વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.66.1
ततः प्रभाते विमले कृतकर्मा नराधिपः।
विश्वामित्रं महात्मानमाजुहाव सराघवम् ॥ १.६६.१ ॥
પછી નિર્મળ પ્રભાતે કર્તવ્યો પૂર્ણ કરીને રાજાએ મહાત્મા વિશ્વામિત્રને રાઘવો સહિત બોલાવ્યા.
1.66.2
तमर्चयित्वा धर्मात्मा शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।
राघवौ च महात्मानौ तदा वाक्यमुवाच ह ॥ १.६६.२ ॥
ધર્માત્મા રાજાએ શાસ્ત્રવિધિ પ્રમાણે તેમની પૂજા કરીને મહાત્મા રાઘવોને આ વચન કહ્યું.
1.66.3
भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किं करोमि तवानघ।
भवानाज्ञापयतु मामाज्ञाप्यो भवता ह्यहम् ॥ १.६६.३ ॥
ભગવન્, આપનું સ્વાગત છે. હે નિષ્પાપ, આપના માટે હું શું કરું? આપ મને આજ્ઞા કરો, હું આપની આજ્ઞાને પાત્ર છું.
1.66.4
एवमुक्तः स धर्मात्मा जनकेन महात्मना।
प्रत्युवाच मुनिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ १.६६.४ ॥
મહાત્મા જનકે આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે ધર્માત્મા, મુનિશ્રેષ્ઠ, વાક્યકુશળ વિશ્વામિત્રે ઉત્તર આપ્યો.
1.66.5
पुत्रौ दशरथस्येमौ क्षत्रियौ लोकविश्रुतौ।
द्रष्टुकामौ धनुःश्रेष्ठं यदेतत्त्वयि तिष्ठति ॥ १.६६.५ ॥
આ બંને દશરથના પુત્રો છે; ક્ષત્રિય, જગપ્રસિદ્ધ. આપની પાસે રહેલું આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય જોવાની તેમની ઇચ્છા છે.
1.66.6
एतद् दर्शय भद्रं ते कृतकामौ नृपात्मजौ।
दर्शनादस्य धनुषो यथेष्टं प्रतियास्यतः ॥ १.६६.६ ॥
આપનું કલ્યાણ થાઓ; આ ધનુષ્ય બતાવો. આ ધનુષ્યના દર્શનથી આ રાજકુમારો કૃતકૃત્ય થઈને ઇચ્છા મુજબ પાછા ફરશે.
1.66.7
एवमुक्तस्तु जनकः प्रत्युवाच महामुनिम्।
श्रूयतामस्य धनुषो यदर्थमिह तिष्ठति ॥ १.६६.७ ॥
આ પ્રમાણે કહેવાયા પછી જનકે તે મહામુનિને ઉત્તર આપ્યો, "આ ધનુષ્ય અહીં શા માટે રાખેલું છે તે સાંભળો."
1.66.8
देवरात इति ख्यातो निमेर्ज्येष्ठो महीपतिः।
न्यासोऽयं तस्य भगवन् हस्ते दत्तो महात्मनः ॥ १.६६.८ ॥
"હે ભગવન્! નિમિનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર દેવરાત નામે પ્રસિદ્ધ રાજા હતો. આ ધનુષ્ય એ મહાત્માના હાથમાં થાપણ તરીકે સોંપાયું હતું."
1.66.9
दक्षयज्ञवधे पूर्वं धनुरायम्य वीर्यवान्।
विध्वंस्य त्रिदशान् रोषात् सलीलमिदमब्रवीत् ॥ १.६६.९ ॥
"પૂર્વે દક્ષયજ્ઞના વિનાશ સમયે પરાક્રમી તેમણે આ ધનુષ્ય ખેંચીને ક્રોધથી દેવતાઓનો નાશ કરીને લીલાપૂર્વક આ વચન કહ્યું."
1.66.10
यस्माद् भागार्थिनो भागं नाकल्पयत मे सुराः।
वरांगानि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः ॥ १.६६.१० ॥
"ભાગ ઇચ્છતા દેવો, તમે મારો ભાગ નક્કી કર્યો નહોતો. તેથી આ ધનુષ્યથી તમારાં ઉત્તમ, અતિ મૂલ્યવાન અંગો હું કાપી નાખીશ."
1.66.11
ततो विमनसः सर्वे देवा वै मुनिपुंगव।
प्रसादयन्त देवेशं तेषां प्रीतोऽभवद् भवः ॥ १.६६.११ ॥
"ત્યારે બધા દેવો ખિન્ન થઈને, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, દેવેશ્વરને પ્રસન્ન કરવા લાગ્યા; ભવ તેમના પર પ્રસન્ન થયા."
1.66.12
प्रीतियुक्तस्तु सर्वेषां ददौ तेषां महात्मनाम्।
तदेतद् देवदेवस्य धनूरत्नं महात्मनः ॥ १.६६.१२ ॥
પ્રસન્ન થઈને તેમણે તે સર્વ મહાત્માઓને દેવોના દેવનું તે ધનુષ્યરત્ન આપ્યું.
1.66.13
न्यासभूतं तदा न्यस्तमस्माकं पूर्वजे विभौ।
अथ मे कृषतः क्षेत्रं लांगलादुत्थिता ततः ॥ १.६६.१३ ॥
તે ધનુષ્ય તે સમયે અમારા પૂર્વજો પાસે ન્યાસ તરીકે રાખેલું હતું; તે સમર્થ પ્રભુનું હતું. પછી હું ખેતર ખેડતો હતો ત્યારે હળની રેખામાંથી તે ઉદ્ભવી.
1.66.14
क्षेत्रं शोधयता लब्धा नाम्ना सीतेति विश्रुता।
भूतलादुत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा ॥ १.६६.१४ ॥
ખેતર સાફ કરતાં મને મળેલી તે 'સીતા' નામે પ્રસિદ્ધ થઈ. ધરતીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી મારી પુત્રી વધવા લાગી.
1.66.15
वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयमयोनिजा।
भूतलादुत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम् ॥ १.६६.१५ ॥
'વીર્ય જ મૂલ્ય છે' એવી આ મારી કન્યા છે; ગર્ભમાંથી નહીં, અયોનિજા રૂપે પ્રગટ થયેલી. ધરતીમાંથી ઉત્પન્ન થઈને વધતી મારી પુત્રી માટે મેં આ નક્કી કર્યું.
1.66.16
वरयामासुरागत्य राजानो मुनिपुंगव।
तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम् ॥ १.६६.१६ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ! રાજાઓ આવીને તેને વરવાની યાચના કરવા લાગ્યા. પૃથ્વીના તે સર્વ શાસકોએ તે કન્યાની માગણી કરી.
1.66.17
वीर्यशुल्केति भगवन् न ददामि सुतामहम्।
ततः सर्वे नृपतयः समेत्य मुनिपुंगव ॥ १.६६.१७ ॥
'વીર્ય જ મૂલ્ય' કહીને, હે ભગવન્! હું મારી પુત્રી આપતો નથી. પછી, હે મુનિશ્રેષ્ઠ! બધા રાજાઓ એકઠા થયા.
1.66.18
मिथिलामप्युपागम्य वीर्यं जिज्ञासवस्तदा।
तेषां जिज्ञासमानानां शैवं धनुरुपाहृतम् ॥ १.६६.१८ ॥
મિથિલા આવીને પણ તેઓ તેનું પરાક્રમ જાણવા ઇચ્છતા હતા. ત્યારે પરાક્રમ પરખવા ઇચ્છતા તેમની સામે શિવનું ધનુષ્ય લાવવામાં આવ્યું.
1.66.19
न शेकुर्ग्रहणे तस्य धनुषस्तोलनेऽपि वा।
तेषां वीर्यवतां वीर्यमल्पं ज्ञात्वा महामुने ॥ १.६६.१९ ॥
હે મહામુનિ, એ ધનુષ્યને ઉપાડવા કે વાળવામાં પણ તેઓ સમર્થ ન થયા. તે પરાક્રમીઓનું બળ અલ્પ છે એમ જાણીને—
1.66.20
प्रत्याख्याता नृपतयस्तन्निबोध तपोधन।
ततः परमकोपेन राजानो मुनिपुंगव ॥ १.६६.२० ॥
હે તપોધન, તે રાજાઓ તિરસ્કૃત થયા; આ જાણો. પછી હે મુનિશ્રેષ્ઠ, રાજાઓ અત્યંત ક્રોધથી ભરાયા—
1.66.21
अरुन्धन् मिथिलां सर्वे वीर्यसंदेहमागताः।
आत्मानमवधूतं मे विज्ञाय नृपपुंगवाः ॥ १.६६.२१ ॥
તે બધા મિથિલાને ઘેરી વળ્યા; પોતાના પરાક્રમ વિશે શંકા ધરાવતા. મને અપમાનિત જાણીને, હે નૃપશ્રેષ્ઠો—
1.66.22
रोषेण महताविष्टाः पीडयन् मिथिलां पुरीम्।
ततः संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः ॥ १.६६.२२ ॥
મહાન ક્રોધથી ઘેરાઈને તેમણે મિથિલા નગરીને પીડા આપી. પછી એક વર્ષ પૂર્ણ થતાં બધું ક્ષીણ થઈ ગયું—
1.66.23
साधनानि मुनिश्रेष्ठ ततोऽहं भृशदुःखितः।
ततो देवगणान् सर्वांस्तपसाहं प्रसादयम् ॥ १.६६.२३ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મારી સેનાઓ નષ્ટ થઈ; હું અત્યંત દુઃખી થયો. પછી તપના બળથી મેં સર્વ દેવગણોને પ્રસન્ન કર્યા—
1.66.24
ददुश्च परमप्रीताश्चतुरंगबलं सुराः।
ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः ॥ १.६६.२४ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન થઈને દેવોએ ચતુરંગ સેના આપી. પછી રાજાઓ ભગ્ન થઈ, પ્રહાર પામીને દિશાઓ તરફ ભાગ્યા—
1.66.25
अवीर्या वीर्यसंदिग्धाः सामात्याः पापकारिणः।
तदेतन्मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम् ॥ १.६६.२५ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, વીર્યહીન, પોતાના બળ વિશે શંકાશીલ, અમાત્યો સહિત પાપી રાજાઓ આ ઉપાડી શક્યા નહીં; આ ધનુષ્ય અત્યંત તેજસ્વી છે.
1.66.26
रामलक्ष्मणयोश्चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत।
यद्यस्य धनुषो रामः कुर्यादारोपणं मुने।
सुतामयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेरहम् ॥ १.६६.२६ ॥
હે સુવ્રત, રામ અને લક્ષ્મણને પણ હું આ બતાવીશ. હે મુનિ, જો રામ આ ધનુષ્ય પર પણછ ચઢાવે, તો અયોનિજા મારી પુત્રી સીતા દશરથપુત્ર રામને હું આપીશ.