रतः ॥ १.६५.४ ॥
હે રામ! તેમણે દૃઢ નિશ્ચય કરીને અક્ષય તપ આરંભ્યું; હજાર વર્ષનું એ મહાવ્રત પૂર્ણ થતાં એ મહાવ્રતી...
1.65.5
भोक्तुमारब्धवानन्नं तस्मिन् काले रघूत्तम।
इन्द्रो द्विजातिर्भूत्वा तं सिद्धमन्नमयाचत ॥ १.६५.५ ॥
હે રઘુશ્રેષ્ઠ! તે સમયે તેઓ ભોજન કરવા લાગ્યા હતા; ત્યારે ઇન્દ્ર બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને તેમની પાસે રાંધેલું અન્ન માંગવા લાગ્યા.
1.65.6
तस्मै दत्त्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चितः।
निःशेषितेऽन्ने भगवानभुक्त्वैव महातपाः ॥ १.६५.६ ॥
ત્યારે નિશ્ચયી એ મહાતપસ્વીએ બ્રાહ્મણને બધું રાંધેલું અન્ન આપી દીધું; અન્ન ખૂટી ગયા છતાં એ ભગવાન મહાતપસ્વી ભોજન કર્યા વિના જ રહ્યા.
1.65.7
न किंचिदवदद् विप्रं मौनव्रतमुपास्थितः।
तथैवासीत् पुनर्मौनमनुच्छ्वासं चकार ह ॥ १.६५.७ ॥
તેમણે તે બ્રાહ્મણ સાથે કંઈ પણ કહ્યું નહિ; મૌનવ્રત ધારણ કર્યું. ફરી એ જ રીતે મૌન રહીને શ્વાસ રોકી લીધો.
1.65.8
अथ वर्षसहस्रं च नोच्छ्वसन् मुनिपुंगवः।
तस्यानुच्छ्वसमानस्य मूर्ध्नि धूमो व्यजायत ॥ १.६५.८ ॥
પછી એ મુનિશ્રેષ્ઠે હજાર વર્ષ સુધી શ્વાસ લીધો નહિ. શ્વાસ રોકી રાખતાં તેમના માથામાંથી ધુમાડો નીકળવા લાગ્યો.
1.65.9
त्रैलोक्यं येन सम्भ्रान्तमातापितमिवाभवत्।
ततो देवर्षिगन्धर्वाः पन्नगोरगराक्षसाः ॥ १.६५.९ ॥
જેનાથી ત્રણે લોક વ્યાકુળ થઈ જાણે તપી ગયાં. ત્યારે દેવો, ઋષિઓ, ગંધર્વો, નાગો, ઉરગો અને રાક્ષસો...
1.65.10
मोहितास्तपसा तस्य तेजसा मन्दरश्मयः।
कश्मलोपहताः सर्वे पितामहमथाब्रुवन् ॥ १.६५.१० ॥
તેમના તપ અને તેજથી મોહિત થઈ, પ્રકાશ મંદ પડી ગયેલા, દુઃખથી પીડિત સૌએ પિતામહ બ્રહ્માને કહ્યું.
1.65.11
बहुभिः कारणैर्देव विश्वामित्रो महामुनिः।
लोभितः क्रोधितश्चैव तपसा चाभिवर्धते ॥ १.६५.११ ॥
હે દેવ! મહામુનિ વિશ્વામિત્ર અનેક કારણોથી લોભિત અને ક્રોધિત હોવા છતાં તપથી વધી રહ્યા છે.
1.65.12
नह्यस्य वृजिनं किंचिद् दृश्यते सूक्ष्ममप्युत।
न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम् ॥ १.६५.१२ ॥
તેમનામાં સૂક્ષ્મ દોષ પણ દેખાતો નથી. તેમના મનમાં જે ઇચ્છિત છે તે તેમને ન અપાય તો...
1.65.13
विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।
व्याकुलाश्च दिशः सर्वा न च किंचित् प्रकाशते ॥ १.६५.१३ ॥
તેના તપથી ચરાચર સહિત ત્રણેય લોકનો નાશ થઈ રહ્યો છે; બધી દિશાઓ વ્યાકુળ થઈ છે અને કંઈ પ્રકાશતું નથી.
1.65.14
सागराः क्षुभिताः सर्वे विशीर्यन्ते च पर्वताः।
प्रकम्पते च वसुधा वायुर्वातीह संकुलः ॥ १.६५.१४ ॥
બધા સાગરો ક્ષુબ્ધ થયા છે, પર્વતો તૂટી પડી રહ્યા છે, ધરતી કંપી રહી છે, અને અહીં પ્રચંડ પવન વહી રહ્યો છે.
1.65.15
ब्रह्मन् न प्रतिजानीमो नास्तिको जायते जनः।
सम्मूढमिव त्रैलोक्यं सम्प्रक्षुभितमानसम् ॥ १.६५.१५ ॥
હે બ્રહ્મા! અમે કારણ સમજી શકતા નથી; લોકોમાં આસ્તિકતા રહેતી નથી. ત્રણેય લોક જાણે મોહિત થયા હોય અને મન અત્યંત વિચલિત થયું હોય તેમ લાગે છે.
1.65.16
भास्करो निष्प्रभश्चैव महर्षेस्तस्य तेजसा।
बुद्धिं न कुरुते यावन्नाशे देव महामुनिः ॥ १.६५.१६ ॥
તે મહર્ષિના તેજથી સૂર્ય પણ નિસ્તેજ થયો છે. હે દેવ! તે મહામુનિ વિનાશનો નિશ્ચય ન કરે ત્યાં સુધી જ આ સ્થિતિ છે.
1.65.17
तावत् प्रसादो भगवन्नग्निरूपो महाद्युतिः।
कालाग्निना यथा पूर्वं त्रैलोक्यं दह्यतेऽखिलम् ॥ १.६५.१७ ॥
હે ભગવન્! અગ્નિરૂપ, મહાતેજસ્વી તેમની કૃપા રહે; પૂર્વે કાળાગ્નિથી ત્રણેય લોક સંપૂર્ણ બળી ગયા હતા તેમ હવે ન થાય.
1.65.18
देवराज्यं चिकीर्षेत दीयतामस्य यन्मनः।
ततः सुरगणाः सर्वे पितामहपुरोगमाः ॥ १.६५.१८ ॥
તે દેવરાજ્ય ઇચ્છતા હોય તો પણ, તેના મનની ઇચ્છા પૂરી કરવી જોઈએ. ત્યારે પિતામહ બ્રહ્માની આગેવાનીમાં સર્વ દેવગણો…
1.65.19
विश्वामित्रं महात्मानं वाक्यं मधुरमब्रुवन्।
ब्रह्मर्षे स्वागतं तेऽस्तु तपसा स्म सुतोषिताः ॥ १.६५.१९ ॥
મહાત્મા વિશ્વામિત્રને તેઓએ મધુર વચનો કહ્યાં: "હે બ્રહ્મર્ષિ, તમારું સ્વાગત છે; તમારી તપસ્યાથી અમે અતિ પ્રસન્ન થયા છીએ."
1.65.20
ब्राह्मण्यं तपसोग्रेण प्राप्तवानसि कौशिक।
दीर्घमायुश्च ते ब्रह्मन् ददामि समरुद्गणः ॥ १.६५.२० ॥
હે કૌશિક, ઉગ્ર તપથી તમે બ્રાહ્મણત્વ મેળવ્યું છે; હે બ્રહ્મન્, મરુદ્ગણો સાથે હું તમને દીર્ઘાયુ આપું છું.
1.65.21
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गच्छ सौम्य यथासुखम्।
पितामहवचः श्रुत्वा सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् ॥ १.६५.२१ ॥
"કલ્યાણ થાઓ, તમારું ભલું થાઓ; હે સૌમ્ય, સુખપૂર્વક જાઓ." પિતામહ બ્રહ્માના વચન સાંભળીને સ્વર્ગવાસી સર્વ દેવોએ આ પ્રમાણે કહ્યું.
1.65.22
कृत्वा प्रणामं मुदितो व्याजहार महामुनिः।
ब्राह्मण्यं यदि मे प्राप्तं दीर्घमायुस्तथैव च ॥ १.६५.२२ ॥
પ્રણામ કરીને આનંદિત થયેલા મહામુનિએ કહ્યું — "જો મને બ્રાહ્મણત્વ અને દીર્ઘાયુ પ્રાપ્ત થયા હોય, તો એમ જ થાઓ."
1.65.23
ॐकारोऽथ वषट्कारो वेदाश्च वरयन्तु माम्।
क्षत्रवेदविदां श्रेष्ठो ब्रह्मवेदविदामपि ॥ १.६५.२३ ॥
પછી ૐકાર અને વષટ્કાર, તથા વેદો મને સ્વીકારો. ક્ષત્રવેદ જાણનારાઓમાં અને બ્રહ્મવેદ જાણનારાઓમાં પણ હું શ્રેષ્ઠ થાઉં.
1.65.24
ब्रह्मपुत्रो वसिष्ठो मामेवं वदतु देवताः।
यद्येवं परमः कामः कृतो यान्तु सुरर्षभाः ॥ १.६५.२४ ॥
બ્રહ્માના પુત્ર વશિષ્ઠ મને એ રીતે કહો, અને દેવતાઓ પણ એમ કહો. મારી પરમ ઇચ્છા જો આ રીતે પૂર્ણ થઈ હોય, તો હે સુરશ્રેષ્ઠો, તમે જાઓ.
1.65.25
ततः प्रसादितो देवैर्वसिष्ठो जपतां वरः।
सख्यं चकार ब्रह्मर्षिरेवमस्त्विति चाब्रवीत् ॥ १.६५.२५ ॥
ત્યારે દેવોથી પ્રસન્ન કરાયેલા, જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મર્ષિ વસિષ્ઠે મૈત્રી કરી અને કહ્યું, "એમ જ થાઓ."
1.65.26
ब्रह्मर्षिस्त्वं न संदेहः सर्वं सम्पद्यते तव।
इत्युक्त्वा देवताश्चापि सर्वा जग्मुर्यथागतम् ॥ १.६५.२६ ॥
"તું બ્રહ્મર્ષિ છે, તેમાં સંદેહ નથી; તારું સર્વ સિદ્ધ થશે." એમ કહીને બધા દેવો જે માર્ગે આવ્યા હતા તે માર્ગે પાછા ગયા.
1.65.27
विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा लब्ध्वा ब्राह्मण्यमुत्तमम्।
पूजयामास ब्रह्मर्षिं वसिष्ठं जपतां वरम् ॥ १.६५.२७ ॥
ધર્મત્મા વિશ્વામિત્રે પણ ઉત્તમ બ્રાહ્મણત્વ મેળવીને જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મર્ષિ વસિષ્ઠનું પૂજન કર્યું.
1.65.28
कृतकामो महीं सर्वां चचार तपसि स्थितः।
एवं त्वनेन ब्राह्मण्यं प्राप्तं राम महात्मना ॥ १.६५.२८ ॥
કામના પૂર્ણ થતાં તેઓ આખી પૃથ્વી પર ફરતા રહ્યા અને તપમાં સ્થિર રહ્યા. હે રામ, આ રીતે તે મહાત્માએ બ્રાહ્મણત્વ મેળવ્યું.
1.65.29
एष राम मुनिश्रेष्ठ एष विग्रहवांस्तपः।
एष धर्मः परो नित्यं वीर्यस्यैष परायणम् ॥ १.६५.२९ ॥
હે રામ, આ મુનિશ્રેષ્ઠ છે, મૂર્તિમાન તપ છે. આ સદા પરમ ધર્મ છે; એ જ પરાક્રમનું પરમ આશ્રયસ્થાન છે.
1.65.30
एवमुक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तमः।
शतानन्दवचः श्रुत्वा रामलक्ष्मणसंनिधौ ॥ १.६५.३० ॥
આમ કહીને મહાતેજસ્વી દ્વિજોત્તમ વસિષ્ઠ અટક્યા. રામ-લક્ષ્મણની હાજરીમાં શતાનંદનું વચન સાંભળીને (આ બન્યું).
1.65.31
जनकः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच कुशिकात्मजम्।
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगव ॥ १.६५.३१ ॥
જનક હાથ જોડીને કુશિકપુત્રને બોલ્યા: હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું ધન્ય છું, મારા પર કૃપા થઈ.
1.65.32
यज्ञं काकुत्स्थसहितः प्राप्तवानसि कौशिक।
पावितोऽहं त्वया ब्रह्मन् दर्शनेन महामुने ॥ १.६५.३२ ॥
હે કુશિકપુત્ર, કાકુત્સ્થ (રામ) સાથે આપ મારા યજ્ઞમાં પધાર્યા. હે બ્રાહ્મણ, હે મહામુનિ, આપના દર્શનથી હું પવિત્ર થયો.
1.65.33
गुणा बहुविधाः प्राप्तास्तव संदर्शनान्मया।
विस्तरेण च वै ब्रह्मन् कीर्त्यमानं महत्तपः ॥ १.६५.३३ ॥
આપના દર્શનથી મને અનેક પ્રકારના ગુણો પ્રાપ્ત થયા. હે બ્રાહ્મણ, આપના મહાન તપનું વિસ્તારથી કીર્તન થતું મેં સાંભળ્યું.
1.65.34
श्रुतं मया महातेजो रामेण च महात्मना।
सदस्यैः प्राप्य च सदः श्रुतास्ते बहवो गुणाः ॥ १.६५.३४ ॥
હે મહાતેજસ્વી, મહાત્મા રામ પાસેથી અને સભ્યો પાસેથી પણ મેં સાંભળ્યું છે. સભામાં આપના અનેક ગુણો સાંભળવામાં આવ્યા.
1.65.35
अप्रमेयं तपस्तुभ्यमप्रमेयं च ते बलम्।
अप्रमेया गुणाश्चैव नित्यं ते कुशिकात्मज ॥ १.६५.३५ ॥
આપનું તપ અપ્રમેય છે, આપનું બળ પણ અપ્રમેય છે. હે કુશિકપુત્ર, આપના ગુણો પણ સદા અપ્રમેય છે.
1.65.36
तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे विभो।
कर्मकालो मुनिश्रेष्ठ लम्बते रविमण्डलम् ॥ १.६५.३६ ॥
હે વિભુ, આ અદ્ભુત કથાઓથી મને તૃપ્તિ નથી. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, કર્મનો સમય થયો છે; સૂર્યમંડળ અસ્ત થઈ રહ્યું છે.
1.65.37
श्वः प्रभाते महातेजो द्रष्टुमर्हसि मां पुनः।
स्वागतं जपतां श्रेष्ठ मामनुज्ञातुमर्हसि ॥ १.६५.३७ ॥
હે મહાતેજસ્વી, આવતીકાલે પ્રભાતે આપ મને ફરી દર્શન આપવા યોગ્ય છો. હે જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આપ મને જવાની અનુમતિ આપવા યોગ્ય છો.
1.65.38
एवमुक्तो मुनिवरः प्रशस्य पुरुषर्षभम्।
विससर्जाशु जनकं प्रीतं प्रीतमनास्तदा ॥ १.६५.३८ ॥
આમ કહેવાયા પછી શ્રેષ્ઠ મુનિએ પુરુષશ્રેષ્ઠ જનકની પ્રશંસા કરી, અને પ્રસન્ન મનથી તરત જ પ્રસન્ન જનકને વિદાય આપી.
1.65.39
एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं वैदेहो मिथिलाधिपः।
प्रदक्षिणं चकाराशु सोपाध्यायः सबान्धवः ॥ १.६५.३९ ॥
આમ મુનિશ્રેષ્ઠને કહીને વિદેહ, મિથિલાના અધિપતિએ પોતાના ઉપાધ્યાય અને સગાંવહાલાં સાથે તરત જ પ્રદક્ષિણા કરી.
1.65.40
विश्वामित्रोऽपि धर्मात्मा सहरामः सलक्ष्मणः।
स्ववासमभिचक्राम पूज्यमानो महात्मभिः ॥ १.६५.४० ॥
ધર્માત્મા વિશ્વામિત્ર પણ રામ અને લક્ષ્મણ સાથે મહાત્માઓ દ્વારા પૂજાતા પોતાના નિવાસ તરફ ગયા.