ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 1.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.66.1
ततः प्रभाते विमले कृतकर्मा नराधिपः।
विश्वामित्रं महात्मानमाजुहाव सराघवम् ॥ १.६६.१ ॥
ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਘਵਾਂ ਸਮੇਤ ਬੁਲਾਇਆ।
1.66.2
तमर्चयित्वा धर्मात्मा शास्त्रदृष्टेन कर्मणा।
राघवौ च महात्मानौ तदा वाक्यमुवाच ह ॥ १.६६.२ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.66.3
भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किं करोमि तवानघ।
भवानाज्ञापयतु मामाज्ञाप्यो भवता ह्यहम् ॥ १.६६.३ ॥
ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ।
1.66.4
एवमुक्तः स धर्मात्मा जनकेन महात्मना।
प्रत्युवाच मुनिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ १.६६.४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਕ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
1.66.5
पुत्रौ दशरथस्येमौ क्षत्रियौ लोकविश्रुतौ।
द्रष्टुकामौ धनुःश्रेष्ठं यदेतत्त्वयि तिष्ठति ॥ १.६६.५ ॥
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਜੋ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.66.6
एतद् दर्शय भद्रं ते कृतकामौ नृपात्मजौ।
दर्शनादस्य धनुषो यथेष्टं प्रतियास्यतः ॥ १.६६.६ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਦਿਖਾਓ। ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁਣ ਤਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣਗੇ।
1.66.7
एवमुक्तस्तु जनकः प्रत्युवाच महामुनिम्।
श्रूयतामस्य धनुषो यदर्थमिह तिष्ठति ॥ १.६६.७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜਨਕ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ।"
1.66.8
देवरात इति ख्यातो निमेर्ज्येष्ठो महीपतिः।
न्यासोऽयं तस्य भगवन् हस्ते दत्तो महात्मनः ॥ १.६६.८ ॥
"ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਨਿਮੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਰਾਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।"
1.66.9
दक्षयज्ञवधे पूर्वं धनुरायम्य वीर्यवान्।
विध्वंस्य त्रिदशान् रोषात् सलीलमिदमब्रवीत् ॥ १.६६.९ ॥
"ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਸਮੇਂ, ਬਲਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।"
1.66.10
यस्माद् भागार्थिनो भागं नाकल्पयत मे सुराः।
वरांगानि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः ॥ १.६६.१० ॥
"ਹੇ ਭਾਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਭਾਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤਮ, ਅਤਿ ਕੀਮਤੀ ਅੰਗ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ।"
1.66.11
ततो विमनसः सर्वे देवा वै मुनिपुंगव।
प्रसादयन्त देवेशं तेषां प्रीतोऽभवद् भवः ॥ १.६६.११ ॥
"ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਭਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।"
1.66.12
प्रीतियुक्तस्तु सर्वेषां ददौ तेषां महात्मनाम्।
तदेतद् देवदेवस्य धनूरत्नं महात्मनः ॥ १.६६.१२ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਉਹ ਧਨੁਸ਼-ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ।
1.66.13
न्यासभूतं तदा न्यस्तमस्माकं पूर्वजे विभौ।
अथ मे कृषतः क्षेत्रं लांगलादुत्थिता ततः ॥ १.६६.१३ ॥
ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਉਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਕੋਲ ਅਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਖੇਤ ਵਾਹੁੰਦਿਆਂ ਹਲ ਦੀ ਲੀਕ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
1.66.14
क्षेत्रं शोधयता लब्धा नाम्ना सीतेति विश्रुता।
भूतलादुत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा ॥ १.६६.१४ ॥
ਖੇਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੀ ਉਹ 'ਸੀਤਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਮੇਰੀ ਧੀ ਵਧਣ ਲੱਗੀ।
1.66.15
वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयमयोनिजा।
भूतलादुत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम् ॥ १.६६.१५ ॥
'ਬਲ ਹੀ ਮੁੱਲ ਹੈ' ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੈ; ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਅਯੋਨਿਜਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਠੀ ਅਤੇ ਵਧ ਰਹੀ ਮੇਰੀ ਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਠਹਿਰਾਇਆ।
1.66.16
वरयामासुरागत्य राजानो मुनिपुंगव।
तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम् ॥ १.६६.१६ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਰਾਜੇ ਆ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਕ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
1.66.17
वीर्यशुल्केति भगवन् न ददामि सुतामहम्।
ततः सर्वे नृपतयः समेत्य मुनिपुंगव ॥ १.६६.१७ ॥
'ਬਲ ਹੀ ਮੁੱਲ' ਆਖ ਕੇ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
1.66.18
मिथिलामप्युपागम्य वीर्यं जिज्ञासवस्तदा।
तेषां जिज्ञासमानानां शैवं धनुरुपाहृतम् ॥ १.६६.१८ ॥
ਮਿਥਿਲਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਉਸਦਾ ਬਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਤਦ ਬਲ ਪਰਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।
1.66.19
न शेकुर्ग्रहणे तस्य धनुषस्तोलनेऽपि वा।
तेषां वीर्यवतां वीर्यमल्पं ज्ञात्वा महामुने ॥ १.६६.१९ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਜਾਂ ਝੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਨਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਲਵਾਨਾਂ ਦਾ ਬਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਾਣ ਕੇ—
1.66.20
प्रत्याख्याता नृपतयस्तन्निबोध तपोधन।
ततः परमकोपेन राजानो मुनिपुंगव ॥ १.६६.२० ॥
ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਠੁਕਰਾਏ ਗਏ; ਇਹ ਸਮਝੋ। ਫਿਰ ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਜੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ—
1.66.21
अरुन्धन् मिथिलां सर्वे वीर्यसंदेहमागताः।
आत्मानमवधूतं मे विज्ञाय नृपपुंगवाः ॥ १.६६.२१ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਿਥਿਲਾ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹ ਗਏ; ਆਪਣੇ ਬਲ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ। ਮੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—
1.66.22
रोषेण महताविष्टाः पीडयन् मिथिलां पुरीम्।
ततः संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः ॥ १.६६.२२ ॥
ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ—
1.66.23
साधनानि मुनिश्रेष्ठ ततोऽहं भृशदुःखितः।
ततो देवगणान् सर्वांस्तपसाहं प्रसादयम् ॥ १.६६.२३ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ—
1.66.24
ददुश्च परमप्रीताश्चतुरंगबलं सुराः।
ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः ॥ १.६६.२४ ॥
ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਹਾਰ ਕੇ, ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ—
1.66.25
अवीर्या वीर्यसंदिग्धाः सामात्याः पापकारिणः।
तदेतन्मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम् ॥ १.६६.२५ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਬੇਵਕਤ ਬਲਹੀਣ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕੀ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਪੀ ਰਾਜੇ ਇਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਨਾ ਸਕੇ; ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ।
1.66.26
रामलक्ष्मणयोश्चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत।
यद्यस्य धनुषो रामः कुर्यादारोपणं मुने।
सुतामयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेरहम् ॥ १.६६.२६ ॥
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਜੇ ਰਾਮ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਤਾਂ ਅਯੋਨਿਜਾ ਮੇਰੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦਸ਼ਰਥ-ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।